Μέρα χαρμολύπης, βαθιάς συγκίνησης αλλά και παράξενης γιορτινής οικειότητας είναι η δεύτερη ημέρα του Πάσχα στην Κοζάνη – στα Αλωνάκια, στο Πρωτοχώρι, στη Σκήτη και στο Δρέπανο αναβίωσε και φέτος το ιδιαίτερο ταφικό έθιμο των Ποντίων, μια τελετουργία που φέρνει συμβολικά στο ίδιο τραπέζι ζωντανούς και νεκρούς.
Από νωρίς το πρωί, οι οικογένειες συγκεντρώθηκαν στα κοιμητήρια, όχι μόνο για να τιμήσουν τους ανθρώπους τους, αλλά και για να τους κρατήσουν, έστω για λίγες ώρες, παρόντες μέσα στη χαρά της Ανάστασης.
Η εικόνα που καταγράφεται κάθε χρόνο στα χωριά του Δήμου Κοζάνης είναι μοναδική: συγγενείς γύρω από τα μνήματα, τρισάγια από τους ιερείς, ευχές «Χριστός Ανέστη», κόκκινα αυγά που τσουγκρίζουν, σπιτικά φαγητά, γλυκά, κρασί και τσίπουρο, σε μια ατμόσφαιρα που δεν θυμίζει τυπική ημέρα πένθους αλλά συνάντηση μνήμης και αγάπης.
Στα Αλωνάκια, όπως και στο Πρωτοχώρι, στη Σκήτη και στα άλλα χωριά, το έθιμο διατηρείται αναλλοίωτο στο χρόνο και αποτελεί έναν από τους πιο ιδιαίτερους πασχαλινούς τρόπους με τους οποίους οι ποντιακές κοινότητες συνομιλούν με την απώλεια. Οι κάτοικοι δεν αντιμετωπίζουν το θάνατο με φόβο ή αποστασιοποίηση· αντίθετα, τον εντάσσουν στη φυσική συνέχεια της ζωής, σαν οι νεκροί να εξακολουθούν να έχουν θέση μέσα στον οικογενειακό κύκλο, στο πασχαλινό τραπέζι, στις συνήθειες, στις γεύσεις και στις κουβέντες των δικών τους ανθρώπων.
Ιδιαίτερο βάρος έχει και η εικόνα των παιδιών, που κινούνται ανάμεσα στα μνήματα με μια αθωότητα σχεδόν λυτρωτική, γεμίζοντας σακουλάκια με γλυκίσματα, χυμούς και σοκολάτες, ενώ γύρω τους οι μεγαλύτεροι συνομιλούν, θυμούνται, ανταλλάσσουν ευχές και συνεχίζουν το έθιμο.
Τα «νεκρόδειπνα» των Ποντίων δεν είναι ένα τελετουργικό πένθους, αλλά μια πράξη συνέχειας.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει το έθιμο τόσο ξεχωριστό και τόσο ισχυρό ως πολιτισμικό αποτύπωμα. Οι ρίζες του χάνονται βαθιά στον χρόνο και συνδέονται, σύμφωνα με λαογραφικές προσεγγίσεις, με πανάρχαιες αντιλήψεις για τη μνήμη των νεκρών και την αναγέννηση της ζωής, ενώ στη σύγχρονη μορφή του έχει αποκτήσει και επίσημη αναγνώριση: το ταφικό έθιμο των Ποντίων, όπως αναβιώνει στα Σούρμενα (Ελληνικό) Αττικής, έχει ενταχθεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Και Κοζάνη, όμως, το έθιμο δεν είναι μουσειακό απολίθωμα ούτε απλή αναπαράσταση – είναι βίωμα. Στο Πρωτοχώρι, όπου στο «νεκρόδειπνο» που κρατά μέχρι αργά το απόγευμα και συχνά καταλήγει σε γλέντι με τραγούδια και χορούς φέτος βρέθηκε και ο περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας Γιώργος Αμανατίδης.
Άλλα και στα υπόλοιπα ποντιοχώρια της περιοχής, η ίδια τελετουργία μνήμης επαναλαμβάνεται με την ίδια ευλάβεια και συναισθηματική ένταση.
