Ο Μόργκενταου αποδομεί τα επιχειρήματα των Οθωμανών – Η ισχυρή φωνή που αποκάλυψε τη Γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών

Ο Χένρι Μόργκενταου (Henry Morgenthau Sr.), Αμερικανός πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη την περίοδο 1913-1916, υπήρξε η πιο ισχυρή φωνή της διεθνούς κοινότητας που κατήγγειλε το οργανωμένο σχέδιο των Νεότουρκων για τον αφανισμό των χριστιανικών μειονοτήτων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Μέσα από το συγκλονιστικό βιβλίο του Τα μυστικά του Βοσπόρου (Ambassador Morgenthau’s Story) και την επίσημη διπλωματική του αλληλογραφία, κατέγραψε ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Το βιβλίο Τα μυστικά του Βοσπόρου

Στο έργο του, ο Μόργκενταου αποδομεί το επιχείρημα της οθωμανικής κυβέρνησης ότι οι εκτοπίσεις ήταν «στρατιωτική αναγκαιότητα». Περιγράφει μάλιστα τη συστηματική διαδικασία εξόντωσης που ξεκίνησε με τον αφοπλισμό των χριστιανών στρατιωτών και τη μεταφορά τους στα περιβόητα «Τάγματα Εργασίας» (Amele Taburlari), όπου πέθαιναν από την πείνα, τις κακουχίες και τις εκτελέσεις.

«Όταν οι τουρκικές αρχές έδιδαν τις διαταγές για αυτές τις εκτοπίσεις, απλώς υπέγραφαν το ένταλμα θανάτου μιας ολόκληρης φυλής· το κατάλαβαν καλά αυτό και στις συνομιλίες τους μαζί μου δεν έκαναν καμία προσπάθεια να αποκρύψουν το γεγονός.» (πηγή: Henry Morgenthau, Τα μυστικά του Βοσπόρου.)

Η στοχοποίηση των Ελλήνων

Αν και το βιβλίο επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στους Αρμενίους, ο Μόργκενταου είναι σαφής: η μοίρα των Ελλήνων ήταν προδιαγεγραμμένη και το σχέδιο ήταν ταυτόσημο. Για τους Έλληνες του Πόντου και της Μικράς Ασίας, αναφέρει ότι οι διωγμοί ξεκίνησαν ήδη από το 1914, πριν από την είσοδο της Τουρκίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στις αναφορές του επισημαίνει ότι οι Έλληνες υφίσταντο τη «λευκή σφαγή» (white massacre).

Αντί για μαζικές εκτελέσεις στις πόλεις, οι Αρχές ανάγκαζαν τους πληθυσμούς σε ατέρμονες πορείες στο εσωτερικό της Ανατολίας, κατά τη διάρκεια του χειμώνα, χωρίς τρόφιμα ή εφόδια, οδηγώντας τους στον θάνατο από εξάντληση.

Τηλεγραφήματα και διπλωματικά ντοκουμέντα

Τα τηλεγραφήματα του Μόργκενταου προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αποτελούν αδιάψευστα τεκμήρια. Σε αυτά, χρησιμοποιεί για πρώτη φορά τον όρο «φυλετική εξόντωση» (race extermination).

• Τηλεγράφημα 841 (10 Ιουλίου 1915): «Οι διωγμοί των Αρμενίων έχουν λάβει πρωτοφανείς διαστάσεις. Οι αναφορές από τις επαρχίες δείχνουν ότι πρόκειται για μια απόπειρα εξόντωσης ενός ολόκληρου λαού.»

• Τηλεγράφημα 17ης Νοεμβρίου 1915: Αναφέρεται συγκεκριμένα στους Έλληνες, τονίζοντας ότι οι τουρκικές Αρχές εφάρμοζαν τις ίδιες μεθόδους (εκτοπίσεις και λεηλασίες) που είχαν δοκιμάσει στους Αρμενίους, με σκοπό να καταστήσουν την Τουρκία μια «καθαρά μουσουλμανική χώρα».

• Τηλεγράφημα προς τον υπουργό Εξωτερικών Lansing (1916): Καταγράφει τη συνομιλία του με τον Εμβέρ Πασά, όπου ο τελευταίος παραδέχεται ότι η κυβέρνηση δεν θα επιτρέψει την επιστροφή των Ελλήνων και των Αρμενίων στις εστίες τους, καθώς «έχουν πλέον διευθετήσει το ζήτημα των εθνοτήτων».

Ο Μόργκενταου κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι Νεότουρκοι (Ταλάατ, Ενβέρ και Τζεμάλ Πασά) εκμεταλλεύτηκαν τη συγκυρία του πολέμου για να λύσουν το «πρόβλημα» των χριστιανικών πληθυσμών μια για πάντα. Το έργο του παραμένει μια από τις πιο συγκλονιστικές καταγραφές της Γενοκτονίας των χριστιανών της Ανατολής.

«Θα μείνουν ατιμώρητα η εξοργιστική τρομοκρατία, τα σκληρά βασανιστήρια, ο εξαναγκασμός των γυναικών στα χαρέμια, η ατίμωση αθώων κοριτσιών, η πώληση πολλών εξ αυτών προς ογδόντα σεντς η καθεμία, η δολοφονία εκατοντάδων χιλιάδων και η εκτόπιση –μαζί με το θάνατο από την πείνα– άλλων εκατοντάδων χιλιάδων στις ερήμους, η καταστροφή εκατοντάδων χωριών και πόλεων· θα μείνει ατιμώρητη η εσκεμμένη εκτέλεση ολόκληρου αυτού του διαβολικού σχεδίου για την εξόντωση των Αρμενίων, των Ελλήνων και των Συρίων Χριστιανών της Τουρκίας;». (Πηγή: The Red Cross Magazine, Μάρτιος 1918)

«Ενεργώντας υπό την παρόρμηση της Γερμανίας, η Τουρκία άρχισε τώρα να εφαρμόζει αυτήν την αρχή της εκτόπισης στους Έλληνες υπηκόους της στη Μικρά Ασία… Αυτή η μεθόδευση εναντίον των Ελλήνων προκάλεσε, όχι άδικα, την αγανάκτησή μου. Δεν είχα την παραμικρή υποψία εκείνη την εποχή ότι οι Γερμανοί είχαν υποκινήσει αυτές τις εκτοπίσεις, αλλά τις θεωρούσα απλώς ως ένα ξέσπασμα της τουρκικής αγριότητας και του σοβινισμού. Εκείνη την περίοδο γνώριζα καλά τον Ταλαάτ· τον έβλεπα σχεδόν κάθε μέρα και συνήθιζε να συζητά μαζί μου πρακτικά κάθε πτυχή των διεθνών σχέσεων. Αντιτάχθηκα σθεναρά στη μεταχείριση των Ελλήνων· του είπα ότι αυτό θα προκαλούσε τη χείριστη δυνατή εντύπωση στο εξωτερικό και ότι επηρέαζε τα αμερικανικά συμφέροντα…  Το “Η Τουρκία για τους Τούρκους” ήταν πλέον η κυρίαρχη ιδέα του Ταλαάτ». (Πηγή: Morgenthau, Henry. Ambassador Morgenthau’s Story. Garden City, New York: Doubleday, Page & Company, 1919, σ. 49.)

Πόπη Παπαγεωργίου

Το κείμενο περιλαμβάνεται στην ειδική έκδοση που κυκλοφόρησε με τη Ναυτεμπορική την Τρίτη 19 Μαΐου 2026. Σε δημοσιογραφική παραγωγή του pontosnews.gr, συγκεντρώνει κορυφαίους επιστήμονες, σπάνια ντοκουμέντα, διεθνείς μαρτυρίες και ιστορικά τεκμήρια που φωτίζουν τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας.

Το έργο του pontosnews.gr για τη διατήρηση της συλλογικής μνήμης του προσφυγικού ελληνισμού, με ουσιαστικό κοινωνικό αντίκτυπο, συνδράμουν υποστηρίζοντας τη συγκεκριμένη έκδοση οι ΔΕΗ, AEGEAN OIL, AEGEAN SHIPPING, HEC, MELCO και η Περιφέρεια Αττικής.