Μπορεί το εγχώριο Χόλιγουντ να άνθησε κυρίως τη δεκαετία του ’60, αλλά και η δεκαετία του ’80 είχε τους δικούς της« ήρωες». Μάλιστα πολλοί έγιναν ονόματα από τον κινηματογράφο και όχι από την τηλεόραση. Φυσικά δεν συγκρίνονται οι δυο εποχές, αφού στην πρώτη υπήρχαν σπουδαίοι παραγωγοί, με μπροστάρη τον Φιλοποίμην Φίνο, οι οποίοι έστησαν ένα ισχυρό σταρ σίστεμ που κρατάει ακόμα και σήμερα –αν και οι περισσότεροι σταρ έχουν φύγει από τη ζωή.
Κοινός συνδετικός κρίκος ανάμεσα στις δυο εποχές, εκτός από τον κινηματογράφο, ήταν και ο Γιάννης Δαλιανίδης. Ο δημιουργός που στην δεκαετία του ’60, «πόνταρε» σε νέους κυρίως ηθοποιούς και τους καθιέρωσε. Τηρουμένων των αναλογιών το ίδιο συνέβη και στη δεκαετία του ’80. Εκεί στη μίνι εμπορική αναγέννηση του ελληνικού κινηματογράφου, ξεπήδησε μια ομάδα ηθοποιών που οι περισσότεροι αντέχουν ως και σήμερα.
Ένα από τα ινδάλματα εκείνων των χρόνων είναι ο Σταμάτης Γαρδέλης που όμως δεν έμεινε κολλημένος εκεί, προχώρησε και σε άλλα πράγματα. Παρόλο που ο δρόμος δεν ήταν πάντα στρωμένος με ρόδα.
«Κι ήταν όλοι τους εκεί η Σοφία κι ο Σταμάτης»
«Εγώ τις εκδηλώσεις θαυμασμού των ανθρώπων που παρακολουθούσανε κι εμένα και τις δουλειές που είχα κάνει το ’80, πάντα τις έβλεπα με μια… με ένα ξάφνιασμα, το οποίο εξακολουθώ να το διατηρώ μέχρι σήμερα». Κάπως έτσι περιγράφει ο Σταμάτης Γαρδέλης το πώς βιώνε και βιώνει, όλο αυτό το κύμα θαυμασμού που ήρθε από τη μια μέρα στην άλλη και σε ηλικία 20 ετών.
«Είμαι γέννημα-θρέμμα Αθηναίος, η βαθύτερη καταγωγή μου είναι από το Ιόνιο, από τη Ζάκυνθο, από τη Λιθακιά από τον πατέρα και από τη Μεσσηνία από τη μητέρα, από τους Λέλεγες», είχε πει σε συνέντευξή του. Ο νεαρός Σταμάτης λοιπόν μεγαλώνει στη Δάφνη και θέλει να ασχοληθεί με τη μουσική ή με την ψυχολογία. Αλλά στα 18 του βρίσκεται στη Δραματική σχολή του Ωδείου Αθηνών.
«Ήταν πολύ ωραία τα χρόνια στο Ωδείο Αθηνών, στη Δραματική Σχολή. Είχα την τύχη να έχω μεγάλους δασκάλους, τον Μυράτ, τον Μήτσο Λυγίζο, τον Ντίνο Ηλιόπουλο», είχε πει σε συνέντευξή του.
Και συνέχισε δίνοντας το στίγμα εκείνης της εποχής: «Ήταν και πιο χαλαρά από κοινωνικής πλευράς τα χρόνια το ’80, δεν είχαμε το άγχος όπως σήμερα, ξέρεις, της αποκατάστασης, και τι θα κάνεις. Ήταν οι σπουδές, η αναζήτηση σ’αυτόν τον χώρο τον υποκριτικό, αλλά χωρίς το άγχος του τι θα γίνει μετά. Δηλαδή εμένα προσωπικά η φιλοδοξία μου τότε ήταν να τελειώσω τη Δραματική Σχολή, δεν σκεφτόμουν ότι θα γίνω και επαγγελματίας, να διεκδικήσω το πράγμα. Ήμουνα της άποψης της διά βίου μάθησης, δηλαδή ήθελα να σπουδάσω αυτό, να τελειώσω τη Δραματική μου, μετά να πάω ας πούμε να κάνω Μουσικολογία, μετά Κοινωνιολογία, τέτοια. Αλλά νομίζω τα βρήκα όλα στην Υποκριτική, γιατί τα εμπεριέχει εν δυνάμει.»
Και μόλις είχε τελειώσει τη σχολή, προκύπτει οντισιόν για τα Τσακάλια. Την ταινία που σηματοδότησε όχι μόνο την επιστροφή του Γιάννη Δαλιανίδη, αλλά και μια νέα θεματολογία. Οι νέοι της εποχής, οι μοτοσυκλέτες, οι ντισκοτέκ, οι ουσίες, αλλά και το φοβερό λεξιλόγιο της εποχής. Για το τελευταίο, ο Σταμάτης Γαρδέλης είχε αποκαλύψει πως το σπίτι του αξέχαστου σκηνοθέτη, βρισκόταν δίπλα σε ένα μυθικό πάρκο στα Ιλίσια. Εκεί όχι μόνο είχαν γίνει γυρίσματα, αλλά ο σκηνοθέτης άκουγε τους νέους της εποχής. Και φυσικά χρησιμοποιούσε τις ατάκες τους, στα έργα του.
Και βγαίνουν τα Τσακάλια στην εορταστική περίοδο των Χριστουγένων του 1981. Και γίνονται τεράστια εισπρακτική επιτυχία. Και έτσι μπαίνει στη φάση της αναγνωρισιμότητας η πολύ νέα φουρνιά ηθοποιών. Σταμάτης Γαρδέλης, Σοφία Αλιμπέρτη, Πάνος Μιχαλόπουλος, Νίκος Παπαδόπουλος, Τζόνι Θεοδωρίδης. Και μπαίνουν και στην παρέα ο Στάθης Ψάλτης με την Καίτη Φίνου και λίγο αργότερα η Βάσια Παναγοπούλου. Τα δε νεανικά περιοδικά της εποχής ξεπουλάνε.
Το αγόρι της αφίσας
«Οι αλλαγές συνέβησαν σιγά-σιγά. Δεν τις συνειδητοποίησα. Είναι σαν να κοιτάς κάθε μέρα τον εαυτό σου στον καθρέφτη, χωρίς να βλέπεις τις αλλαγές» είχε πει σε συνέντευξηή του.
O Σταμάτης Γαρδέλης γίνεται αντικείμενο λατρείας από τα κοριτσάκια της εποχής. Ήταν ο ομορφούλης, με μια κρυμμένη μελαγχολία, που άρεσε στον κοριτσόκοσμο. Και είχε ζήσει όλο το παραμύθι. Να τον εντοπίζουν στο δρόμο, όταν οδηγούσε το παπάκι του και οι θαυμάστριες το σηκώνουν στον αέρα. Ή όταν κάποιες θαυμάστριες είχαν μάθει το σπίτι του στη Δάφνη και χτύπησαν το κουδούνι και παρουσιάστηκαν στην μητέρα του ως γνωστές του. Όταν τις είδε στο σπίτι, αισθάνθηκε αμήχανα, αλλά τελικά τα κορίτσια απλά πήραν ένα αυτόγραφο.
«Εγώ έπαιζα κάποιους ρόλους… βέβαια μέσα από την παραδοχή, η οποία είναι πολύ κολακευτική, με ακρότητες που είναι και λίγο ανώδυνες και λίγο παιχνιδιάρικες, δηλαδή το να σου ζητάνε μασημένη τσίχλα, ξέρω γω… τρίχες από τα μαλλιά σου ή να γίνονται έτσι κάποιες εκδηλώσεις, αυτό δεν… δεν στέκομαι σ’αυτό, δηλαδή, ε, εντάξει, έγιναν», είχε πει σε συνέντευξή του.
Γύρω στο 1983 αποφασίζει εξαιτίας ενός έρωτα να πάει στις ΗΠΑ. Όμως και η χώρα δεν του πήγαινε και ο έρωτας τον άφησε στα κρύα του λουτρού.
Έτσι γύρισε πίσω. «Έχω φάει πολλές χυλόπιτες», είχε πει ομολογήσει.
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα ξεκινάει σχεδόν από εκεί που το είχε αφήσει. Και σιγά-σιγά ενηλικιώνεται και επαγγελματικά. Βέβαια κάποια στιγμή ο κινηματογράφος πέρασε στις βιντεοκασέτες. «Έκανα έξι βιντεοκασέτες και το μετάνιωσα. Θα μπορούσα να κάνω… 666. Υπήρχαν πάρα πολλά λεφτά. Το σταμάτησα γιατί με έπιαναν κάτι χαζομάρες, ανησυχίες περί θεάτρου. Εκείνη την περίοδο ήμουν στο Δημοτικό Θέατρο Κρήτης και ανεβάζαμε έργα. Έκανα έξι επιλεγμένες βιντεοταινίες», είχε πει σε συνέντευξή του.
Η πατρότητα και η ωρίμανση
Την ίδια περίοδο (1986) που κυριαρχούσε στο νεαρόκοσμο, δεν δίστασε να παίξει και στον Μελισσοκόμο του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Υπήρχαν όμως και οι «ζόρικες στιγμές» στα επαγγελματικά του. «Το 1988, το Εθνικό Θέατρο θα ανέβαζε το Ρωμαίος και Ιουλιέτα. Πέρασα από οντισιόν, ήμουν στους δύο επικρατέστερους για το ρόλο σκηνοθέτης με ήθελε, αλλά τελικά με έκοψε το Διοικητικό Συμβούλιο για βεβαρημένο παρελθόν, επειδή είχα κάνει εμπορικές ταινίες», είχε εξομολογηθεί.
Η αλήθεια είναι ότι εκείνη η φουρνιά ηθοποιών, με την είσοδο της ιδιωτικής τηλεόρασης, επειδή τότε ήταν ονόματα πρώτης γραμμής, λίγο αγνοήθηκαν για να βγουν μπροστά τα νέα «πουλέν». Ασχέτως αν κάποιοι ήταν μεγαλύτεροι σε ηλικία, από τη γενιά του ’80.
Παρόλα αυτά ο Σταμάτης Γαρδέλης επιβίωσε και σε τηλεόραση και στο θέατρο. Μάλιστα το 2008 θα εκπλήξει την θεατρική Αθήνα ως ένας από τους πρωταγωνιστές στο ελληνικό ανέβασμα του μιούζικαλ Δυο τρελοί παραγωγοί σε σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή. «Ο σκηνοθέτης που με έβγαλε ήταν ο Δαλιανίδης, ο σκηνοθέτης που μου άνοιξε άλλους ορίζοντες ήταν ο Θεόδωρος Αγγελόπουλος. Σκηνοθέτες θεατρικούς είχα τον Σταμάτη Φασουλή, ο οποίος μας έμαθε, μας έδειξε τα μυστικά του θεάτρου», είχε πει σε συνέντευξή του.
Το 1993, παντρεύτηκε τη δημοσιογράφο, συγγραφέα και εκδότρια Σύσση Καπλάνη. «Ο λόγος που παντρεύτηκα με την μητέρα των παιδιών μου ήταν επειδή εξαρχής της είχα πει πως έχω σκοπό να παντρευτώ, να κάνω δύο παιδιά και να χωρίσω. Εκείνη ήταν σύμφωνη με αυτό. Είναι μια σπουδαία γυναίκα, ένας χαρακτήρας πολύ ισχυρός. Αγαπάει και σέβεται ο ένας τον άλλον από μακριά. Είμαι περήφανος και για τους δύο γιους μας» είχε πει σε συνέντευξή του.
Οι «μαύρες μέρες»
Τον χειμώνα του 2023 ο Σταμάτης Γαρδέλης βίωσε την άγρια πλευρά της δημοσιότητας, όταν μετέβη οικειοθελώς σε ψυχιατρική κλινική. «Ναι, βρήκα το κουράγιο και ήρθα μόνος μου, διότι ήμουν σε πάρα πολύ μεγάλη πίεση και είχα φτάσει σε σημεία τα οποία δεν θέλω να τα αναπαράγω», είχε πει σε συνέντευξή του τότε.
«Δηλαδή, η ιστορία μου, που δεν είναι μόνο αυτή, είναι ένας φόρτος 45 χρόνων… στο επάγγελμα, όλα αυτά που έχω ζήσει και όλη μου η προσωπικότητα, όλη μου η ύπαρξη, η υπόσταση έμπαινε σε αμφισβήτηση πια. Και ξέρεις, άμα είναι να σε ξεριζώνουν, να σε κόψουν σαν ένα δένδρο, με αλυσοπρίονο, μετά δεν έχεις ζωή. Κάπως έτσι το έβλεπα, τώρα έχω αναθεωρήσει κατά κάποιον τρόπο», εξήγησε. Η κύρια πηγή έντασης ήταν τα χρέη για ένα ακίνητο και που πριν από δυο χρόνια έφτασε να κρατηθεἰ για κάποιες ώρες στο κρατητήριο, επειδή αρνιόταν να φύγει από μια υπηρεσία, μέχρι να διευθετηθεί το θέμα του.
Όλα αυτά φυσικά προκάλεσαν πολλά σχόλια που φλερτάρουν με την τοξικότητα, φυσικά στα social. Παρόλα αυτά άντεξε.
Η πίστη και η ζωή του σήμερα
Δεν έχει διστάσει να ομολογήσει ότι στα νιάτα του, είχε κάνει πολλές κραιπάλες και καταχρήσεις. Όπως και ότι δεν είχε φερθεί καλά σε κάποιες σχέσεις του. «Δεν ήμουν ακριβώς διάολος, ήμουν διαολάκι» έχει δηλώσει αυτοσαρκαζόμενος.
Δεν διστάζει να δηλώσει την πίστη του προς τον Θεό και ότι από το 1982 πηγαίνει τακτικά στο Άγιον Όρος. «Το Άγιον Όρος είναι το προσωπικό μου ησυχαστήριο, είναι ένα μέρος που γεμίζεις την μπαταρία σου. Είναι κάτι που δεν το σχολιάζεις, είναι το Άγιον Όρος. Πηγαίνω εδώ και 42 χρόνια, στον πνευματικό μου. Πιστεύω στον Θεό και στο ερωτηματικό της ύπαρξης μας», είχε πει σε συνέντευξή του.
Δεν έχει πρόβλημα να δηλώσει ότι του λείπουν κάποιοι φίλοι και συνάδελφοι που έχουν φύγει από τη ζωή, όπως ο Στάθης Ψάλτης ή ο Κώστας Ευρυπιώτης. Φυσικά, όχι μόνο δεν απαρνιέται την εποχή που έγινε γνωστός αλλά τρολάρει ατάκες του ’80, που αναπαράγουν πολλοί νεαροί σήμερα. Αλλά δεν στέκεται εκεί, κάτι που φαίνεται και από την πορεία του, κυρίως στο θέατρο. Οδηγεί μηχανή, αλλά δεν υπήρξε ποτέ μηχανόβιος ή καμικάζι, ομολογεί ότι ήταν ερωτευμένος με τις κατά καιρούς παρτενέρ του, ενώ κάνοντας την αυτοκριτική του, καταλήγει πως «Παλιά δεν καταλαβαίναμε ότι γινόταν κάτι ξεχωριστό, γι’ αυτό δεν καβαλήσαμε το καλάμι. Πλέον βλέπω το παρελθόν μου σαν να είναι η ζωή κάποιου άλλου.»
Σπύρος Δευτεραίος
