Του πήρε 34 χρόνια για να… υπακούσει στο κάλεσμα των ποντιακών γονιδίων του και να αποφασίσει να αφήσει τη δουλειά την οποία σπούδασε προκειμένου να γίνει φωτογράφος και να ψάξει να μάθει περισσότερα για τις ρίζες του και τους Ποντίους μέσα από ένα καλλιτεχνικό έργο που δεν έχει επιχειρηθεί ποτέ ολοκληρωμένο στο παρελθόν, το «Lausanne Syndrome» (Το σύνδρομο της Λοζάνης).
Ο Γιώργος Τατάκης, φωτογράφος και ηλεκτρολόγος μηχανικός, γεννήθηκε στην Αθήνα, δεν μιλάει ποντιακά αλλά καταλαβαίνει αρκετά καλά τη διάλεκτο που είχε ακούσει από τον παππού και τη γιαγιά του, τους γονείς της μητέρας του οι οποίοι κατάγονταν από την Κερασούντα. Και οι γονείς του πατέρα του ήταν επίσης πρόσφυγες· ο παππούς καταγόταν από την Πρίγκηπο αλλά η γιαγιά του δεν ξέρει από ποιο χωριό ήταν η οικογένειά της.
Η μόνη ιστορία που γνωρίζει ο Γιώργος από τη Μικρά Ασία είναι ότι η οικογένεια του εκ μητρός παππού ζούσε σε ένα διώροφο σπίτι στην παραλία της Κερασούντας. Από εκεί έφυγαν σε μια στιγμή.
«Ήταν σε επίσκεψη και επιστρέφοντας είδαν γείτονες που τους είπαν “φύγετε! Μας σκοτώνουν!”. Έφυγαν χωρίς να πάρουν τίποτα μαζί τους. Δεν ξέρω πώς έφθασαν εδώ. Οι αδερφές της γιαγιάς μου ξέρω ότι είχαν εξοριστεί δυο-τρεις φορές, ενώ τα αδέρφια της πέθαναν στην εξορία, στην Τουρκία» λέει στο pontos-news.gr, εξηγώντας μας τι είναι αυτό που τον ώθησε να θέλει να δώσει σάρκα και οστά στο εγχείρημά του.
Τι είναι το «Lausanne Syndrome»;
Έτσι λέγεται το πρότζεκτ που θέλω να υλοποιήσω και γίνεται με αφορμή την καταγωγή μου. Η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για ένα εγχείρημα που έψαχνα να βρω εάν το έχει κάνει κάποιος γιατί με ενδιέφερε προσωπικά να δω πως ζουν οι Πόντιοι στην Τουρκία. Ωστόσο δεν βρήκα κάτι που να με ικανοποιεί, οπότε σκέφτηκα να το κάνω εγώ έχοντας έτσι την ευκαιρία να δω από κοντά την καθημερινότητά τους, μένοντας μαζί τους λίγες μέρες. Θέλω να δω εάν υπάρχουν άνθρωποι που μιλούν για παράδειγμα ποντιακά, ή οτιδήποτε μοιάζει κοινό με όσα γνωρίζω από τους δικούς μου συγγενείς.
Και γιατί το ονόμασες «Σύνδρομο Λοζάνης»;
Το σκέφτηκα γιατί σήμερα αυτή η συνθήκη μάλλον θα ακουγόταν παράλογη. Πρόκειται για μια συνθήκη με την οποία διαχωρίστηκαν οι λαοί λόγω θρησκείας και μόνο. Αυτό σημαίνει ότι έπρεπε κάποιος που πίστευε τη λάθος θρησκεία να είναι στο σωστό μέρος. Αν και παράλογο για πολλούς από εμάς σήμερα, τότε έγινε και άφησε κατάλοιπα. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν έρθει εδώ και αναγνωρίζουν ως πατρίδα τους τον Πόντο και τη νοσταλγούν, αλλά και άνθρωποι που έφυγαν από εδώ και πήγαν εκεί και έχουν τα ίδια συναισθήματα.
Ο παππούς και η γιαγιά σου δεν θεωρούσαν πατρίδα τα εκεί μέρη;
Βέβαια. Ο προπάππους μάλιστα περίμενε όλη τη ζωή του πότε θα ξαναγυρίσει. Και να σου πω, κι εγώ παρόλο που δεν έχω πάει ποτέ στον Πόντο, εκεί θεωρώ ότι είναι η πατρίδα μου!
Έχεις προετοιμαστεί ότι μπορεί να μην βρεις πολλούς ανθρώπους να μιλούν ελληνικά;
Κι όμως, από ό,τι μου έχουν πει οι άλλοι που θα πάμε μαζί, υπάρχουν οικογένειες που μιλούν ελληνικά ποντιακά.
Θα πας μόνος σου;
Στην πρώτη επίσκεψη θα πάω με τουλάχιστον άλλους τρεις ανθρώπους, οι οποίοι είχαν ήδη κανονίσει ταξίδι στην περιοχή. Πρόκειται για τον χοροδιδάσκαλο της Ένωσης Ποντίων Μελισσίων Όμηρο Παχατουρίδη, που με βοηθάει και στην έρευνά μου, και τους Θανάση Στυλίδη και Παναγιώτη Μωυσιάδη. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι είναι γνώστες της περιοχής της Αργυρούπολης.
Το πρότζεκτ ακούγεται να είναι χρονοβόρο και πολυδάπανο. Έχεις υπολογίσει το διάστημα που θα χρειαστείς για να το ολοκληρώσεις και πόσο θα σου στοιχίσει;
Το πόσο χρόνο θα χρειαστώ θα εξαρτηθεί και από την πορεία. Τον επόμενο μήνα –φεύγω στις 25 Αυγούστου– θα πάω για λίγες μέρες, 5-10, περισσότερο αναγνωριστικά. Να δω πού βρίσκονται τα χωριά, τις αποστάσεις, εάν οι άνθρωποι είναι δεκτικοί με την ιδέα να με φιλοξενήσουν. Η πρώτη φάση του ταξιδιού θα είναι στην Τουρκία και άρα στα ποντιακά χωριά εκεί. Αργότερα σκέφτομαι να επισκεφθώ και τις περιοχές στις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης –Ρωσία, Ουκρανία, Γεωργία– όπου μπορώ να βρω Ποντίους ή κοινότητες Ποντίων. Εκτιμώ ότι συνολικά, τουλάχιστον για την πρώτη φάση, της Τουρκίας, θα χρειαστώ περίπου έναν χρόνο.
Ζητάς να φιλοξενηθείς από οικογένειες 3-5 μέρες. Πώς καθόρισες το διάστημα;
Θα ήθελα να μείνω περισσότερο, αλλά δεν θέλω να γίνω κουραστικός. Εάν έμενα μία-δυο μέρες, θα τους ήμουν πολύ ξένος και νομίζω ότι δεν θα ανοίγονταν, θα ντρέπονταν, δεν θα μπορούσα να φωτογραφήσω. Αυτό που θέλω είναι να με συνηθίσουν και να ξεχάσουν ότι βρίσκομαι εκεί.
Θα κάνεις μόνο φωτογραφική καταγραφή ή θα τραβήξεις βίντεο και θα γράψεις κείμενα;
Κατά βάση ναι, θα κάνω φωτογραφική καταγραφή. Βέβαια θα χρειαστεί να γράψω και κάποια πράγματα. Δεν μπορείς να γνωρίσεις ανθρώπους και να μην σημειώσεις πράγματα για αυτούς. Όμως η βασική δουλειά θα είναι φωτογραφική. Εξάλλου θέλω να κάνω εκθέσεις και να εκδώσω βιβλίο.
Και αφού γυρίσεις από το πρώτο αναγνωριστικό ταξίδι σου;
Στόχος είναι να έχω διαμορφώσει εικόνα για το τι ακριβώς μπορώ να κάνω και τι χρειάζομαι ώστε να φτιάξω μια πρόταση για να προσπαθήσω να βρω χορηγούς.
Θα καταθέσεις το σχέδιό σου σε πλατφόρμα πληθοπορισμού;
Σκέφτομαι να φτιάξω μια δική μου πλατφόρμα που θα λειτουργεί με αυτό τον τρόπο. Θέλω να ελπίζω ότι θα έχω τη βοήθεια ποντιακών συλλόγων. Σχεδιάζω με την επιστροφή μου και με τις φωτογραφίες από αυτό το πρώτο ταξίδι να φτιάξω καρτ-ποστάλ και να τις διοχετεύσω σε συλλόγους ώστε να συγκεντρώσω κάποια χρήματα. Το θέμα είναι ότι σταδιακά θα αφήσω τη δουλειά που έχω τώρα για να ασχοληθώ με το συγκεκριμένο πρότζεκτ και τη φωτογραφία γενικότερα, συνεπώς θα πρέπει να βρεθεί τρόπος να καλύπτω τα έξοδά μου.
Σε προσωπικό επίπεδο, τι ελπίζεις να αποκομίσεις;
Θέλω να μάθω τι γίνεται στην περιοχή. Πώς ζουν οι οικογένειες, εάν έχουν ποντιακά στοιχεία παρόμοια με αυτά που γνωρίζω ή πιο έντονα, και επίσης να τραβήξω ωραίες εικόνες από την καθημερινότητα των ανθρώπων εκεί. Οτιδήποτε βρω, για μένα θα είναι σημαντικό. Θα με συνδέει με τις ρίζες μου.
Πόπη Παπαγεωργίου
- Τις φωτογραφίες των ποντιακών συγκροτημάτων και το στιγμιότυπο από τις εκδηλώσεις για τη Γενοκτονία των Ποντίων παραχώρησε ευγενικά ο Γιώργος Τατάκης για τις ανάγκες της συνέντευξής του στο pontos-news.gr.
