Ο Ιούλιος ήταν ανέκαθεν ο μήνας του θερισμού. Πίσω στον Πόντο των Ελλήνων όμως, δεν ήταν μόνο η εποχή της συγκομιδής· ήταν μια ολόκληρη αλυσίδα εργασιών, λέξεων και εθίμων που συνόδευαν το σιτάρι από το χωράφι μέχρι το αλεύρι.
Με αφορμή σχετική ανάρτηση της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών, έρχεται ξανά στο φως μια χαρακτηριστική ποντιακή λέξη: παλλάωμαν, όπως ονομαζόταν το καθάρισμα του σταριού.
Η αναφορά προέρχεται από το έργο του Αγαθάγγελου Φωστηρόπουλου για τη γεωργία της Ίμερας, που δημοσιεύθηκε στο Αρχείον Πόντου (τόμος 14, 1950).
Το παλλάωμαν
Σύμφωνα με την καταγραφή, το καθάρισμα του σταριού γινόταν με το κουκίν’ (κόσκινο) και το τεπούρ’, έναν μεγάλο ξύλινο δίσκο.
Με το κόσκινο απομακρύνονταν τα πιο χονδρά υλικά, ενώ με επιδέξιες κινήσεις του τεπουριού στον αέρα διαχωρίζονταν οι μικρές πέτρες από τον καρπό.
Για ακόμη καλύτερο καθάρισμα, το σιτάρι πλενόταν σε ειδική μικρή δεξαμενή, το γουρνίν’, πριν χρησιμοποιηθεί για την παρασκευή προϊόντων όπως το κορκότον (σιτόριζο) και το βρασμένο πλουγούρ’.
Από το δρεπάνι στο αλώνι
Οι εικόνες που διασώζονται σε παλαιότερες εκδόσεις, όπως στο λεύκωμα Ο Ελληνικός Πόντος. Μορφές και εικόνες ζωής των και Νίκου Καπνά, αποτυπώνουν όλες τις φάσεις της αγροτικής ζωής.
Ο θερισμός με το δρεπάνι, η μεταφορά των δεματιών, το αλώνισμα, αλλά και το άλεσμα στον χερόμυλο, συνθέτουν μια καθημερινότητα όπου ολόκληρη η οικογένεια συμμετείχε στην παραγωγή του ψωμιού.
Ανάμεσα στις σελίδες ξεχωρίζουν και οι ποντιακοί στίχοι που συνόδευαν το θερισμό:
«Σ σον Αηλίαν άφκα καϊκά θερίζ’ τ’ εμόν τ’ αρνόπον
και ντ’ έμορφα και νόστιμα κρατεί το καγανόποτον!».
Η ελεύθερη απόδοσή τους θυμίζει πως «στο χωράφι του Αηλία η αγαπημένη μου θερίζει και με όμορφες κινήσεις δρεπανίζει τα στάχυα».
Χρήστο
Λέξεις όπως παλλάωμαν, κουκίν’, τεπούρ’, γουρνίν’, κορκότον και πλουγούρ’ δεν αποτελούν μόνο γλωσσικά κατάλοιπα της ποντιακής διαλέκτου. Είναι μέρος μιας ολόκληρης αγροτικής κουλτούρας, που συνδέεται με τον μόχθο, την αυτάρκεια και τον ετήσιο κύκλο της ζωής.
Κάθε Ιούλιο, όταν τα χωράφια γεμίζουν ξανά με ώριμα στάχυα, οι λέξεις αυτές λειτουργούν ως μια μικρή υπενθύμιση της καθημερινότητας που έζησαν επί αιώνες οι Έλληνες του Πόντου.
