Σημαντική μεταβολή στους πολιτικούς συσχετισμούς του Ισραήλ προκαλεί η απόφαση του υπερορθόδοξου κόμματος Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τοράχ (JUT) να μη στηρίξει τον Μπενιαμίν Νετανιάχου για τον σχηματισμό της νέας κυβέρνησης. Η στάση του κόμματος, που συμμετείχε στον απερχόμενο κυβερνητικό συνασπισμό, ενισχύει την κοινοβουλευτική θέση του αντιπολιτευόμενου μπλοκ υπό τον Γκάντι Άιζενκοτ.
Ο πρόεδρος του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτσογκ, πραγματοποιεί αυτή την εβδομάδα διαβουλεύσεις με εκπροσώπους των πολιτικών παρατάξεων, προκειμένου να αποφασίσει σε ποιον θα αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.
Κατά τη συνάντηση της Πέμπτης 5 Νοεμβρίου με την αντιπροσωπεία του JUT, το κόμμα δεν υπέδειξε κανέναν βουλευτή ως υποψήφιο για την πρωθυπουργία. Πρόκειται για σαφή διαφοροποίηση σε σχέση με τις εκλογές του 2022, όταν είχε ταχθεί υπέρ του Νετανιάχου.
Το JUT αποτελεί ένα από τα δύο μεγαλύτερα υπερορθόδοξα εβραϊκά κόμματα του Ισραήλ. Εκπροσωπεί κυρίως τους Ασκενάζι, δηλαδή Εβραίους με καταγωγή από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Το δεύτερο μεγάλο κόμμα, το Shass, απευθύνεται κυρίως στους Σεφαραδίτες, με ρίζες στη Βόρεια Αφρική και τις αραβικές χώρες.
Η στρατιωτική θητεία πίσω από την απομάκρυνση
Βασική αιτία της δυσαρέσκειας των υπερορθόδοξων κομμάτων απέναντι στον Νετανιάχου είναι η διαφωνία για την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία των νέων που φοιτούν σε θρησκευτικές σχολές.
Οι δύο παρατάξεις αντιτίθενται στην κατάταξη των σπουδαστών των ταλμουδικών σχολών στις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις και επιδιώκουν τη διατήρηση των εξαιρέσεων που ισχύουν για την κοινότητά τους.
Ο Νετανιάχου είχε υποστηρίξει τις προσπάθειές τους, αλλά δεν κατάφερε να εξασφαλίσει την ψήφιση νόμου που θα κατοχύρωνε οριστικά την απαλλαγή των υπερορθόδοξων από τη στρατιωτική υπηρεσία. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια, με αποτέλεσμα τα θρησκευτικά κόμματα να αποχωρήσουν από τον κυβερνητικό συνασπισμό.
Η απόφαση του JUT επηρεάζει άμεσα τους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς. Με βάση τα στοιχεία των διαβουλεύσεων, το στρατόπεδο του Νετανιάχου συγκέντρωνε αρχικά 53 έδρες, έναντι 48 του μπλοκ της αντιπολίτευσης υπό τον Γκάντι Άιζενκοτ.
Με τη μη υποστήριξη του JUT, το οποίο διαθέτει επτά έδρες στη νέα Κνεσέτ, η δύναμη του στρατοπέδου Νετανιάχου υποχωρεί στις 46 έδρες. Αντίθετα, ο Άιζενκοτ συγκεντρώνει μέχρι στιγμής 56 έδρες υποστήριξης, έχοντας εξασφαλίσει και τη στήριξη της αραβικής λίστας Raam.
Για τον σχηματισμό κυβέρνησης απαιτείται η υποστήριξη τουλάχιστον 61 από τους 120 βουλευτές της Κνεσέτ.
Το δεύτερο υπερορθόδοξο κόμμα μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά πλέον η στάση του Shass, το οποίο διαθέτει έξι έδρες στη νέα Βουλή. Παρότι αποχώρησε από τον κυβερνητικό συνασπισμό μετά την αποτυχία της νομοθετικής ρύθμισης για τη στρατιωτική θητεία, εξακολουθεί να δηλώνει ότι θα υποστηρίξει τον Νετανιάχου.
Το κόμμα, ωστόσο, υπέστη σημαντικές απώλειες στις πρόσφατες εκλογές, καθώς περιορίστηκε από τις 11 έδρες της απερχόμενης Κνεσέτ στις έξι της νέας κοινοβουλευτικής περιόδου.
Σύμφωνα με τον Gilad Malach, ερευνητή του Κέντρου για τη Δημοκρατία και ειδικό σε θέματα της υπερορθόδοξης κοινότητας, το ζήτημα της στρατιωτικής θητείας είχε αρνητικές συνέπειες για το Shass σε δύο διαφορετικά τμήματα της εκλογικής του βάσης.
Από τη μία πλευρά, η αδυναμία εξασφάλισης μόνιμης εξαίρεσης από τη στράτευση απογοήτευσε τους θρησκευτικούς ψηφοφόρους. Από την άλλη, η έντονη ενασχόληση του κόμματος με το συγκεκριμένο ζήτημα προκάλεσε δυσαρέσκεια στους Σεφαραδίτες των χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων, οι οποίοι υπηρετούν στον ισραηλινό στρατό και θεωρούν ότι τα δικά τους προβλήματα δεν εκπροσωπήθηκαν επαρκώς.
Ενδεχόμενο πεδίο συνεννόησης με τον Άιζενκοτ θα μπορούσε να δημιουργήσει η πρότασή του για κοινωνική υπηρεσία ως εναλλακτική μορφή προσφοράς των υπερορθόδοξων στην κοινωνία.
Ο πρώην βουλευτής του Shass Γιόσι Ταϊέμπ, ο οποίος έχει υπηρετήσει στον ισραηλινό στρατό, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ότι οι ραβίνοι που ηγούνται του κόμματος εμφανίζονται πλέον διατεθειμένοι να αποδεχθούν τη στρατιωτική θητεία για νέους που δεν αφιερώνουν το σύνολο του χρόνου τους στη μελέτη της Τοράχ στις θρησκευτικές σχολές.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση θα μπορούσε να αφήσει περιθώρια διαπραγμάτευσης με τον Άιζενκοτ, ο οποίος έχει εκφραστεί θετικά για την κοινωνική υπηρεσία των υπερορθόδοξων. Ο Malach, πάντως, θεωρεί περιορισμένες τις πιθανότητες συμφωνίας, αν και άλλοι πολιτικοί παρατηρητές εκτιμούν ότι ένας συμβιβασμός παραμένει πιθανός.
Προς το παρόν, το Shass επιμένει ότι θα στηρίξει ενδεχόμενη υποψηφιότητα του Νετανιάχου. Την ίδια στιγμή, η Ενωμένη Λίστα, η μεγαλύτερη παράταξη που εκπροσωπεί τους Άραβες πολίτες του Ισραήλ, δεν έχει ακόμη ανακοινώσει ποιον θα υποστηρίξει.
Ο πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ έχει τη δυνατότητα να συνεχίσει τις διαβουλεύσεις έως τις 11 Νοεμβρίου, ημερομηνία μέχρι την οποία αναμένεται να ξεκαθαρίσει το τοπίο γύρω από την ανάθεση της εντολής σχηματισμού κυβέρνησης.
