Tαφικό έθιμο των Ποντίων: Από τα Σούρμενα Αττικής στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Οι αμύητοι μπορεί να βρουν το ταφικό έθιμο των Ποντίων μακάβριο, όμως τα τραπεζομάντιλα που στρώνονται πάνω στους τάφους είναι ένας τρόπος υποδοχής των ψυχών που έρχονται στον πάνω κόσμο με την Ανάσταση και παραμένουν ως την Πεντηκοστή. Η Κυριακή του Θωμά είναι αυτή που κατά κύριο λόγο μοιράζεται με τους νεκρούς – το έθιμο αναβιώνει και τη Δευτέρα του Πάσχα, αλλά και τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος.

Όπου υπάρχουν ποντιακές κοινότητες ο κόσμος θα πάει «‘ς σα ταφία» για να φάει και να γλεντήσει με τους αγαπημένους στην τελευταία τους κατοικία.

Η μεγαλύτερη –και πιο ιστορική– αναβίωση του ταφικού εθίμου γίνεται στα Σούρμενα· μόνο κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και κατά την πανδημία της Covid-19 υπήρξε διακοπή.

Πλέον πρόκειται για ένα στοιχείο στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, καθώς το υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε την εγγραφή του. Ο σχετικός φάκελος υποβλήθηκε το 2022 και έτυχε συστηματικής επεξεργασίας από τη Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και από την Εθνική Επιστημονική Επιτροπή για την Εφαρμογή της Σύμβασης για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (UNESCO, 2003) με τη συνεργασία των κοινοτήτων των φορέων.

«Κάθε στοιχείο που καταγράφεται δεν είναι απλώς ένα κομμάτι της παράδοσής μας, αλλά μια ζωντανή έκφραση της ταυτότητας, της δημιουργικότητας και της συλλογικής μνήμης των κοινοτήτων μας Η εγγραφή αυτή δεν είναι το τέλος της πορείας αλλά η αρχή μιας νέας πορείας για την προστασία, ανάδειξη και μετάδοση της ζωντανής κληρονομιάς μας στις επόμενες γενιές», ανέφερε η υπουργός Λίνα Μενδώνη.

Πώς περιγράφει το υπουργείο Πολιτισμού το ταφικό έθιμο στα Σούρμενα: «Ξεκινά με την τέλεση της πανηγυρικής κυριακάτικης Θείας Λειτουργίας στο ναό Μεταμόρφωσης του Σωτήρος. Αμέσως μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας, τα μέλη της κάθε οικογένειας μεταβαίνουν στο κοιμητήριο, όπου κάθε οικογένεια τελεί τρισάγιο στον οικογενειακό τάφο ενώ παράλληλα προσφέρονται στους παρευρισκόμενους συμβολικά κεράσματα (πασχαλινά αυγά και τσουρέκια). Αυτό το σημείο αποτελεί και τον πυρήνα του εθίμου, καθώς η παρουσία των μελών όλων των οικογενειών και η προσφορά των πασχαλινών εδεσμάτων σε έναν χώρο όπου αισθάνονται να συνυπάρχουν με τα κεκοιμημένα προσφιλή τους πρόσωπα, δημιουργεί το αναστάσιμο κλίμα που κυριαρχεί στο χώρο του κοιμητηριού».