Αμερικανικές και διπλωματικές πηγές επιβεβαιώνουν το περιεχόμενο του κειμένου των 14 σημείων που φέρεται να αποτελεί τη βάση της συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα του CNN.
Παρότι το μνημόνιο δεν έχει δημοσιοποιηθεί επισήμως –και τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη αποφεύγουν να το αναγνωρίσουν ως τελικό κείμενο–, Αμερικανός αξιωματούχος παρέδωσε αντίγραφό του στο αμερικανικό δίκτυο, ενώ διπλωμάτης που είχε πρόσβαση στο έγγραφο κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής της G7 στη Γαλλία επιβεβαίωσε το περιεχόμενό του. Το ίδιο έπραξαν και δύο ακόμη διπλωματικές πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με το CNN, το κείμενο αποτυπώνει τους βασικούς άξονες της συμφωνίας που βρίσκεται υπό διαμόρφωση και η οποία αναμένεται να ανοίξει το δρόμο για έναν νέο κύκλο διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών με στόχο την επίτευξη οριστικής συμφωνίας.
Στην καρδιά του σχεδίου βρίσκονται τρεις κρίσιμες προβλέψεις:
• Η επανεκκίνηση των εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων.
• Η σταδιακή άρση των αμερικανικών κυρώσεων και η πιθανή πρόσβαση της Τεχεράνης σε αναπτυξιακό πρόγραμμα ύψους έως 300 δισ. δολαρίων.
• Η επαναβεβαίωση της δέσμευσης του Ιράν ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα.
Το προσχέδιο προβλέπει ακόμη άμεση παύση των εχθροπραξιών, αμοιβαία δέσμευση μη επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις των δύο χωρών, αποκατάσταση της θαλάσσιας κυκλοφορίας στα προπολεμικά επίπεδα και δημιουργία μηχανισμού εποπτείας της εφαρμογής της τελικής συμφωνίας.
Οικονομική ανάσα για την Τεχεράνη
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι πρόνοιες που αφορούν την οικονομία του Ιράν.
Το κείμενο προβλέπει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εκδώσουν εξαιρέσεις που θα επιτρέψουν την εξαγωγή ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και παραγώγων τους, καθώς και τη διενέργεια των απαραίτητων τραπεζικών, ασφαλιστικών και μεταφορικών συναλλαγών.
Παράλληλα, προβλέπεται η σταδιακή αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων που βρίσκονται υπό περιορισμό, ενώ οι ΗΠΑ δεσμεύονται να υποστηρίξουν ένα σχέδιο οικονομικής ανάπτυξης της χώρας με χρηματοδότηση που θα μπορούσε να φτάσει τα 300 δισ. δολάρια.
Το μεγάλο κενό για τα πυρηνικά
Παρότι το Ιράν επαναλαμβάνει στο κείμενο ότι δεν θα κατασκευάσει ποτέ πυρηνικά όπλα, παραμένει ανοιχτό ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα των διαπραγματεύσεων.
Το προσχέδιο δεν διευκρινίζει τι θα συμβεί με το ήδη εμπλουτισμένο ουράνιο που διαθέτει η Τεχεράνη, αναφέροντας μόνο ότι το θέμα θα αποτελέσει αντικείμενο της τελικής συμφωνίας.
Μέχρι τότε, προβλέπεται διατήρηση του σημερινού καθεστώτος: το Ιράν δεν θα προχωρήσει σε νέες κινήσεις στο πυρηνικό του πρόγραμμα και οι ΗΠΑ δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις ούτε θα ενισχύσουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή.
Το ερωτηματικό των Στενών του Ορμούζ
Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι το κείμενο δεν περιλαμβάνει καμία ρητή αναφορά στα Στενά του Ορμούζ, παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη θαλάσσια οδός βρέθηκε στο επίκεντρο της κρίσης και των διαπραγματεύσεων.
Το μνημόνιο προβλέπει μόνο ότι η εμπορική ναυσιπλοΐα μεταξύ του Περσικού Κόλπου και του Κόλπου του Ομάν θα επανέλθει στα προπολεμικά επίπεδα μέσα σε 30 ημέρες, χωρίς να αποσαφηνίζει το μελλοντικό καθεστώς της στρατηγικής θαλάσσιας αρτηρίας από την οποία διέρχεται σημαντικό μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η διατύπωση ότι η αποκατάσταση της κυκλοφορίας θα γίνει «από την πλευρά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν» αφήνει περιθώρια διαφορετικών ερμηνειών, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι απορρίπτουν τις εκτιμήσεις ότι η συμφωνία παραχωρεί στην Τεχεράνη αυξημένο έλεγχο της περιοχής.
Επιφυλάξεις από Ουάσινγκτον και Τεχεράνη
Παρά τις επιβεβαιώσεις για το περιεχόμενο του εγγράφου, καμία από τις δύο πλευρές δεν το αναγνωρίζει ως τελική συμφωνία.
Ο Λευκός Οίκος υποστηρίζει ότι το κείμενο που κυκλοφορεί δεν αντανακλά το πραγματικό μνημόνιο, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι το χαρακτηρίζουν «πολιτικό έγγραφο» που δεν περιλαμβάνει όλες τις δεσμεύσεις που έχουν συμφωνηθεί μέσω παρασκηνιακών διαύλων.
Από την πλευρά της Τεχεράνης, το ημιεπίσημο πρακτορείο Tasnim υποστήριξε ότι οι εκδοχές του σχεδίου που έχουν διαρρεύσει δεν είναι ακριβείς.
Ωστόσο, το γεγονός ότι το περιεχόμενο του κειμένου επιβεβαιώνεται από Αμερικανό αξιωματούχο και πολλαπλές διπλωματικές πηγές ενισχύει την εκτίμηση ότι αποτυπώνει, σε γενικές γραμμές, το πλαίσιο της συμφωνίας που βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
