pontosnews.gr
Κυριακή, 15/11/2026
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • Videos
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • Videos
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
pontosnews.gr
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων

Ο Επιτάφιος της Παναγίας Σουμελά στον Πόντο και το μεγαλείο της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας

Γράφει η Αλεξία Π. Ιωαννίδου

14/04/2023 - 12:09μμ
Επιτάφιος της Παναγίας Σουμελά, 18ος αιώνας. Τον φιλοτέχνησαν οι ξακουστές Τραπεζούντιες κεντήστρες Θεοδοσία του Κασυμπούρη και η μαθήτριά της Ελισάβετ (πηγή: panagiasoumela.gr)

Επιτάφιος της Παναγίας Σουμελά, 18ος αιώνας. Τον φιλοτέχνησαν οι ξακουστές Τραπεζούντιες κεντήστρες Θεοδοσία του Κασυμπούρη και η μαθήτριά της Ελισάβετ (πηγή: panagiasoumela.gr)

Κοινοποίηση στο FacebookΜοιράσου το στο TwitterΜοιράσου το στο Whatsapp
Στηρίξτε το Pontos News Επιλέξτε μας ως προτιμώμενη πηγή στην Αναζήτηση Google
Προσθήκη πηγής

Ο Επιτάφιος της Ιεράς Βασιλικής Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής Παναγίας Σουμελά Πόντου είναι έργο που φιλοτέχνησαν οι ξακουστές Τραπεζούντιες κεντήστρες Θεοδοσία του Κασυμπούρη και η μαθήτριά της Ελισάβετ.

Το ανεκτίμητο αυτό κειμήλιο της Ορθοδοξίας βρέθηκε σε παλαιοπωλείο του Λονδίνου το 1932 και αγοράστηκε αντί 200 λιρών από τον Αντώνιο Μπενάκη.

Έτσι μετά την επιστροφή των ιερών κειμηλίων της Παναγίας Σουμελά Πόντου στη νέα Μονή Παναγίας Σουμελά στο όρος Βέρμιο, –δηλαδή της εικόνας της Παναγίας Σουμελιώτισσας, του Ευαγγελίου του Οσίου Χριστοφόρου, του Τίμιου Σταυρού του Αυτοκράτορα Μανουήλ Γ΄ του Μεγαλοκομνηνού–, το 1997 «επιστρέφει» και ο Επιτάφιος της Μονής αφού παραχωρήθηκε ως παρακαταθήκη από το Μουσείο Μπενάκη, ο οποίος μαζί με τα υπόλοιπα πολύτιμα κειμήλια του ποντιακού ελληνισμού διηγείται μυστικά την ιστορία και τον πολιτισμό της Ρωμιοσύνης στον Πόντο.

(Φωτ.: Βασίλης Καρυοφυλλίδης)

Έχει διαστάσεις 100 εκ. ύψος και 140 εκ. πλάτος και είναι τυπικό δείγμα χρυσοκεντητικής της μεταβυζαντινής περιόδου. Ως πρώτη ύλη χρησιμοποιείται αρίστης ποιότητας μετάξι και σύρμα χρυσό και αργυρό. Σύμφωνα με τη βυζαντινολόγο Ευγενία Βέη-Χατζηδάκη «Η Θεοδοσία κεντά σε όλα τα επίπεδα πρώτα με ερυθρό ή πράσινο μετάξι και πάνω από αυτό περνά το χρυσό ή αργυ­ρό σύρμα, ούτως ώστε να δίνεται η εντύπωση ότι πρόκειται περί δυο ενδυμάτων εκ των οποίων το πρώ­το είναι διαφανές […] Τα πρόσωπα του θρήνου είναι κεντημένα με πάρα πολύ λεπτό και ανοιχτό σιτόχρουν μετάξι και λεπτότατες βελονιές, ενώ οι κομ­μώσεις με ξανθό. Μόνο η κόμμωση του Νικόδημου είναι αργυρή με φαιά περιγράμματα».

Τα ιερά κειμήλια της Μονής: Ο σταυρός του Μανουήλ Γ΄ Κομνηνού και το χειρόγραφο Ευαγγέλιο του οσίου Χριστοφόρου (φωτ. αρχείου: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Αριστείδης Βικέτος)

Το ιδιόμελο του Εσπερινού της Μεγάλης Παρασκευής «Σε τον αναβαλλόμενον το φως ώσπερ ιμάτιον …» (μτφ. Εσένα που φόρεσες το φως για ρούχο…) στολίζει περιμετρικά την κεντρική παράσταση του αριστουργηματικού Επιταφίου. Η ζώνη εκτός του κυρίου θέματος στολίζεται με φυτικό διάκοσμο και μετάλλια με τις μορφές των τεσσάρων Ευαγγελιστών και των συμβόλων τους στις τέσσερις γωνίες του Επιταφίου. Έτσι ξεκινώντας από την επάνω αριστερή γωνία διακρίνουμε τον Ευαγγελιστή Ματθαίο με τον άγγελο, ακολουθεί στην επάνω δεξιά θέση ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος με τον αετό, κάτω δεξιά ο Ευαγγελιστής Μάρκος με το λέοντα και τέλος κάτω αριστερά ο Ευαγγελιστής Λουκάς με τον ταύρο.

Σύμφωνα με την επιγραφή που βρίσκεται κεντρικά στο κάτω μέρος του επιταφίου το έργο ήταν παραγγελία του ηγούμενου Σωφρονίου ο οποίος και το αφιέρωσε στο Μοναστήρι της Σουμελά. Η επιγραφή έχει ως εξής: «Ιησούς Χριστός Νικά· εν Τραπεζούντι τη πόλει φιλοπόνως νεύθει ο τόδ’ είργασται επιτάφιον αβροίς[…]  σεπτώς ανεθέμην χώρας επαύρειν της άνω λύσεως τε ρυτίδων: εν έτει σωτηρίω αφλη’ Οκτωβρίου πόνως Θεοδοσίας του Κασυμπούρι και της μαθητρίας αυτής Ελισάβετ».

Ο Επιτάφιος από διαφορετική γωνία (πηγή: tripsanddreamsbymary.com)

Η επιγραφή μαρτυρά πως ο Επιτάφιος φιλοτεχνήθηκε το 1538. Όμως προφανώς πρόκειται για λάθος του αγιογράφου –που δημιούργησε το πατρόν πάνω στο οποίο κέντησαν οι κεντήστρες– ο οποίος εκ παραδρομής έγραψε ΑΦΛΗ (1538) αντί για ΑΨΛΗ (1738). Υπάρχει επίσης περίπτωση οι κεντήστρες να πέρασαν το Ψ για Φ. Ίσως να μην γνώριζαν πώς γράφονται σύμφωνα με την ελληνική γραφή οι ημερομηνίες.

Εκείνο που «χρεώνουμε» με βεβαιότητα στον αγιογράφο είναι κάποια στοιχεία που χαλούν την ισορροπία της σύνθεσης. Αυτά είναι τα μη συμμετρικά – ψηλά σώματα του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου που σκύβει για να φιλήσει το χέρι του αγαπημένου του Ιησού και του Αγίου Νικοδήμου που στέκει συντετριμμένος πίσω από τον Άγιο Ιωάννη. Ένα άλλο στοιχείο που χαλάει την ισορροπία της παράστασης είναι τα υπερφυσικά χέρια της Αγίας Μαρίας Μαγδαληνής που υψώνονται στον ουρανό ως ένδειξη πόνου, τα οποία οφείλονται και αυτά στο αρχικό σχέδιο του αγιογράφου.

Τη σκηνή περικλείουν από αριστερά και δεξιά οι μορφές των αρχαγγέλων Γαβριήλ και Μιχαήλ οι οποίοι σε ρόλο διακόνων κρατούν λαμπάδα ο πρώτος και κηροπήγιο με λαμπάδα ο δεύτερος, ενώ θυμιατίζουν με θυμιατά το σώμα του νεκρού Ιησού ανοίγοντας τα φτερά τους. Αν και η εικόνα είναι στατική, μας δημιουργείται η εντύπωση πως οι άγγελοι φτερουγίζουν και πως ακούγεται ο βαρύς ήχος από την κίνησή των φτερών τους. Αυτό οφείλεται στην επιτηδειότητα της Θεοδοσίας και της βελονιάς της. Στην επιτηδειότητα της ξακουστής κεντήστρας επίσης οφείλεται και η έκφραση των προσώπων και ειδικά αυτή της Αγίας Μαρίας Μαγδαληνής με το περίλυπο βλέμμα και τα ανασηκωμένα φρύδια. Εάν δεν το βλέπαμε, δεν θα πιστεύαμε πως γίνεται να δοθεί τέτοια λεπτομέρεια σε κέντημα. Κι όμως χάρη στη μεταξωτή κλωστή που χωρίζεται σε μικρότερα μέρη είναι δυνατόν να αποτυπωθούν ακόμα και «ψιμυθιές» στο χρυσοκέντητο αυτόν θησαυρό του ιστορικού μοναστηριού. Τη σκηνή συμπληρώνουν ο Ιωσήφ που βρίσκεται γονυπετής στα πόδια του Κυρίου και η Μαρία του Ιακώβου που θρηνεί βουβά πίσω από την Παναγία, η οποία είναι πεσμένη πάνω στο νεκρό σώμα του Υιού Της αγκαλιάζοντάς Τον.

Η είσοδος του Ιερού Ναού της Παναγίας Σουμελά στο Βέρμιο (φωτ.: Φίλιππος Φασούλας)

Σε αυτό το αριστούργημα της βυζαντινής τέχνης που ταυτόχρονα είναι και λειτουργικό «σκεύος», άμφιο για την ακρίβεια, η καλλιτεχνική ιδιοφυία της Θεοδοσίας και της μαθήτριάς της Ελισάβετ δεν θα μπορούσε να μη δώσει ιδιαίτερη έμφαση στις μορφές των πιο κοντινών ανθρώπων του Ιησού, της μητέρας Του Μαρίας και του αγαπημένου μαθητή Του Ιωάννη του Θεολόγου. Έτσι λοιπόν σύμφωνα με τη βυζαντινολόγο Ε. Βέη-Χατζηδάκη «για τα ενδύματα της Παναγίας και του Ιωάννη η κεντήτρια χρησιμοποιεί χρυσό σύρμα ριζοβελονιά πάνω στην κεντημένη ήδη επιφάνεια με κόκκινο μετάξι, ενώ για τα ρούχα των αγγέλων α­σημένιο σύρμα σε κυανό μετάξι». Ενώ για άλλες λεπτομέρειες η βυζαντινολόγος γράφει: «Για το έδαφος χρησιμοποιήθηκε χρυσό σύρμα με πράσινο μετάξι, ενώ για τη λάρνακα αργυρό σύρμα και αργυρό μετάξι. Ο σταυρός, η σινδόνη και η στολή των αγγέλων είναι κεντημέ­να με αργυρό σύρμα και διακοσμού­νται με χρυσά κοσμήματα».

Μεγάλη Παρασκευή σήμερα, στις εκκλησιές της ρωμιοσύνης θα ζήσουμε ξανά τα Άγια Πάθη του Κυρίου μας, συνοδεύοντάς τον στο μαρτύριο και την ταφή Του. Ας μας αξιώσει να τον συνοδεύσουμε και στην Αγία Του Ανάσταση!

Αλεξία Π. Ιωαννίδου
MSc Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων

Βιβλιογραφία:
• Μήλλας Ακύλας, Τραπεζούς, στα ίχνη των μεγάλων Κομνηνών, Εκδόσεις Μίλητος, 2008.
• Τανιμανίδης Γιώργος, Τα ιερά κειμήλια του γένους των Ποντίων, Μένανδρος, Αθήνα 2011.
• Χατζηδάκη-Βέη Ευγενία, Εκκλησιαστικά κεντήματα, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 1953.
ΚοινοποίησηTweetSend
google news

Ακολουθήστε μας στο Google News

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

(Πηγή: Σύλλογος Ποντίων Νυρεμβέργης)
ΣΥΛΛΟΓΟΙ

Ο Σύλλογος Ποντίων Νυρεμβέργης χορηγός της ταινίας «Λαχτάρα» του Σεμπάστιαν Χονδροκώστα

15/11/2026 - 5:16μμ
Η Τραπεζούντα γύρω στο 1915 (φωτ.: Underwood & Underwood / Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου)
ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ

Πόντος 1919: Γύρισαν από τη Ρωσία για να ξαναγίνουν πρόσφυγες

15/11/2026 - 4:16μμ
Το κενοτάφιο για τους Έλληνες της Τρίπολης του Πόντου (φωτ.: Facebook / Vasilis Tsenkelidis)
ΠΟΝΤΟΣ

Τρίπολη του Πόντου: 110 χρόνια μετά, οι απόγονοι θυμούνται εκείνους που δεν γύρισαν

15/11/2026 - 2:44μμ
Οι... πρωταγωνιστές της εκδήλωσης «Γεύσεις Πόντου», του Ποντιακού Συλλόγου Πτολεμαΐδας (φωτ.: kozan.gr)
ΣΥΛΛΟΓΟΙ

Πτολεμαΐδα: Από τα ωτία μέχρι το χαβίτς, οι γεύσεις του Πόντου και η βιωματική μαγειρική

15/11/2026 - 11:59πμ
Ο ιστορικός και κοινωνιολόγος Βαχάκν Νταντριάν και πίσω φάκελοι του αρχείου του (πηγή: Agos)
ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ

Από τη Γενοκτονία των Αρμενίων σε αυτή των Ελλήνων: Το πολύτιμο αρχείο Νταντριάν ανοίγει για τους ερευνητές

15/11/2026 - 11:36πμ
Η Μονή του Αγίου Ιωάννη Βαζελώνα στην πλαγιά της Ματσούκας, τον Ιούλιο του 2014 (φωτ.: Ingo Leonard / Wikimedia Commons)
ΠΟΝΤΟΣ

Μονή Βαζελώνα: Ολοκληρώθηκε ο διαγωνισμός για τις μελέτες αποκατάστασης

15/11/2026 - 9:15πμ
Παλαιά φωτογραφία της ευρύτερης περιοχής του Ακ Νταγ Ματέν (φωτ. αρχείου: Eski Türkiye Fotoğrafları Arşivi / Akdağmadeni - Yozgat)
ΠΟΝΤΟΣ

Ποσουγιούκ (Πόσικ): Το ποντιακό χωριό του Ακ Νταγ Ματέν – Μια νέα ζωή στις Σέρρες

14/11/2026 - 9:49μμ
Με ποντιακές φορεσιές στο Ντουμπάι, για το «Festival Dancing Dunes» (φωτ.: Πολιτιστικός Όμιλος Παραδοσιακών Χορών «Ρωμιοσύνη»)
ΣΥΛΛΟΓΟΙ

Πόντος και Καρς «ταξίδεψαν» στο Ντουμπάι – Τα παιδιά της «Ρωμιοσύνης» και οι χοροί τους

14/11/2026 - 3:07μμ
Πέτρινα κτίσματα στη Σάντα του Πόντου, μία από τις στάσεις της νέας διαδρομής (φωτ. αρχείου: Anadolu)
ΠΟΝΤΟΣ

Κάθοδος των Μυρίων: Μια νέα τουριστική διαδρομή από την Ανατολία ως την Τραπεζούντα

14/11/2026 - 2:37μμ
Ο διεθνούς φήμης ιστορικός Μπεντρός Ντερ Ματοσιάν νέος διευθυντής Έρευνας Γενοκτονιών του Zoryan Institute (πηγή: zoryaninstitute.org)
ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ

Ινστιτούτο Ζοριάν: Ο καθηγητής Μπεντρός Ντερ Ματοσιάν νέος διευθυντής Έρευνας Γενοκτονιών

14/11/2026 - 12:19μμ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
Ναυτεμπορική TV

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Η σημαία της Εσθονίας κυματίζει πάνω από τον πύργο Πικ Χέρμαν (Pikk Hermann) του Κάστρου Τουμπέα (Toompea) στο Ταλίν (πηγή: creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)

Η Εσθονία κλείνει τα σύνορά της με τη Ρωσία από την 1η Δεκεμβρίου

25 λεπτά πριν
(Φωτ.: EUROKINISSI / Σωτήρης Τρυψάνης)

Greek Basketball League: Ο Άρης υπέταξε και τον Ολυμπιακό – Νίκες για Παναθηναϊκό, Περιστέρι, Μαρουσι

49 λεπτά πριν
Οι βραβευθέντες του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (φωτ.: ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ/ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ ΝΙΚΟΣ)

67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης: Στη Ζακλίν Λέντζου ο «Χρυσός Αλέξανδρος – Θόδωρος Αγγελόπουλος»

1 ώρα πριν
(Φωτ.: Ελληνική Ομοσπονδία Τζούντο)

Zagreb Judo Grand Prix: Ασημένιο μετάλλιο για τον Τσελίδη

2 ώρες πριν
(Φωτ.: EUROKINISSI / Σωτήρης Δημητρόπουλος)

Γιώργος Γεραπετρίτης: Στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων με ατζέντα Μέση Ανατολή και Ουκρανία

2 ώρες πριν
(Πηγή: YouTube/ School of Architecture NTUA)

Πολυτεχνείο 1974: Σπάνιο ντοκουμέντο από την πρώτη επέτειο της εξέγερσης με Ξυλούρη, Φαραντούρη και Καλογιάννη

3 ώρες πριν
pontosnews.gr

Ειδήσεις και άρθρα για τον Πόντο και τη Μ. Ασία, αλλά και την επικαιρότητα στην Ελλάδα, τον Κόσμο και την Ομογένεια. Πλούσια θεματολογία ποικίλης ύλης με έμφαση σε πολιτιστικά δρώμενα.

Copyright © 2025 pontosnews.gr
Made by minoanDesign

  • TAYTOTHTA
  • ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
  • ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ
  • ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • VIDEOS
  • ΚΥΠΡΟΣ
  • ΟΜΟΓΕΝΕΙΑ
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΠΕΡΙΕΡΓΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
  • ΠΙΣΤΗ
  • ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
  • ΤΑΞΙΔΙ
  • ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
  • PONTOS BLOG

Copyright © 2024 pontosnews.gr
Made by minoanDesign

Ναυτεμπορική TV
Ναυτεμπορική TV