Το pontosnews.gr συνεργάζεται με το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, με αφορμή το δεύτερο μέρος της περιοδικής έκθεσης με τίτλο «Από τη Μεγάλη… στη Σύγχρονη Ελλάδα». Η έκθεση, που σημειώνει μεγάλη επιτυχία γι’ αυτό πήρε και νέα παράταση, είναι διαρθρωμένη σε τέσσερις μεγάλες ενότητες: Τα αίτια, τον ξεριζωμό, το στέριωμα και τη μνήμη.
Από την ενότητα του ξεριζωμού επιλέξαμε φωτογραφία-ντοκουμέντο και μια μαρτυρία που συνοδεύει τα εκθέματα.
Ο Σεπτέμβριος είναι ο μήνας που έχει συνδεθεί με τη Μικρασιατική Καταστροφή – με αποκορύφωμα την Καταστροφή της Σμύρνης. Σηματοδότησε το τελευταίο κεφάλαιο της ιστορίας των Ελλήνων στη γη της Μικρασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης, και το πρώτο κεφάλαιο του μεγάλου μετασχηματισμού της Ελλάδας.
Μάρτυρας του χαλασμού, η γιαγιά Φιλιώ όλων των ξεριζωμένων· η Φιλιώ Χαϊδεμένου, η γεννημένη στα Βουρλά στις 28 Οκτωβρίου του 1899, που έζησε όλες τις στροφές της ελληνικής Ιστορίας. Έκλεισε τα μάτια της στις 6 Ιουνίου 2007 αφού κατάφερε το στόχο της ζωής της, να μην ξεχαστεί η Μικρασία.
Η Φιλιώ Σιδέρη (όπως ήταν το πατρικό της) στη Μικρασιατική Καταστροφή έχασε πολλά από τα μέλη της οικογένειάς της, κατάφερε όμως να φτάσει στην Ελλάδα και να στεριώσει στην Αθήνα, μαζί με τη μητέρα της και το μικρότερο από τα έξι αδέλφια της.
Σμύρνη, 1922
«Στη διαδρομή […] είδα το μεγαλύτερο μακελειό. Γυρίζω κάποια στιγμή να μιλήσω στη διπλανή μου, Βαγγελιώ τη λέγανε, και βλέπω ένα κορμί να πέφτει στο δρόμο χωρίς κεφάλι! Στρίβουμε αριστερά, πέφτουμε πάνω σε πολυβόλα που γάζωναν ό,τι κινούνταν, αδιακρίτως. Στρίβουμε δεξιά, φλόγες να λαμπαδιάζουν τα πάντα στο διάβα τους!
»Σε μια στιγμή, μέσα σ’ αυτόν τον πανικό βλέπων έναν άντρα μ’ ένα κοριτσάκι στον ώμο του και μ’ ένα αγοράκι να κρέμεται απ’ το χέρι του. Το κοριτσάκι είχε τρελαθεί και φώναζε: “Παρά, να, παρά, να!” (Πάρτε τα λεφτά, πάρτε τα λεφτά!.) […]
»Φτάνουμε στη λέσχη του Μηλιώτη. Εκεί μας κάνουν μπλόκο οι Τούρκοι και αρχίζουν να παίρνουν τις γυναίκες και τις κοπέλες και να τις βιάζουν μπροστά στα μάτια των αντρών, των γιων ή των πατεράδων τους, κι αυτοί δεν μπορούσαν να κάνουν απολύτως τίποτα. Κάποιος άντρας, μάλιστα, έπαθε συγκοπή και πέθανε επιτόπου.
» […] Κυνηγημένοι πραγματικά απ’ τον ίδιο τον Διάβολο, τρέχαμε, μπουλούκι, χιλιάδες άνθρωποι, κυρίως γυναίκες και παιδιά, αληθινή λαοθάλασσα, και φτάσαμε σ’ ένα τρίστρατο. Και στα τρία σημεία του στημένα πολυβόλα, να θερίζουν όσους ήταν στις πρώτες σειρές κι εμείς οι πιο πίσω να δραπετεύουμε στα τυφλά…
»Δεν είχε καμία σημασία προς τα πού θα πηγαίναμε, αρκεί να απομακρυνόμασταν απ’ το πυροβόλο».
* Φιλιώ Χαϊδεμένου, Γιαγια Φιλιώ η Μικρασιάτισσα, εκδ. Ο Μωβ Σκίουρος, Αθήνα 2016. Το απόσπασμα περιέχεται στον κατάλογο της έκθεσης «Από τη Μεγάλη… στη Σύγχρονη Ελλάδα», η οποία πραγματοποιείται με την αποκλειστική χορηγία της Τράπεζας Πειραιώς. Μετά τη δεύτερη παράταση που δόθηκε θα είναι επισκέψιμη έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025.
~Διαβάστε ακόμα~
Ο μοιραίος Στεργιάδης για τους Έλληνες της Μικράς Ασίας τον μαύρο Αύγουστο του ’22
Η Έσθερ Λάβτζοϊ ήταν στη Σμύρνη της Καταστροφής, μάρτυρας εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας
Οι σκλάβοι της Μικρασιατικής Καταστροφής: Από τα χέρια των μανάδων και των γυναικών στα τάγματα εργασίας, τα διαβόητα αμελέ ταμπουρού
Γεωργία Βορύλλα
