Στις 16 Μαΐου 1922, ενώ η τραγωδία του ελληνισμού της Μικράς Ασίας και του Πόντου βρισκόταν στην πιο δραματική της καμπή, οι Κωνσταντινουπολίτες Ιωάννης Κονσίδης και Γεώργιος Παπαγγελίδης κατέγραψαν στο χαρτί τη συγκλονιστική μαρτυρία ενός μουσουλμάνου μάρτυρα από το χωριό Χατσάβερα (σήμερα Yesilyurt) της Ματσούκας που έφθασε με ατμόπλοιο στην Πόλη, στις 13 Μαΐου 1922.
Το έγγραφο με τίτλο «Μαρτυρία Κιουτσούκ αλή ογλή Χασάν εκ του χωρίου “Χατσάβερα” ελθόντος εις Κων/πολιν τη 13η Μαΐου 1922», αποκαλύπτει το εύρος των διώξεων, των δημεύσεων και των εκτοπισμών που υπέστη ο χριστιανικός πληθυσμός στην περιφέρεια της Ματσούκας και της Τραπεζούντας.
Λεηλασίες, εκτελέσεις και απαγχονισμοί στη Γαλίαινα
Σύμφωνα με όσα κατέθεσε ο Κιουτσούκ Αλή ογλή Χασάν, στην περιοχή της Γαλίαινα τα έπιπλα και η κινητή περιουσία των ελληνικών σπιτιών μεταφέρθηκαν και δημεύτηκαν στο Τσεβιζλίκ (Ματσούκα). Το γειτονικό χωριό Βάλαινα καταστράφηκε ολοσχερώς, ενώ και στα υπόλοιπα χωριά της περιοχής η καταστροφή υπήρξε ανυπολόγιστη.
Ο ανδρικός πληθυσμός και τα παιδιά εξορίστηκαν στο εσωτερικό, ενώ για τις γυναίκες ο μάρτυρας δηλώνει ότι αγνοεί τι απέγιναν. Παράλληλα, αναφέρεται ρητά ότι τα κεφάλια επτά ανδρών επασσαλώθηκαν στο Τσεβιζλίκ. Στην ίδια περιοχή ετουφεκίσθη ο Γ. Θεόδωρος, πάρεδρος του Πρωτοδικείου στο Τσεβιζλίκ, ενώ για την εμπέδωση του στρατιωτικού ελέγχου εγκαταστάθηκαν στη Γαλίαινα δύο τάγματα στρατού.
Απαγόρευση επικοινωνίας, βασανισμοί ιερέων και λιμός
Στα χωριά Καπίκιοϊ και Κοσμάς, ο τουρκικός στρατός κατέλαβε πλήρως την περιοχή και επέβαλε αυστηρότατους περιορισμούς, απαγορεύοντας κάθε επικοινωνία μεταξύ των οικιών και των οικογενειών. Όλοι οι άνδρες, καθώς και τα παιδιά ηλικίας άνω των 10 ετών, συνελήφθησαν και εκτοπίστηκαν.
Οι δυνάμεις κατοχής συνέλαβαν έναν ιερέα του χωριού, τον οποίο βασάνισαν άγρια («ετυμπόνισαν»), με την τύχη του έκτοτε να αγνοείται.
Στο χωριό Λιβερά εγκαταστάθηκε πολυάριθμος στρατός, το επιτελείο του στρατού της περιφέρειας, καθώς και έκτακτο Στρατοδικείο. Και εκεί απαγορεύτηκε αυστηρά η επικοινωνία μεταξύ των κατοίκων. Επιπλέον, για την πλήρη οικονομική και βιοτική εξόντωση των κατοίκων όλων αυτών των χωριών, απαγορεύτηκε η σπορά των αγρών τους.
Ο εκτοπισμός ανήλικων παιδιών
Η πλέον αποτροπιαστική πτυχή της μαρτυρίας αφορά τα όσα κατέγραψε ο μάρτυρας όταν, δέκα ημέρες πριν από τη σύνταξη της μαρτυρίας, κατερχόταν από το Τσεβιζλίκ προς την Τραπεζούντα προκειμένου να ταξιδέψει στην Κωνσταντινούπολη.
Καθ’ οδόν συνάντησε ανερχόμενες ομάδες μικρών χριστιανόπαιδων, ηλικίας μόλις 10 ετών και άνω, τα οποία προέρχονταν από την περιφέρεια Τραπεζούντος και αποστέλλονταν στην εξορία στο εσωτερικό. Την παραλαβή και συνοδεία αυτών των παιδιών ανέμενε και επιτηρούσε άλλος στρατός υπό την ονομασία «Χαμιδιέ Αλάι».*
