Συγκλονιστική μαρτυρία Τούρκου για τη Γενοκτονία σε Μερζιφούντα και Σαμψούντα

Η εφημερίδα Συνάδελφος ήταν το επίσημο όργανο του Ελληνικού Στρατού στο Μικρασιατικό μέτωπο. Έδρα της εφημερίδας ήταν η Σμύρνη και εκδότης ο δημοσιογράφος, φιλόλογος και λογοτέχνης Ηλίας Π. Βουτιερίδης¹ ο οποίος πρωτύτερα είχε διατελέσει πολεμικός ανταποκριτής της αθηναϊκής εφημερίδας Εμπρός. Κάτω από τον τίτλο της εφημερίδας έγραφε: «Καθημερινή Εφημερίς δια τον Στρατόν», «γραφεία: οδός Τροχιοδρόμ. Γκιος Τεπέ αρ. 11» και «τιμή φύλλου δια τον Στρατόν Λεπτά 10, δια τους πολίτας Γρόσια 2,5».

Το πρώτο φύλλο της εφημερίδας κυκλοφόρησε την 18η Μαρτίου του 1922 όταν οι Έλληνες στρατιώτες ήταν πλέον κουρασμένοι από την εκστρατεία και το ηθικό τους είχε αρχίσει να παίρνει την κατιούσα.

Ο Συνάδελφος είχε σκοπό να ενημερώσει και να εμψυχώσει το στράτευμα. Από τον Μάρτιο έως και τον Αύγουστο του 1922 όταν κατέπεσε το μέτωπο με τις τραγικές επιπτώσεις για τους Έλληνες της Μικράς Ασίας, η εφημερίδα Συνάδελφος κατά γενική ομολογία των στρατιωτών μας –αυτών που πολέμησαν με ανδρεία στο Μικρασιατικό μέτωπο– ήταν «το αγαπητόν τους φύλλον» και η «κρυφή τους χαρά εκεί επάνω εις τα υψώματα»!

Το πρωτοσέλιδο φιλοξενούσε χρονογραφήματα, ρεπορτάζ και αναδημοσιεύσεις άρθρων από τον διεθνή τύπο, στις εσωτερικές σελίδες του όμως ο οξύνους Βουτιερίδης έδωσε βήμα στους αναγνώστες του, στο στράτευμα και έτσι μας διασώθηκαν πολύτιμες ιστορίες από το μέτωπο. Μάλιστα για να πάει ένα βήμα παρά πέρα τη «λογοτεχνική παραγωγή» των φαντάρων μας, ο εκδότης προκήρυξε λογοτεχνικό διαγωνισμό ζητώντας από τους συμμετέχοντες να γράψουν ένα διήγημα για την καθημερινότητά τους στο μέτωπο.

Με τις επιστολές-διηγήματα των στρατιωτών μας θα ασχοληθούμε σε άλλο μας άρθρο. Σε αυτό, στη συγκυρία της 107ης επετείου της Γενοκτονίας που τιμήσαμε πρόσφατα, θα εστιάσουμε σε ένα δημοσίευμα στο οποίο η εφημερίδα ενημέρωνε τους στρατιώτες μας στο Μικρασιατικό μέτωπο για τα γεγονότα στον Πόντο. Είναι ένα άρθρο «γροθιά στο στομάχι» με μαρτυρία από Οθωμανό πολίτη τουρκικής καταγωγής πρώην κάτοικο Θεσσαλονίκης. Το άρθρο φιλοξενούνταν στο πρωτοσέλιδο της 16ης Απριλίου 1922 αρ. Φύλλου 23. Πολύ θα θέλαμε να είχαμε ανατροφοδότηση από τις αντιδράσεις των στρατιωτών μας όταν διάβαζαν για το τι αντιμετωπίζουν οι αδελφοί τους στον Πόντο, ενώ εκείνοι ήταν αναγκασμένοι από λανθασμένο χειρισμό να προχωρούν σε άλλη κατεύθυνση στην οποία δεν συναντούσαν ελληνικό πληθυσμό. Ας πάμε όμως να διαβάσουμε τα γεγονότα όπως καταγράφηκαν από τους δημοσιογράφους του Συναδέλφου.

≈

Η πολιτική της εξόντωσης των χριστιανών – Η Άγκυρα διατάσσει γενικήν καταστροφήν
Αφήγηση Αυτόπτου Μάρτυρος

Ο Οθωμανός Ραούφ εκ Θεσσαλονίκης, εξορισθείς εσχάτως εξ Αγκύρας κατόρθωσε να φθάσει εις την Σμύρνην σώος. Δημοσιεύομεν λιτήν και ειλικρινή αφήγησίν του περί της μεγάλης καταστροφής των Χριστιανών υπό του Κεμαλισμού. Η δεδομένη εικών των κακουργημάτων των εν Αγκύρα είναι τόσον ζωηρά, ώστε δεν έχει ανάγκην να εξαρθή ιδιαιτέρως.

Ο Τοπάλ Οσμάν Αγάς, όστις έλαβε διαταγήν συμμετοχής εις τα μάχας του Σαγγαρίου, τελευταίως μετά των συμμοριτών του σφάξας εν μέρει το υπολοιπόμενον μέρος του Ελληνικού στοιχείου Σαμψούντος, ελεηλάτησε τας οικίας τούτων. Μετά ταύτα μεταβάς εις Μερζιφούντα επολιόρκησε την πόλιν και αφού εφυλάκισε τον υποδιοικητήν μετά του υποδιοικητού της χωροφυλακής προέβη εις γενικήν σφαγήν όλου του Ελληνικού πληθυσμού και από σκοπού επυρπόλησεν απάσας τας Ελληνικάς συνοικίας. Όλη η περιουσία των κατοίκων μετά των κτηνών αυτών συνελέγη υπό του Οσμάν Αγά.

Προ ημερών ο έπαρχος Τσορούμ εκοινοποίησεν εις τους κατοίκους δια τυμπάνων (Νταβούλ) την προσεχή ημέραν της εις Τσορούμ αφίξεως του Οσμάν Αγά. Ως εκ τούτου δέον να ετοιμασθώσι δια την υποδοχήν παραχωρούντες τας οικίας των προυχόντων εις τους συμμορίτας. Κατά την ορισθείσαν ώραν πολύς κόσμος με επικεφαλής τον Τζεμάλ βέην και τον πρόεδρον του στρατολογικού γραφείου Χασάν Ασκερή βέη εξήλθον εις προϋπάντησιν των συμμοριτών.

Εις το δεξιόν ενός πολυτελεστάτου αυτοκινήτου διεκρίνετο ο Οσμάν Αγάς με ωχράν όψιν μικρού αναστήματος και χωλός τον δεξιόν πόδα, εις το αριστερόν του ο Έπαρχος. Εισήλθον εις την πόλιν υπό τα χειροκροτήματα του λαού. Ο Αρμενικός και Ελληνικός πληθυσμός όστις επληροφορήθη προ τινών ημερών περί της ελεύσεως τούτου ευρίσκετο εις αξιολύπητον κατάστασιν, γνωρίζων την συμφοράν ήτις θα επήρχετο επ’ αυτού. Εξ άλλου τις θα επροστάτευε και θα απελύτρωνε τους δυστυχείς τούτους ανθρώπους, οίτινες ανέμενον το πρεπρωμένον των κύπτοντες τον αυχένα; Μήπως και η Κυβέρνησις δεν ήτο σύμφωνος μετά του Οσμάν Αγά; Ακολούθως αφίχθησαν και έφιπποι συμμορίται. Μόλις ούτοι διεσκορπίσθησαν εν τη πόλει, εφαίνετο ότι αυτή κατελήφθη υπό εχθρού.

Η νυξ εκείνη παρήλθεν εν ηρεμία. Την επομένην υπό την προεδρείαν του Οσμάν Αγά και του Επάρχου εν τη αυλή του διοικητηρίου επωλούντο τα εκ του Ελληνικού στοιχείου Μερζιφούντος διαρπαγέντα κτήνη. Οι συμμορίται αφόβως επώλουν ακόμη και τας μικροτέρας αποσκευάς ας διήρπασαν εκ των οικιών του Ελληνικού πληθυσμού Μερζιφούντος. Η πώλησις διήρκεσε μέχρις εσπέρας. Ο Οσμάν Αγάς εισέπραξε χιλιάδας λιρών. Το ποσόν τούτο θα απεστέλλετο εις τον Μουσταφά Κεμάλ Πασσάν.

Οι δεν συμμορίται δια των ως άνω διαρπαγών εγέμισαν τα θυλάκιά των. Την νύκτα εκείνη κατά την 24ην ώραν δια ειδικής διαταγής του Οσμάν Αγά συνελέγησαν εκ των οικιών των οι Έλληνες κάτοικοι και διεχωρίσθησαν αι γυναίκες. Οι δυστυχείς ούτοι μεταφερόμενοι υπό τας λόγχας των συμμοριτών εις το περίφημον ξενοδοχείον Τσορούμ του Βελή Πασσά εστραγγαλίζοντο δια σχοινίων εντός των σταύλων. Και οι εν ταις φυλακαίς Τσορούμ κρατούμενοι Έλληνες οίτινες εκατηγορούντο εγκλήματα του κοινού ποινικού δικαίου εξαχθέντες εξ αυτών υπέστησαν τα ίδια. Ενώ εξηκολούθει η γενική αυτή σφαγή, αμέσως διεκόπη κατόπιν κρυπτογραφικού τηλεγραφήματος αποσταλέντος εξ Αγκύρας.

Την επομένην αφέθησαν ελεύθεροι οι Έλληνες οίτινες δεν υπέστησαν τας αιμοβόρους επιθέσεις τούτων. Όταν μετέβησαν εις τας οικίας των ουδέν είδον παρά μόνον ερείπια. Ακόμη και μέχρι των παραθυροφύλλων άπαντα τα υπάρχοντά των διηρπάγησαν. Μετά μερικάς ημέρας οι εις Άγκυραν μεταβαίνοντες συμμορίται ελιποτάκτησαν κατά διμοιρίας καθ’ οδόν και διηυθύνθησαν προς Κερασούντα λεηλατούντες τα χωρία. Το τοιούτον διεβιβάσθη τηλεγραφικώς υπό του Επάρχου Υοσγάτης και του υποδιοικητού Αλατζά προς την επαρχίαν Τσορούμ και ότι απεστάλησαν προς καταδίωξιν τούτων χωροφύλακες, οίτινες επέστρεψαν άπρακτοι λόγω της ανεπάρκειάς των. Εν τούτοις όμως οι συλληφθέντες, αφού αφωπλίσθησαν, απεστάλησαν συνοδεία εις το μέτωπον.

Η κατάστασις αυτή των συμμοριτών μόλις εγνώσθη εν Αγκύρα εις την Κυβέρνησιν, αύτη δια να αποκρύψη το λυπηρόν τούτο γεγονός εις τον πληθυσμόν της Αγκύρας απέστειλεν φρουράν εις τρίωρον της πόλεως απόστασιν, ήτις μετά ταύτα επιστρέψασα διέδοσεν ότι ήσαν συμμορίται. Αλλ’ αν και το τοιούτον διεδόθη προπαγανδιστικώς, εν τούτοις όμως ο λαός δεν ήργησεν από του να αντιληφθή την αλήθειαν. Εξ άλλου εκατοντάδες των Ελλήνων εμπόρων και προυχόντων της Σαμψούντος απηγχονίσθησαν υπό του ανεξαρτήτου δικαστηρίου Αμασείας δια το ζήτημα του Πόντου. Αλλ’ αν και πολλοί τούτων μετά των οικογενειών των κατέφυγον εις τα όρη και δάση, ίνα υπερασπίσωσιν εαυτούς δια των όπλων εκ της σφαγής, εν τούτοις όμως πάλιν το προς καταδίωξιν αυτών εξ Αγκύρας αποσταλέν Σύνταγμα ιππικού εφαρμόζει τον τρόπον της εξοντώσεως των συλλαμβανομένων.

Αλεξία Ιωαννίδου

---

¹ Ο Ηλίας Βουτιερίδης γεννήθηκε το 1874 στα Σουλινά της Ρουμανίας όπου βρισκόταν η οικογένειά του, καθώς ο πατέρας του υπηρετούσε στο Ελληνικό προξενείο. Καταγόταν από την Μεθώνη της Μεσσηνίας. Διατέλεσε πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ, καθηγητής της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου καθώς επίσης και γραμματέας στην Εθνική Βιβλιοθήκη. Πέθανε στην Αθήνα το 1941.