Τι είναι σήμερα η Παναγία Σουμελά για την Τουρκία; Ένα κορυφαίο μνημείο που μπορεί να προσελκύσει χιλιάδες Ορθόδοξους προσκυνητές ή ένα πολιτικά φορτισμένο σύμβολο του ποντιακού ελληνισμού, του οποίου ακόμη και η λατρευτική χρήση πρέπει να περιορίζεται;
Αυτό το ερώτημα βρίσκεται πίσω από τη νέα αντιπαράθεση που ξέσπασε στην Τραπεζούντα, αποκαλύπτοντας δύο εντελώς διαφορετικές τουρκικές προσεγγίσεις απέναντι στο ιστορικό μοναστήρι του Πόντου.
Από τη μία πλευρά, εκπρόσωπος του κρατικού οργανισμού τουριστικής προβολής ζητά να αυξηθεί ο αριθμός των Ορθόδοξων προσκυνητών και να αξιοποιηθεί περισσότερο η μονή ως προορισμός θρησκευτικού τουρισμού.
Από την άλλη, ο απόστρατος υποναύαρχος Τζιχάτ Γιαϊτζί παρουσιάζει τη Θεία Λειτουργία του Αυγούστου ως πιθανό όχημα «ποντιακής προπαγάνδας» και ως ζήτημα τουρκικής εθνικής κυριαρχίας.
Το αίτημα για περισσότερους προσκυνητές
Η συζήτηση άρχισε σε συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου του Οργανισμού Τουριστικής Προβολής και Ανάπτυξης της Τουρκίας (TGA), παρουσία του υπουργού Πολιτισμού και Τουρισμού Μεχμέτ Νουρί Ερσόι.
2026 yılının ilk 6 aylık turizm verilerini kamuoyuyla paylaşmamızın ardından, Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı (TGA) Yönetim Kurulumuzla bir araya geldik.
Toplantımızda, yılın geri kalan dönemine ilişkin tanıtım ve pazarlama stratejilerimizi, hedef pazarlarımızı ve… pic.twitter.com/1FhNjYQ2rM
— Mehmet Nuri Ersoy (@MehmetNuriErsoy) July 31, 2026
Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του TGA για την περιοχή του Εύξεινου Πόντου Μετίν Ινάν, στη συνάντηση τέθηκε το ζήτημα της λειτουργίας στην Παναγία Σουμελά και των περιορισμών που επιβάλλονται στη συμμετοχή των πιστών. Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι περιορισμοί «έχουν μειώσει την τουριστική και οικονομική απόδοση της διοργάνωσης για την Τραπεζούντα», προσθέτοντας ότι ο τουρισμός από τη Μέση Ανατολή δεν αφήνει τόσα κέρδη.
Ο Μετίν Ινάν ανέφερε ότι κατά το παρελθόν η Λειτουργία του Αυγούστου προσέφερε σημαντική οικονομική ενίσχυση στους επαγγελματίες και στις επιχειρήσεις του τουριστικού κλάδου της περιοχής. Ζήτησε, επομένως, να αυξηθεί η ποσόστωση των προσκυνητών και να επανεξεταστούν οι υφιστάμενοι περιορισμοί. Πρότεινε δε ως ημερομηνία την 28η Αυγούστου, ή κάποια άλλη μέρα από τις 21 του μήνα και μετά.
Παράλληλα, πρότεινε να απευθυνθεί η Τραπεζούντα όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στους Ορθόδοξους πληθυσμούς της Ρωσίας, της Βουλγαρίας και της Γεωργίας, ώστε η Παναγία Σουμελά να αποκτήσει πιο ενεργό ρόλο στον διεθνή θρησκευτικό τουρισμό.
Ο εκπρόσωπος του TGA έφερε ως παράδειγμα την οικονομική δραστηριότητα που δημιουργεί το προσκύνημα στη Μέκκα, θέλοντας να δείξει ότι η θρησκευτική πίστη μπορεί να συνδυαστεί με την τουριστική ανάπτυξη.
Όπως είπε, ο υπουργός κατέγραψε τις προτάσεις και αναμένεται πλέον η εξέτασή τους.
Η επίθεση του Τζιχάτ Γιαϊτζί
Η αναφορά στη Μέκκα προκάλεσε τη σφοδρή αντίδραση του Τζιχάτ Γιαϊτζί, απόστρατου υποναυάρχου και καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Τοπκαπί.
Αφού χαρακτήρισε τη σύγκριση «παραλογισμό», υποστήριξε ότι η θρησκευτική, ιστορική και κοινωνική σημασία της Μέκκας για το Ισλάμ δεν μπορεί να αντιπαραβληθεί με τη Θεία Λειτουργία στην Παναγία Σουμελά.
Η απάντησή του, ωστόσο, δεν περιορίστηκε σε αυτή τη σύγκριση. Αμφισβήτησε την ίδια την ανάγκη τέλεσης της Θείας Λειτουργίας, με το επιχείρημα ότι στην Τραπεζούντα και στην περιοχή γύρω από το μοναστήρι δεν υπάρχει πολυάριθμη μόνιμη Ορθόδοξη κοινότητα της οποίας να εξυπηρετούνται οι καθημερινές λατρευτικές ανάγκες.
Κατά τον ίδιο, η μετακίνηση πιστών από άλλες χώρες, η επιλογή συγκεκριμένων ημερομηνιών και η διοργάνωση μιας διεθνούς θρησκευτικής τελετής προσδίδουν στη λειτουργία πολιτική και συμβολική διάσταση.
Η σύνδεση με τη Γενοκτονία των Ποντίων
Το κεντρικό επιχείρημα του απόστρατου υποναύαρχου είναι ότι η Παναγία Σουμελά επιχειρείται να μετατραπεί σε σύμβολο και όχημα ιστορικών διεκδικήσεων γύρω από την περιοχή του Εύξεινου Πόντου
Ο ίδιος χαρακτήρισε τη λειτουργία πιθανό μέσο νομιμοποίησης της «ποντιακής προπαγάνδας», ενώ συνέδεσε ευθέως τη θρησκευτική τελετή με τη διεθνή ανάδειξη της Γενοκτονίας των Ποντίων, την οποία αποκάλεσε «δήθεν γενοκτονία».
Επικαλέστηκε, μάλιστα, την καθιέρωση της 19ης Μαΐου από την Ελλάδα ως Ημέρας Μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων, ισχυριζόμενος ότι ορισμένοι κύκλοι χρησιμοποιούν τη Σουμελά για να προβάλλουν την ποντιακή ταυτότητα και ιστορικές αξιώσεις.
Για τον απόστρατο υποναύαρχο, επομένως, η λειτουργία δεν αποτελεί μόνο έκφραση θρησκευτικής ελευθερίας, αλλά γεγονός που πρέπει να εξετάζεται υπό το πρίσμα της κρατικής ασφάλειας, της εθνικής κυριαρχίας και της επίσημης τουρκικής ιστορικής αφήγησης.
Από το Φανάρι στη Δυτική Θράκη
Ο Τζιχάτ Γιαϊτζί συνέδεσε ακόμα τη Θεία Λειτουργία και με την οικουμενική ιδιότητα του Φαναρίου, υποστηρίζοντας ότι οι τελετές στη Σουμελά ενισχύουν τη διεθνή προβολή του Οικουμενικού Πατριάρχη και μιας θεσμικής υπόστασης την οποία η Τουρκία δεν αναγνωρίζει.
Έθεσε επίσης ζήτημα «αμοιβαιότητας», επικαλούμενος τους εκλεγμένους μουφτήδες, τα μειονοτικά σχολεία και τα βακούφια της μουσουλμανικής μειονότητας στη Δυτική Θράκη. Με αυτό το σκεπτικό, υποστήριξε ότι η Τουρκία δεν θα πρέπει να διευρύνει τις δυνατότητες τέλεσης Λειτουργιών στη Σουμελά χωρίς αντίστοιχες κινήσεις από την Ελλάδα.
«Η Σουμελά βρίσκεται στα εδάφη της Τουρκικής Δημοκρατίας. Η Τραπεζούντα είναι τουρκική πατρίδα» ανέφερε, καταλήγοντας ότι οι τουρκικές «εθνικές ευαισθησίες» δεν μπορούν να θυσιάζονται για τα έσοδα λίγων ημερών.
Η Λειτουργία μετατέθηκε και φέτος
Η αντιπαράθεση εκδηλώνεται ενώ οι τουρκικές Αρχές έχουν ήδη αρνηθεί, για τρίτη συνεχή χρονιά, να επιτρέψουν την τέλεση Θείας Λειτουργίας στην Παναγία Σουμελά ανήμερα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Όπως έγραψε το pontosnews.gr, άδεια δόθηκε μόνο για τις 23 Αυγούστου, κατά την απόδοση της εορτής –τα Εννιάμερα της Παναγίας–, ενώ ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος δεν θα μεταβεί ούτε φέτος στην Τραπεζούντα. Αντίθετα, θα βρίσκεται στην Αρτάκη της Κυζίκου.
Στη Σουμελά, της τρισαρχιερατικής πανηγυρικής Θείας Λειτουργίας θα προεξάρχει ο μητροπολίτης Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Βαρνάβας· ήδη έχει ανακοινωθεί τουλάχιστον ένα οργανωμένο ταξίδι προσκυνητών από την Ελλάδα.
Ο Δεκαπενταύγουστος συμπίπτει με την ημερομηνία που στην Τουρκία τιμάται ως επέτειος της Άλωσης της Τραπεζούντας το 1461. Τα τελευταία χρόνια εθνικιστικοί κύκλοι αντιδρούν στην τέλεση της χριστιανικής τελετής την ίδια ημέρα, θεωρώντας ότι επισκιάζει τον εορτασμό της οθωμανικής κατάκτησης – έτσι, τα τελευταία τρία χρόνια οι τουρκικές Αρχές επιτρέπουν να ακουστούν ψαλμωδίες εννέα μέρες αργότερα.
Ο τελευταίος Δεκαπενταύγουστος ήταν αυτός του 2023· ο πρώτος το 2010, ενώ για σχεδόν πέντε χρόνια (από τον Σεπτέμβριο του 2015) το μνημείο παρέμενε κλειστό για όλους, λόγω εκτεταμένων εργασιών.
Γεωργία Βορύλλα
