Ο Νοέμβριος του 1919 στον Πόντο: Εκτιμήσεις για 10.000 συλλήψεις, 25.000 εκτοπισμένους, 80 χωριά καμένα και 5.000-7.000 νεκρούς

Πολύ πριν μπει ο Νοέμβριος του 1919, οι σύμμαχοι λάμβαναν συχνά και από δικές τους πηγές, αναφορές για εκτελέσεις και εκτοπισμούς Ελλήνων και εμπρησμούς σε ελληνικά χωριά και κτήρια στον Πόντο.

Πηγές στις αμερικανικές και γαλλικές ιεραποστολές μιλούσαν για χιλιάδες πρόσφυγες που ανέβηκαν στα βουνά για να γλιτώσουν, την περίοδο που ο Νουρεντίν Πασάς είχε διοριστεί διοικητής Σαμψούντας. 

Οι… μετριοπαθείς εκτιμήσεις κάνουν λόγο για:
⇒ περίπου 10.000 άνδρες που συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στα αμελέ ταμπουρού,
⇒ περισσότερους από 25.000 γυναίκες, παιδιά, άνδρες και ηλικιωμένους που εκτοπίστηκαν,
⇒ πάνω από 80 χωριά καμένα,
⇒ 5.000-7.000 θύματα (εκτελέσεις ή λιμός).

Ας δούμε ένα σύντομο χρονολόγιο εκείνου του εφιαλτικού Νοεμβρίου, το 1919, στον Πόντο…

Το χρονολόγιο του ματωμένου Νοέμβρη 1919

1-3 Νοεμβρίου 1919, Σαμψούντα (Αμισός)¹
• Οι κεμαλικές Αρχές ξεκινούν μαζικές συλλήψεις Ελλήνων ανδρών 18–50 ετών με την κατηγορία «ύποπτοι αντάρτες».
• Σύμφωνα με τον Αμερικανό πρόξενο Τζορτζ Χόρτον (George Horton) «μαζεύουν καθημερινά εκατοντάδες Έλληνες με τη δικαιολογία των μέτρων ασφαλείας».
• Πολλοί οδηγούνται στα «τάγματα εργασίας» (Amele Taburları), χωρίς τροφή ή ιατρική φροντίδα.

4-6 Νοεμβρίου 1919, Κερασούντα και Οινόη²
• Ομάδες άτακτων υπό τον Τοπάλ Οσμάν (αργότερα στενό συνεργάτη του Μουσταφά Κεμάλ) πυρπολούν ελληνικά χωριά στον κάμπο της Οινόης.
• Οι γυναίκες και τα παιδιά διαφεύγουν προς τα παράλια· οι άνδρες εκτελούνται επιτόπου.

8-10 Νοεμβρίου 1919, Αμάσεια και Μερζιφούντα³
• Ο μητροπολίτης Γερμανός Καραβαγγέλης αναφέρει στον Οικουμενικό Πατριάρχη: «Αντί αντιποίνων, εξοντώνουν ολόκληρα χωριά· αι γυναίκες εξανδραποδίζονται, τα δε τέκνα μένουν άστεγα.»
• Καταγράφεται εκτέλεση 70 ανδρών στην Αμάσεια, χωρίς δίκη.

12-14 Νοεμβρίου 1919, Τοκάτη⁴
• Αναφορές από Γάλλους ιεραποστόλους του Τάγματος των Λαζαριστών (Ordre des Lazaristes) μιλούν για πυρπολήσεις χωριών της Τοκάτης.
• 500 άτομα εκτοπίζονται προς τα ορεινά της Σεβάστειας, όπου πολλοί πεθαίνουν από το ψύχος.

15-18 Νοεμβρίου 1919, Περιφέρεια Πάφρας⁵
• Ο Νουρεντίν Πασάς διατάσσει «εκκαθάριση ζωνών ανταρτών». Οι στρατιωτικές δυνάμεις επιτίθενται σε 12 ελληνικά χωριά.
• Αναφέρονται μαζικές λεηλασίες και πυρπολήσεις.

9-21 Νοεμβρίου 1919, Αμάσεια⁶
Ο μητροπολίτης Αμασείας αποστέλλει νέα επιστολή στο Πατριαρχείο: «Ο εχθρός αποφάσισε τον εξανδραποδισμόν του λαού μας· δεν υπάρχει πλέον ελπίς σωτηρίας χωρίς επέμβασιν των συμμάχων».

23-25 Νοεμβρίου 1919, Τραπεζούντα⁷
Ο Βρετανός πρόξενος Χάμπσον (Hampson) ενημερώνει το Λονδίνο: «Οι Έλληνες της ενδοχώρας εκτοπίζονται κατά χιλιάδες. Όποιος επιχειρεί να επιστρέψει σπίτι του, συλλαμβάνεται ή εκτελείται».

27-30 Νοεμβρίου 1919, Παράλια Πόντου⁸
• Πληροφορίες από τοπικές ιεραποστολές αναφέρουν ροή προσφύγων προς τα παράλια της Σαμψούντας και του Όφη.
• Περισσότεροι από 3.000 εκτοπισμένοι ζητούν προστασία από τα συμμαχικά πλοία που περιπολούν στα ανοικτά.

________
1. U.S. National Archives, RG 59, File 867.00/1041, Consular Report, Nov. 1919.
2. British Foreign Office Archives, FO 371/4192, Report from Trebizond, Nov. 1919.
3. Aρχείο Οικουμενικού Πατριαρχείου, επιστολή 10 Νοεμβρίου 1919.
4. Lettres du Père Louis Cuinet, Mission de France en Orient, 15 Novembre 1919.
5. British Foreign Office, FO 371/4192, «Report from Samsoun, 18 November 1919».
6. Αρχείο Οικουμενικού Πατριαρχείου, Φάκελος «Πόντος», 21 Νοεμβρίου 1919.
7. FO 371/4193, Consular Report from Trebizond, Nov. 25, 1919.
8. American Board of Commissioners for Foreign Missions, «Samsoun Mission Diary», entries for Nov. 1919.