Μία από τις τελευταίες εν ζωή επιζήσασες της Γενοκτονίας των Αρμενίων, η Μαίρη Βαρτανιάν (Mary Vartanian), έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 112 ετών. Την είδηση του θανάτου της έκανε γνωστή μέσω του Facebook η εγγονή της Ναταλί Βαρτανιάν.
Η Μαίρη Βαρτανιάν, το γένος Ουζκουσιάν (Ouzkoushian), γεννήθηκε στο Αϊντάμπ της ιστορικής Κιλικίας στις 17 Αυγούστου 1914, λίγο πριν από την έναρξη της Γενοκτονίας του 1915 από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία στοίχισε τη ζωή σε περίπου 1,5 εκατομμύριο ανθρώπους.
Η οικογένειά της γλίτωσε τον εκτοπισμό χάρη στην προστασία ενός ξαδέλφου της και κατέφυγε στο Χαλέπι στις αρχές της δεκαετίας του 1920, αφήνοντας πίσω την περιουσία της. Εκεί, η ίδια έμαθε την τέχνη της ύφανσης χαλιών και του πλεξίματος, μια δεξιοτεχνία που αργότερα της επέτρεψε να βιοποριστεί. Δείγματα των χειροτεχνημάτων της εκτέθηκαν μεταγενέστερα στο μουσείο του Καθολικάτου της Κιλικίας στο Αντελιάς του Λιβάνου.
Το 1935 παντρεύτηκε τον Χοβανές Βαρτανιάν, βιολιστή και συνθέτη, με τον οποίο απέκτησε τέσσερις γιους και δύο κόρες. Το 1965 η οικογένεια μετακόμισε στη Βηρυτό και το 1969 ο σύζυγός της πέθανε.
Το 1972, η Μαίρη Βαρτανιάν μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες και εγκαταστάθηκε στο Γουότερταουν (Watertown) της Μασαχουσέτης, το οποίο αποτέλεσε το σπίτι της για 45 χρόνια.
Στις ΗΠΑ έζησε μια ήσυχη ζωή, βαθιά συνδεδεμένη με την πίστη και την οικογένεια. Υπήρξε ενεργό μέλος της ενορίας του Αγίου Ιακώβου στο Γουότερταουν, ενώ έπλεκε σταυρούς με μηνύματα που προέτρεπαν τους Αρμένιους να μην ξεχάσουν ποτέ την 24η Απριλίου, δωρίζοντάς τα σε εκκλησίες. Έζησε ανεξάρτητη μέχρι την ηλικία των 101 ετών, όταν μετακόμισε σε κέντρο αποκατάστασης μετά από μια πτώση.
Για τη διασπορά, η Βαρτανιάν αποτελούσε ζωντανό σύνδεσμο με την ιστορία. Συμμετείχε ανελλιπώς στις εκδηλώσεις μνήμης της γενοκτονίας. Τον Απρίλιο του 2024 τιμήθηκε στο Πολιτειακό Κοινοβούλιο της Μασαχουσέτης για την προσφορά της στην αρμενοαμερικανική κοινότητα και τον αγώνα της για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.
Η ίδια απέδιδε τη μακροζωία της σε δύο σταθερές: τη σκληρή δουλειά και την καθημερινή προσευχή.
Αφήνει πίσω της μια μεγάλη οικογένεια που εκτείνεται στη διασπορά, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών της, περισσότερων από δώδεκα εγγονιών και πολυάριθμων δισεγγόνων.
