Τους ειδοποίησαν ότι έπρεπε να φύγουν μέσα σε τρεις ημέρες. Ήταν ήδη εξόριστοι, μακριά από τα σπίτια τους στην Τρίπολη του Πόντου, και τώρα βρίσκονταν αντιμέτωποι με έναν δεύτερο ξεριζωμό.
Στις 22 Σεπτεμβρίου 1916 απηύθυναν από την Κερασούντα έκκληση προς τον μητροπολίτη Χαλδίας. «Γονατιστοί και μετά δακρύων», όπως έγραφαν, τον παρακαλούσαν να μεσολαβήσει ώστε να μην υποχρεωθούν να εγκαταλείψουν ξανά τον τόπο στον οποίο είχαν καταφύγει.
Η χειρόγραφη και ενυπόγραφη επιστολή φυλάσσεται στο Πολιτικό Αρχείο του Πόντου, στη συλλογή της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης, με κωδικό ΑΕ 1557.
Τρεις ημέρες για να φύγουν
Οι συντάκτες της επιστολής ήταν Πόντιοι, κάτοικοι της Τρίπολης του Πόντου –της σημερινής Tirebolu– και των γύρω χωριών, οι οποίοι είχαν βρεθεί εξόριστοι στην Κερασούντα.
Όταν πληροφορήθηκαν ότι έπρεπε μέσα σε τρεις ημέρες να εγκαταλείψουν την περιοχή, στράφηκαν προς τον μητροπολίτη Χαλδίας ζητώντας την παρέμβασή του.
Το αίτημά τους ήταν συγκεκριμένο: οι κάτοικοι της πόλης της Τρίπολης να παραμείνουν στην Κερασούντα και όσοι προέρχονταν από τα χωριά να εγκατασταθούν προσωρινά στα περίχωρά της.
Δεν ζητούσαν ακόμη να επιστρέψουν στις εστίες τους. Ικέτευαν να μην οδηγηθούν σε μια νέα εξορία, σε μια περίοδο κατά την οποία η πείνα και η εξαθλίωση απειλούσαν ήδη τους εκτοπισμένους πληθυσμούς.
Η διατύπωση της έκκλησης αποτυπώνει την απόγνωσή τους. Οι εξόριστοι παρουσιάζονται να παρακαλούν «γονατιστοί και μετά δακρύων», ελπίζοντας ότι η εκκλησιαστική παρέμβαση θα μπορούσε να ανατρέψει ή τουλάχιστον να αναστείλει την εντολή.
Η σημείωση του μητροπολίτη
Στο επάνω δεξιό τμήμα του εγγράφου διακρίνεται η ιδιόχειρη σημείωση του παραλήπτη: «Εις τον Επίτροπον, 22/Σεπτεμβρίου/1916»
Ακολουθεί σταυρός και η υπογραφή με τα αρχικά του μητροπολίτη Χαλδίας.
Η σημείωση δείχνει ότι η έκκληση προωθήθηκε στον αρμόδιο επίτροπο. Το συγκεκριμένο τεκμήριο, ωστόσο, δεν περιλαμβάνει απάντηση και δεν αποκαλύπτει εάν η μεσολάβηση είχε αποτέλεσμα ή εάν οι εξόριστοι αναγκάστηκαν τελικά να φύγουν.
Πριν από τη μεγάλη εξορία της Τρίπολης
Η επιστολή συντάχθηκε σχεδόν δύο μήνες πριν από τη μαζική εκτόπιση των Ελλήνων της περιοχής της Τρίπολης.
Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή του Κωνσταντίνου Φωτιάδη, οι γενικευμένοι εκτοπισμοί άρχισαν στις 3/16 Νοεμβρίου 1916, καθώς οι οθωμανικές Αρχές επικαλέστηκαν στρατιωτικούς λόγους και τον κίνδυνο συνεργασίας των χριστιανών με τον προελαύνοντα ρωσικό στρατό. Ακολούθησαν εξαντλητικές πορείες προς το εσωτερικό, κατά τις οποίες η πείνα, το κρύο και οι ασθένειες αποδεκάτισαν τον πληθυσμό.
Η έκκληση της 22ας Σεπτεμβρίου δεν πρέπει να ταυτιστεί αυτομάτως με τη διαταγή του Νοεμβρίου. Αποδεικνύει όμως ότι η πίεση για διαρκείς μετακινήσεις είχε αρχίσει νωρίτερα και ότι οι εξόριστοι της Τρίπολης ζούσαν ήδη με τον φόβο μιας νέας αναγκαστικής αναχώρησης.
