Σαν σήμερα, πριν από 98 χρόνια, ιδρύθηκε και επισήμως ο ΒΑΟ, ο Βυζαντινός Αθλητικός Όμιλος, που δημιούργησε τη δική του κληρονομιά στον αθλητισμό της Θεσσαλονίκης. Ο αθλητισμός εξάλλου αποτέλεσε έναν σημαντικό παράγοντα στη μείωση της απόστασης μεταξύ γηγενών και προσφύγων στην Ελλάδα μετά το 1922 και την εγκατάσταση πολλών Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, του Πόντου και της Μικράς Ασίας στον ελλαδικό χώρο.
Η ιδέα της ίδρυσης του Βυζαντινού Αθλητικού Ομίλου ξεκίνησε με πρωτοβουλία μερικών φίλων που είχαν αποχωρήσει από την ΑΕΚ Θεσσαλονίκης και τον ΠΑΟΚ, και ονειρεύτηκαν τη δημιουργία ενός νέου συλλόγου.
Στην εφημερίδα Νέα Αλήθεια (φ. 9ης και 10ης/9/1940) δημοσιεύτηκε χαρακτηριστικά: «Τέσσερα χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, μερικοί παληοί φίλοι και συναγωνισταί ξερριζωμένοι από τα σπιτικά τους με δυνατές τις αναμνήσεις της γης όπου μεγάλωσαν και όπου έγιναν άνδρες, απεφάσισαν την ίδρυσι του Βυζαντινού Αθλητικού Ομίλου».
Ο ΒΑΟ ουσιαστικά ιδρύθηκε την Κυριακή 9 Μαΐου του 1926. Οι ιδρυτές, γνωστοί στον κύκλο των Κωνσταντινουπολιτών της Θεσσαλονίκης, ήταν οι Στέφανος Βαφειάδης, Δημήτριος Σανταλτζίδης, Κων/νος Παναγιωτίδης, Θεολόγος Θεοδωρίδης, Θεοκλής Ευστρατιάδης, Ιωάννης Βασιλειάδης και Στυλιανός Χατζηγεωργίου.
Την πρωτοβουλία τους στήριξαν αμέσως κι άλλοι, πρόσφυγες κυρίως κι εκείνοι, από διαφορετικά μέρη.
Ύστερα από πολλές συγκεντρώσεις και συζητήσεις μεταξύ τους, συγκροτήθηκε προσωρινό πενταμελές Διοικητικό Συμβούλιο, τα μέλη του οποίου υπέγραψαν την ιδρυτική πράξη και το καταστατικό του νέου συλλόγου. Στις 15 Οκτωβρίου 1926 κατατέθηκε στο Πρωτοδικείο η αίτηση για αναγνώριση του σωματείου με την ονομασία «Βυζαντινός Αθλητικός Όμιλος» (ΒΑΟ) και του καταστατικού του. Η επίσημη ίδρυση του σωματείου, σύμφωνα με το Αρχείο του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, έγινε στις 23 Δεκεμβρίου 1926.
Την προσωρινή διοίκηση αποτελούσαν οι Στέφανος Βαφειάδης (πρόεδρος), Στυλιανός Χατζηγεωργίου (γενικός γραμματέας), Κωνσταντίνος Παναγιωτίδης (ταμίας), Δημήτριος Σανταλτζίδης (σύμβουλος – έφορος αθλητικού) και Θεολόγος Θεοδωρίδης (σύμβουλος – έφορος καλαθόσφαιρας) – όλοι άνθρωποι με όρεξη για δουλειά και δίψα για πρόοδο. Συμπαραστάτες τους στο ξεκίνημα του νέου σωματείου και οι Θ. Ευστρατιάδης, Ι. Βασιλειάδης, Λ. Ιορδανίδης, Αντ. Κωνσταντινίδης και Αλ. Λεοντιάδης, που βοήθησαν και αυτοί, ο καθένας με τον τρόπο του, στο νέο ξεκίνημα. «…Ο ενθουσιασμός των παιδιών που αποτέλεσαν τον πυρήνα του Ομίλου υπήρξε εξαιρετικός. Ο αγώνας της επικρατήσεως τραχύς…».
Η ονομασία «Βυζαντινός» συσπείρωνε όλα τα μέλη του ΒΑΟ, που ήταν πρόσφυγες από την Κωνσταντινούπολη, αλλά και την Αδριανούπολη, τον Πόντο και τη Μικρά Ασία.
Η μνήμη του Βυζαντίου άλλωστε κυριαρχούσε και στο έμβλημα του νέου συλλόγου: ένας επιβλητικός δικέφαλος αετός, στο στήθος του οποίου αναγραφόταν με κίτρινα γράμματα η ονομασία του Ομίλου (ΒΑΟ) και το έτος ιδρύσεως (1926). Επίσημα χρώματα του νέου συλλόγου, το κίτρινο και το μαύρο.
Στο άρθρο 26 του Καταστατικού οριζόταν ότι: «οι αθληταί θα φέρωσι την κάτωθι στολήν, με βάσιν τον χρωματισμόν της Βυζαντινής Σημαίας: φιλές μαύρος, φανέλλα μαύρη με κίτρινον περιμασχάλιον και περιλαίμιον, εις το αριστερόν δε μέρος του στήθους εντός ορισμένου κίτρινου σχεδίου θα υπάρχει διαγώνιος μαύρη ταινία φέρουσα τα στοιχεία του ΒΑΟ, περισκελίς μαύρη με κίτρινας λωρίδας εκατέρωθεν, μαύρας περικνημίδας με δύο κίτρινας λωρίδας εκατέρωθεν, μαύρας περικνημίδας με δύο κιτρίνας περιφερείας και άσπρα υποδήματα….».
Οι ιδρυτές του ΒΑΟ οραματίζονταν έναν σύλλογο με σημαντικό ρόλο στην κοινωνία, τον αθλητισμό και τον πολιτισμό της πόλης. Η δημιουργία εντευκτηρίου, αίθουσας εκδηλώσεων και αθλητικών εγκαταστάσεων ήταν οι άμεσοι στόχοι τους. Ήταν δε αποφασισμένοι να πετύχουν τους στόχους τους, παρά τις οικονομικές κυρίως δυσκολίες που αντιμετώπιζαν. Σημαντική βεβαίως υπήρξε η συμπαράσταση της Γενικής Διοίκησης και του Δήμου Θεσσαλονίκης αργότερα.
Από το 1928 άρχισαν να αποδίδουν οι προσπάθειες, και ο ΒΑΟ έκανε δυναμικά την εμφάνισή του σε αγώνες στίβου, αθλοπαιδιών, ποδοσφαίρου και ποδηλασίας. Από την επόμενη χρονιά η άνοδος ήταν αλματώδης, καθώς ο ΒΑΟ ενισχύθηκε σημαντικά σε αθλητικό δυναμικό. Το 1929 σταμάτησε η δράση σωματείων όπως η Βυζαντινή Αθλητική Ένωση, η Ένωση Κωνσταντινουπολιτών και η ΑΕΚ Θεσσαλονίκης, και οι αθλητές τους συνέχισαν την αθλητική τους πορεία στο νέο πολλά υποσχόμενο σωματείο. Τότε ιδρύθηκε και το τμήμα της πετοσφαίρισης.
Το 1930 ανέλαβε τη διοίκηση του ΒΑΟ ο φίλαθλος λοχαγός Ιωάννης Μπουζιώτης, ο οποίος με τον έντονο φανατισμό του κατάφερε να δημιουργήσει έναν σύλλογο πραγματικά μεγάλο, ηθικό, εκπληρούντα τις υποχρεώσεις του απέναντι στην κοινωνία και την αθλητική ιδεολογία.
Το 1935 λειτουργούσαν τα τμήματα μπάσκετ, βόλεϊ, επιτραπέζιας αντισφαίρισης, στίβου και ποδηλασίας, ενώ καταργήθηκε οριστικά το τμήμα ποδοσφαίρου και αδρανοποιήθηκε προσωρινά το τμήμα της χειροσφαίρισης. Το 1936 έγιναν τα εγκαίνια του πρώτου γυμναστηρίου του, στη συμβολή των οδών Μανουσογιαννάκη 21 και Δεσπεραί, κοντά στη ΧΑΝΘ.
Με την έναρξη του πολέμου και την Κατοχή σταμάτησε κάθε αθλητική δράση. Πολλοί από τους νέους στρατευμένους αθλητές του δεν επέστρεψαν από το μέτωπο. Ο πρώτος αθλητής του ΒΑΟ που σκοτώθηκε στον πόλεμο, αναφέρεται ότι ήταν ο μπασκετμπολίστας Γεώργιος Παππάς.
Μετά την Απελευθέρωση, το 1945, ο ΒΑΟ ήταν από τους πρώτους συλλόγους που συνέχισε δημιουργικά την πορεία του. Τα πρώτα τμήματα που δραστηριοποιήθηκαν μεταπολεμικά ήταν το μπάσκετ, ο στίβος και η πάλη.
Σήμερα ο ΒΑΟ λειτουργεί σε σύγχρονες αθλητικές εγκαταστάσεις στην οδό Ελπίδος, στις Συκιές, με τα τμήματα μπάσκετ ανδρών, εφήβων και παίδων, βόλεϊ γυναικών και κορασίδων, χάντμπολ ανδρών, πάλης ανδρών, εφήβων και παίδων και ποδηλασίας. Παράλληλα ιδρύθηκαν ακαδημίες μπάσκετ, βόλεϊ, ποδοσφαίρου, χάντμπολ και πάλης, με σκοπό να λειτουργήσουν ως φυτώρια για μελλοντική τροφοδότηση νέων αθλητικών τμημάτων.
Ταλαιπωρία το γηπεδικό για τον ΒΑΟ
Το γηπεδικό ζήτημα απασχόλησε για πολλές δεκαετίες τον ΒΑΟ. Το 1938 το σωματείο έμεινε χωρίς πόρους, σε σημείο να αδυνατεί να πληρώσει το ενοίκιο της στέγης και του γηπέδου του και του έγινε έξωση. Ο ΠΑΟΚ τότε προθυμοποιήθηκε να βοηθήσει τον ΒΑΟ και του παραχώρησε μια αίθουσα στο δικό του γήπεδο, στο οποίο εγκαταστάθηκαν τα γραφεία και το εντευκτήριο. Εκεί ο ΒΑΟ παρέμεινε μέχρι το 1952, όταν του παραχωρήθηκε ένα οικόπεδο μεταξύ των οδών Χριστοπούλου και Σωκράτους, πίσω από την Αχειροποίητο, εκεί όπου σήμερα στεγάζεται το 17ο Γυμνάσιο-Λύκειο, ιδιοκτησίας του Οργανισμού Σχολικών Κτηρίων, επίσης χωρίς να του αποδοθούν οι τίτλοι ιδιοκτησίας.
Ένα χρόνο μετά, τον Οκτώβριο του 1956, αφού είχε ήδη αποφασιστεί η οριστική έξωση, ο ΒΑΟ άρχισε να εξετάζει άλλες προτάσεις.
Τον Νοέμβριο του 1956 έγινε και τυπικά η έξωση και το γήπεδο έκλεισε, αλλά η οριστική αποχώρηση έγινε το 1960, αφού εξαντλήθηκαν όλες οι δυνατότητες παραμονής και οι προθεσμίες κατασκευής του νέου σχολείου.
Ο πρόεδρος του ΒΑΟ Αθανάσιος Καποτόπουλος ζήτησε και πέτυχε την παραχώρηση ενός χώρου 7 στρεμμάτων στην πλαγιά ενός παλιού λατομείου στην περιοχή «Πράσινος Μύλος» Συκεών. Η έκταση αυτή ανήκε τότε στην Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων, του υπουργείου Προνοίας. Το γυμναστήριο παραδόθηκε στο ΔΣ το 1965, και σε δεύτερη φάση ξεκίνησαν οι εργασίες κατασκευής κερκίδων και περίφραξης του περιβάλλοντος χώρου.
Ο Όμιλος όμως δεν μπορούσε να διασφαλίσει την ιδιοκτησία ούτε αυτού του οικοπέδου, γιατί το υπουργείο Προνοίας δεν παραχωρούσε τους τίτλους κυριότητας στη Γ.Γ.Α., η οποία με τη σειρά της αδυνατούσε τυπικά να χρηματοδοτεί τον Όμιλο. Το θέμα αυτό όμως ξεπεράστηκε με τη Μεταπολίτευση. Ο επόμενος στόχος που τέθηκε ήταν η κατασκευή κλειστού γηπέδου, με χρηματοδότηση της Γ.Γ.Α., το οποίο τελικά θεμελιώθηκε το 1981 και ολοκληρώθηκε το 1985.
Οι επιτυχίες του συλλόγου
Το πιο επιτυχημένο τμήμα του ΒΑΟ ήταν το μπάσκετ, καθώς έχει καταφέρει να αγωνιστεί πέντε φορές στην πρώτη κατηγορία του πρωταθλήματος. Τελευταία φορά ήταν την περίοδο 1996-97 οπότε και τερμάτισε τελευταίος, έχοντας πετύχει μόλις τρεις νίκες, ευτύχησε όμως έχοντας στις τάξεις του τον Τζεφ Μαλόουν, αθλητή με μεγάλη καριέρα στο ΝΒΑ. Τη φανέλα του Βυζαντινού έχουν φορέσει ακόμα οι Γιώργος Μπαλογιάννης, Γιώργος Μασλαρινός και Χρήστος Κουντουράκης.
Στην ελληνορωμαϊκή πάλη μετρά 9 πρωταθλήματα Ελλάδας στους άνδρες, ένα στους εφήβους, καθώς και τρία Κύπελλα. Παράλληλα, ο ΒΑΟ έχει κατακτήσει 2 Κύπελλα χειροσφαίρισης ανδρών, καθώς κι ένα πανελλήνιο πρωτάθλημα ποδηλασίας επί δημοσίας οδού.
