Πρωτοχρονιάτικα κάλαντα από τη Μαλακοπή της Καππαδοκίας, όπως τα έλεγαν έως το 1924

Τόσο η Νέα Ιωνία όσο και η Νέα Φιλαδέλφεια υπήρξαν τόποι εγκατάστασης των προσφύγων που ανταλλάχθηκαν μετά τη Συνθήκη της Λοζάνης. Πολλές οικογένειες προέρχονταν από τη Μαλακοπή της Καππαδοκίας.

Το 1940 ο Πέτρος Δ. Καρφόπουλος που εγκαταστάθηκε στη Νέα Ιωνία ολοκλήρωσε ένα χειρόγραφο έργο –το οποίο δεν εκδόθηκε ποτέ– με τον τίτλο Μαλακοπή.

Πρόκειται για μία πραγματεία που αφορά την πόλη, την πολιτική κατάσταση, τα ήθη, τα έθιμα και τη γλώσσα, μέχρι και τις 15 Σεπτεμβρίου 1924. Επίσης ο συγγραφέας έχει καταγράψει λεπτομερώς τον τρόπο ανταλλαγής.

Σήμερα πολλά φωτοτυπημένα αντίγραφα είναι στην κατοχή προσφυγικών οικογενειών. Σε ένα από αυτά βρήκαμε και τα πρωτοχρονιάτικα κάλαντα:

Αρχιμηνιά κι αρχή χρονιά, κι αρχή καλός μας χρόνος.
Άγιος Βασίλης έρχεται, από την Καισαρεία.
Βαστά εικόνα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι.
Το καλαμάρι έγραφε, και το χαρτί μιλούσε.

-Βασίλη μ’ πόθεν έρχεσαι, και πού θε να πηγαίνεις;
-Από της μάνας μ’ έρχομαι, και στο σχολειό μου πάγω.
-Κάτσε να φας, κάτσε να πιείς, κάτσε να τραγουδήσεις.
-Εγώ τραγούδια δεν ξέρω, ξέρω την αλφαβήτα.

Και στο ραβδί τ’ ακούμπησε, να πει την αλφαβήτα.
Και το ραβδί ξερό ήντανε, χλωρά βλαστάρια βγάζει.
Κι απάνω στα βλαστάρια του, πέρδικες κελαηδούσαν.
Και κάτω στις ρίζες του, βρύσες κυματούσαν.

Και πάν’ οι πέρδικες να πιούν, βουτούνε τα φτερά τους.
Και ραίνουν τον αφέντη μας, τον πολυχρονεμένο.

-Αφέντη μου ευγενικέ, και πολυχρονεμένε.
Στην Πόλη και εις τη Φραγκιά, όλη ξακουσμένε.
Εσένα πρέπ’ αφέντη μου, καράβι ν’ αρματώσεις.
Και τα σκοινιά του καραβιού, να τα μαλαγματώσεις.
Πολλά ’παμε τ’ αφέντη μας, ας πούμ’ και της κυράς μας.

-Κυρά ψηλή, κυρά λιγνή, κυρά γαϊτανοφρύδα.
Που ’χεις τον ήλιο πρόσωπο, και το φεγγάρι στήθια.
Και του κοράκου το φτερό, έχεις καμαροφρύδι.
Πολλά ’παμε και της κυράς, ας πούμ’ και της κόρης.

-Έχεις και κόρην έμορφη, κόρη χαριτωμένη.
Ούτε στην Πόλη βρίσκεται, ούτε στην οικουμένη.
Πολλά ’παμε της κόρης σας, ας πούμ’ και του γιου σας.

-Έχεις και γιο στα γράμματα, διεβάζει το ψαλτήρι.
Να τ’ αξιώσει ο Κύριος, να βάλει πετραχείλι.

Εδώ που τραγουδήσαμε, πέτρα να μην ραγίσει.
Κι ο νοικοκύρης του σπιτιού, χρόνια πολλά να ζήσει.

Τα κάλαντα, ή φιλοδωρήματα, για το νέο έτος άρχιζαν από το πρωί της παραμονής της Πρωτοχρονιάς. Τα παιδιά επισκέπτονταν συγγενικά και γειτονικά σπίτια όπου τους έδιναν ξηρούς καρπούς, κουλούρια και κέρματα, αλλά και στα σπίτια της ενορίας όπου το φιλοδώρημα ήταν συνήθως λαχανικά, κουλούρια, αυγά και βούτυρο.

Κατά τον δε Εσπερινό, συνήθως δύο ομάδες σε κάθε ενορία πήγαιναν στην εκκλησία κρατώντας στολισμένα φανάρια, για να ψάλουν το απολυτίκιο του Αγίου Βασιλείου· οι εκκλησιαζόμενοι τους έδιναν χρήματα.