Ιωσήφ Δογάνογλου: Ο Καππαδόκης που έγινε γενίτσαρος και εξελίχθηκε στον σπουδαιότερο Οθωμανό αρχιτέκτονα

Γεννήθηκε στην Καππαδοκία στις 15 Απριλίου 1489, στο χωριό Άγιοι Ανάργυροι. Ο πατέρας του ήταν λιθοξόος και ξυλουργός, και με αυτά ασχολήθηκε κι εκείνος αρχικά. Σε ηλικία 22 ετών, το 1511, στρατολογήθηκε σε παιδομάζωμα από τους Τούρκους και εντάχθηκε στο σώμα των γενίτσαρων. Υπηρέτησε στο ανάκτορο του σουλτάνου Σουλεϊμάν Α’ ως μαθητευόμενος οικοδόμος, όπου έλαβε το οθωμανικό όνομα Σινάν (Λόγχη). Έπειτα από μια περίοδο αυστηρής εκπαίδευσης, έγινε αξιωματικός του Μηχανικού κι έλαβε το όνομα Μιμάρ (αρχιτέκτονας).

Κάπως έτσι, ο Έλληνας Ιωσήφ Δογάνογλου (κάποιες πηγές τον αναφέρουν ως Αρμένιο με το όνομα Ovsep Agirneci, κάποιες –τουρκικές– ως Τούρκο, αλλά οι Άγιοι Ανάργυροι ήταν αμιγώς ελληνικό χωριό¹) μετατράπηκε στον Μιμάρ Σινάν, τον σπουδαιότερο Οθωμανό αρχιτέκτονα.

Στην Τουρκία τον τιμούν κάθε χρόνο, το πρόσωπό του μάλιστα κοσμούσε το χαρτονόμισμα των 10.000 λιρών από το 1982 έως το 1995.

Ο Σινάν διακρίθηκε για τις καινοτομίες που επέφερε στην κοσμική και θρησκευτική αρχιτεκτονική της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και γενικότερα του μουσουλμανικού κόσμου. Ακολούθησε τον οθωμανικό στρατό στις εκστρατείες του σε Αίγυπτο και Περσία και διακρίθηκε στην κατασκευή γεφυρών και οχυρωματικών έργων. Έφτασε στα ανώτατα στρατιωτικά αξιώματα και χρημάτισε επικεφαλής του Πυροβολικού.

Η στρατιωτική σταδιοδρομία του του πρόσφερε το υπόβαθρο της γνώσης αρχιτεκτονημάτων μνημειακού χαρακτήρα, που αποτέλεσαν πηγές έμπνευσης για τις δικές του μεταγενέστερες κατασκευές.

Το 1538 αναδείχθηκε πρώτος αυτοκρατορικός αρχιτέκτονας. Το 1539 σχεδίασε και κατασκεύασε το πρώτο πολιτικό έργο του, και το πρώτο σημαντικό κτήριό του υπήρξε το τέμενος Σεχζαντέ (Sehzade) στην Κωνσταντινούπολη, που ολοκληρώθηκε το 1548.

Επόμενο μεγάλο έργο του ήταν το τέμενος του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς (Suleymaniye Camii) στην Κωνσταντινούπολη, που άρχισε να κατασκευάζεται το 1550 και ολοκληρώθηκε το 1557. Είναι βασισμένο στο σχέδιο της Αγίας Σοφίας, είναι το μεγαλύτερο τζαμί που χτίστηκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, και από πολλούς μελετητές θεωρείται το κορυφαίο έργο του. Εκτός από τον λατρευτικό χώρο, στον οποίο δεσπόζει ένας τρούλος διαμέτρου 26 μέτρων, περιλάμβανε ένα μεγάλο συγκρότημα με κτήρια κοινωνικού χαρακτήρα (μεντρεσέδες, νοσοκομείο, ιατρική σχολή, μαγειρείο, τραπεζαρίες, στάβλους, λουτρά και καταστήματα).

Για τον ίδιο τον Σινάν ωστόσο, το σπουδαιότερο έργο του ήταν το Τέμενος του Σελίμ (Selimiye Camii) στην Αδριανούπολη, που χτίστηκε μεταξύ 1569 και 1575.

Έλεγε χαρακτηριστικά ότι το τέμενος του Σεχζαντέ ήταν έργο του ως μαθητευόμενου, το τέμενος του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς (Σουλεϊμανιγιέ Τζαμί) στην Κωνσταντινούπολη ήταν έργο του ως εργάτη, ενώ το Σελιμιγιέ στην Αδριανούπολη ήταν το έργο του ως ολοκληρωμένου μάστορα.

Το τζαμί αυτό αποτελεί το απαύγασμα της τέχνης του, καθώς έδωσε λύσεις επαναστατικές για την εποχή του ως προς τη διαμόρφωση του εσωτερικού χώρου, με πρότυπο τη βυζαντινή εκκλησία.

Λέγεται άλλωστε πως στην κάτοψή τους, τα ναόσχημα αρχιτεκτονικά αριστουργήματά του σχηματίζουν εγγεγραμμένο σταυροειδή ναό με τρούλο.²

Ο τεράστιος τρούλος του Σελιμιγιέ στηρίζεται σε οκτώ ογκώδεις κίονες, μεταξύ των οποίων σχηματίζονται εντυπωσιακές κόγχες, και πλαισιώνεται από τέσσερις μιναρέδες, τους υψηλότερους της Τουρκίας. Στόχος του Σινάν ήταν να κατασκευάσει ένα τέμενος μεγαλύτερο από την Αγία Σοφία, για να αποστομώσει, όπως αναφέρει στα απομνημονεύματα του, κάποιους χριστιανούς αρχιτέκτονες που ισχυρίζονταν ότι κανείς μουσουλμάνος δεν μπορεί να κατασκευάσει υψηλότερο κτήριο.

Όταν τελείωσε το Τέμενος του Σελίμ, ο Σινάν ήταν 86 ετών και καυχήθηκε ότι κατασκεύασε το υψηλότερο κτήριο στον κόσμο. Πράγματι, αν το τέμενος μετρηθεί από τα θεμέλιά του, ο Σινάν έχει δίκιο· αν όμως μετρηθεί από τη βάση του, η Αγια-Σοφιά παραμένει υψηλότερη.

Στα τελευταία χρόνια της ζωής του έλαβε τους τίτλους Κοτζά (Μεγάλος) και Αγάς. Πέθανε στις 17 Ιουλίου του 1588 στην Κωνσταντινούπολη, και τάφηκε στη βορειοδυτική άκρη του τζαμιού του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς.

Η επιστημονική κοινότητα τον τίμησε το 1976, δίνοντας το όνομά του σε έναν κρατήρα του πλανήτη Ερμή.

Στην πολύχρονη καριέρα του, ο αρχιτέκτονας Μιμάρ Σινάν σχεδίασε και κατασκεύασε:

• 94 μεγάλα τεμένη,
• 52 μικρά τζαμιά,
• 57 σχολεία,
• 41 λουτρώνες (χαμάμ),
• 35 παλάτια (σαράγια),
• 22 μαυσωλεία,
• 17 δημόσια μαγειρεία και εστιατόρια (μαρέτια),
• 20 χάνια (καραβανσαράι),
• 7 ιερατικές σχολές (μεντρεσέδες),
• 8 μεγάλες γέφυρες,
• 6 υδραγωγεία,
• 3 νοσοκομεία.

• Πληροφορίες: sansimera.gr, wikipedia.org, bbc.com.

______
1. Επιπλέον, πριν οι Έλληνες εκκενώσουν το χωριό, μια ελληνική οικογένεια με το όνομα Ταστσίογλου είχε διεκδικήσει τον Σινάν ως μέλος της δικής τους οικογένειας. Ωστόσο και η Τουρκία τον διεκδίκησε. Το 1935, μια επιτροπή που συστάθηκε από την Τουρκική Ιστορική Εταιρεία έφτασε στο σημείο να ανοίξει τον τάφο του Σινάν και να μετρήσει το κρανίο του ώστε να καταδείξει την τουρκική «φυλετική» κληρονομιά του. Το κρανίο δεν επιστράφηκε ποτέ, το 2016, μάλιστα, ο τότε πρωθυπουργός Νταβούτογλου διέταξε έρευνα και δήλωνε αποφασισμένος να το βρει!
2. Αθανάσιος Καψάλης, πρόεδρος του Ακαδημαϊκού Συμβουλίου της Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθηνών.