Το 2021 το pontosnews.gr είχε βρεθεί στο Λιβαδοχώρι Σερρών, όπου συνάντησε την Παρέσσα Ορφανίδου και κατέγραψε τις αφηγήσεις και τα τραγούδια της.
Ξαναβλέποντας βίντεο από εκείνη την αποστολή, θελήσαμε να μάθουμε νέα της. Έτσι, επικοινωνήσαμε τηλεφωνικά με τον γιο της, Γιάννη Ορφανίδη, ο οποίος μας μίλησε για τη σημερινή της καθημερινότητα, πέντε χρόνια μετά τη συνάντησή μας στο χωριό.
Όπως μας περιγράφει, τα μάτια της δακρύζουν όταν θυμάται και διηγείται σκληρές ιστορίες, κυρίως από την Κατοχή και τον Εμφύλιο. Αν και πλέον δυσκολεύεται να κουμαντάρει τη φωνή της, ενίοτε προσπαθεί να αποδώσει ποντιακά τραγούδια, παραδοσιακά αλλά και πιο σύγχρονα. Καθημερινά δεν ξεχνάει να σκουπίσει την αυλή της και, κυρίως, να φροντίσει το περιβόλι της, που τόσο πολύ αγαπάει.
Η Παρέσσα Ορφανίδου είναι μια… σπάνια περίπτωση, πρόσφυγας πρώτης γενιάς από τον Πόντο.
Γεννημένη στο Με(ν)τέμ της Τραπεζούντας τον Σεπτέμβριο του 1915 (στις 15 ή 16 του μήνα), έχει πλέον συμπληρώσει 111 χρόνια ζωής και διανύει το 112ο έτος της. Συνεχίζει την καθημερινότητά της στο σπίτι της, στο Λιβαδοχώρι Σερρών, έχοντας πολύ συχνά το χαμόγελο στο πρόσωπό της.
Σύμφωνα με όσα μας μεταφέρει ο 85χρονος σήμερα γιος της, σε ηλικία μόλις επτά ετών έφυγε ξεριζωμένη, μαζί με τα τρία αδέλφια της και τη μητέρα της, από το σπίτι και τον τόπο όπου γεννήθηκε, στην αλησμόνητη πατρίδα.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, όπως λέει ο ίδιος, κατά καιρούς επανέρχεται στις εικόνες εκείνου του ξεριζωμού: τους δικούς της ανθρώπους να της λένε ότι πρέπει να φύγουν γρήγορα από το σπίτι τους για να σώσουν τη ζωή τους, και όλους μαζί να βαδίζουν προς ένα αβέβαιο μέλλον.
«Περιπλάνηση» στη νέα πατρίδα
Η θάλασσα και η μοίρα την έβγαλαν για λίγο στον Πειραιά και στη συνέχεια στην Καλαμαριά. Εκεί πέρασε από τη βάσανο των απολυμαντηρίων και του αναγκαστικού κουρέματος, πριν καταλήξει στη Σκοπιά Σερρών, έναν όμορφο ορεινό τόπο που αγκάλιασε πρόσφυγες.
Στο βίντεο από την αποστολή μας το 2021, η Παρέσσα Ορφανίδου μεταφέρει και οικογενειακές αφηγήσεις για την προσφυγιά: όσα άκουσε για τα πεθερικά της, για τον σύζυγό της όταν ήταν ακόμη παιδί, για την πείνα και τα ορφανά. Η αναζήτηση ενός κομματιού ψωμιού και η αγωνία να επιβιώσουν τα παιδιά διατρέχουν τα λόγια της.
Στη Σκοπιά έζησε την Κατοχή, με τους Βούλγαρους να τρομοκρατούν τον ντόπιο πληθυσμό, αλλά και το πολύ σκληρό πρόσωπο του Εμφυλίου. Για λίγο καιρό βρέθηκε κατόπιν στην Αλιστράτη, ώσπου κατέληξε στο Λιβαδοχώρι Σερρών, όπου έχτισε το νέο σπιτικό της με τον σύζυγό της και τα τέσσερα παιδιά της.
«Το 1959, όταν ήμουν 17 ετών, κατέβηκα στην Αθήνα, όπου βρίσκονταν τα αδέλφια μου. Τρία χρόνια μετά η μητέρα μου αντιμετώπισε ένα πολύ σοβαρό γυναικολογικό πρόβλημα και παραλίγο να πεθάνει. Όμως υποβλήθηκε σε εγχείρηση και ξεπέρασε το πρόβλημα. Ο πατέρας μου έπιασε δουλειά στην Αθήνα και οι γονείς μου τελικά έμειναν στην πόλη.
»Όμως, το 1987 ο πατέρας μου έφυγε από τη ζωή και τριάντα χρόνια μετά, το 2017, η μητέρα μου αποφάσισε να γυρίσει στο χωριό. Εγώ ξεκίνησα να ζω 15 μέρες τον μήνα στην Αθήνα και τις υπόλοιπες στο χωριό, όμως πλέον τις 25 μέρες τον μήνα ζω στο χωριό και τις άλλες πέντε στην Αθήνα», λέει στο pontosnews.gr ο Γιάννης Ορφανίδης.
«Τρώει για… δύο άτομα»
Εδώ και πολλά χρόνια, μεγάλη αγάπη της γιαγιάς Παρέσσας είναι το περιβόλι της στο χωριό. Όπως λέει ο γιος της, καθημερινά ασχολείται με αυτό, στο βαθμό βέβαια που της επιτρέπουν οι δυνάμεις της. Μια άλλη αγάπη της είναι το φαγητό.
«Μπορεί να είναι αδύνατη, όμως τρώει για… δύο άτομα. Μαγειρεύουμε μαζί καμιά σούπα ή κάποιο ποντιακό φαγητό. Περπατάει και λίγο καθημερινά, όμως τα γεράματα δεν την αφήνουν να αντέξει πολύ. Σκουπίζει λίγο, μπαινοβγαίνει στο σπίτι και έτσι περνάει την κάθε μέρα της.
»Όταν εγώ λείπω και είναι μόνη της στο χωριό, δεν έχει πρόβλημα, αφού έχει μάθει να ζει αυτόνομα. Εξάλλου, είναι πάρα πολύ κοινωνική και έχει για βοήθεια και τη βαφτιστήρα της. Όσο είμαι στο χωριό, βρίσκομαι μέρα νύχτα μαζί της. Και το βράδυ στο ίδιο δωμάτιο κοιμόμαστε.
»Αν και είχε πάντοτε όρεξη για ζωή, τον τελευταίο καιρό μού λέει: “Παιδί μου, σε βασανίζω. Να πεθάνω, να ησυχάσεις κι εσύ”», λέει ο Γιάννης Ορφανίδης.
Η Παρέσσα Ορφανίδου απέκτησε τέσσερα παιδιά και, σύμφωνα με τα στοιχεία που μας δίνει σήμερα ο γιος της, έχει οκτώ εγγόνια, 14 δισέγγονα και οκτώ τρισέγγονα.
Το μοιρολόι που καταγράψαμε το 2021
Στο δεύτερο βίντεο από την επίσκεψή μας στο Λιβαδοχώρι το 2021, η Παρέσσα Ορφανίδου λέει ένα μοιρολόι.
Σε ένα σημείο η φωνή της σπάει από τη συγκίνηση και ο γιος της παρεμβαίνει, ζητώντας της να ηρεμήσει. Είναι μια στιγμή από εκείνη τη συνάντηση, που διασώθηκε στην κάμερα του Φίλιππου Φασούλα.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης – Γεωργία Βορύλλα
