Η φωτογραφία είναι του 1908, τραβηγμένη στα Σούρμενα του Πόντου, στις 10 Ιουλίου. «Το Σύνταγμα στην Τουρκία» είναι γραμμένο πάνω, σε μια ευθεία αναφορά στην επανάσταση των Νεότουρκων που είχε σαν αποτέλεσμα την επαναφορά του Συντάγματος.
Τη φωτογραφία την βρίσκουμε και στη Συλλογή Άννας Θεοφυλάκτου του Ιστορικού Αρχείου Προσφυγικού Ελληνισμού, με την εξής διευκρίνιση: «Γλέντι στην Κοινώνεσσα Σουρμένων για τον εορτασμό του τουρκικού Συντάγματος, έξω από το ελληνικό σχολείο. Πάνω αριστερά ο προύχοντας της περιοχής Ιωάννης Αβραμίδης».
Για ποιον λόγο όμως οι Έλληνες να συμμετέχουν στον εορτασμό, μιας και στο τέλος η Ιστορία έγραψε ότι οι Νεότουρκοι ήταν εκείνοι που με βάση το δόγμα της εθνοκάθαρσης διέπραξαν τις γενοκτονίες των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας;
Όλα ξεκίνησαν από μια πολιτική επανάσταση, τον Ιούλιο του 1908. Ονομάστηκε Κίνημα των Νεότουρκων, με το Κομιτάτο «Ένωση και Προόδος» (CUP), οργάνωση του κινήματος, να αναγκάζει τον σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Β’ να γίνει πιο… δημοκρατικός.
Περισσότερες από τρεις δεκαετίες νωρίτερα, το 1876, η συνταγματική μοναρχία είχε καθιερωθεί κατά τη διάρκεια μιας χρονικής περιόδου γνωστής ως Α’ Συνταγματικής Εποχής, η οποία διήρκεσε μόνον δύο χρόνια προτού ο Αμπντούλ Χαμίτ την αναστείλει και συγκεντρώσει τις εξουσίες στον εαυτό του.
Μετά την εξέγερση στις επαρχίες της Ρωμυλίας που υποκινήθηκε από τους Νεότουρκους και είχε την υποστήριξη του στρατού, ο σουλτάνος συνθηκολόγησε και ανακοίνωσε την αποκατάσταση του Συντάγματος, συγκάλεσε το κοινοβούλιο και προκήρυξε εκλογές. Ένα πρόσωπο που συναντάμε στο Κίνημα των Νεότουρκων είναι και ο Μουσταφά Κεμάλ που από το 1907 υπηρετούσε στο Γ’ Σώμα Στρατού στη Θεσσαλονίκη – άλλωστε η Μακεδονία αποτέλεσε βάση του κινήματος.
Αν αναζητήσει κανείς τους λόγους για τους οποίους επικράτησαν οι Νεότουρκοι, θα πρέπει να κοιτάξει στην οικονομική κρίση (έλλειψη ρευστότητας, επενδυτικών κεφαλαίων, και χρόνια ελλείμματα του κρατικού προϋπολογισμού), στην επιδείνωση του δημοσιονομικού ελλείμματος και στις άσχημες κλιματολογικές συνθήκες του 1907, με τις συναφείς επιπτώσεις στον αγροτικό τομέα και τη μείωση των εξαγωγών των αγροτικών προϊόντων που προκάλεσε αύξηση του ελλείμματος στο εμπορικό ισοζύγιο.
Δεν θα πρέπει να παραγνωριστεί ούτε η ιδιαίτερη θέση του στρατού στην οθωμανική κοινωνία.
Έτσι, η αδυναμία του κράτους να πληρώσει τους μισθούς των στρατιωτικών, όξυνε την ήδη υπάρχουσα δυσαρέσκεια προς το καθεστώς του σουλτάνου.
Ακόμα, οι εξελίξεις στον μακεδονικό χώρο με τα αντιμαχόμενα κινήματα Ελλήνων, Σέρβων και Βουλγάρων θεωρήθηκαν ως ακόμα μια ένδειξη έλλειψης υποστήριξης του στρατού.
Προτού στο Κίνημα των Νεότουρκων επικρατήσει το πνεύμα του ακραίου φυλετισμού που ενσαρκώθηκε από τους «Τρεις πασάδες», έγινε δεκτό με ενθουσιασμό για τις πολιτικές αλλαγές που προκάλεσε. Έλληνες, Αρμένιοι, Εβραίοι και άλλοι χριστιανοί βλέποντας τη μεταρρυθμιστική διάσταση που στόχο είχε να οδηγήσει σε ένα κράτος δικαίου, θεώρησαν ότι πλέον θα είχαν ισότιμη μεταχείριση, πρόσβαση στη διοίκηση και στο στρατό, θρησκευτικές ελευθερίες, κ.ά.
Άλλωστε, η φιλελεύθερη πτέρυγα που ηττήθηκε από τους στρατιωτικούς που είχαν την υποστήριξη των Γερμανών –οι οποίοι ήθελαν το ξαναμοίρασμα του παλαιού κόσμου και την οικονομική κυριαρχία στην Εγγύς Ανατολή–, εξέφραζε τις νεωτερικές απόψεις που εμφορούνταν από το πνεύμα του Διαφωτισμού. Εκπρόσωπός της ήταν ο πρίγκιπας Σαμπαχεντίν, ο οποίος οραματιζόταν μια πολυπολιτισμική κοινωνία, γι’ αυτό και είχε την αποδοχή και των προοδευτικών στοιχείων από την ελληνική και αρμενική κοινότητα.
Συνεπώς, δεν θα πρέπει να ξενίζει η συμμετοχή των κοινοτήτων αυτών σε γιορτές που διοργανώθηκαν σε πολλές πόλεις (Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Θεσσαλονίκη, Τραπεζούντα, Σαμψούντα, Σούρμενα και αλλού), καθώς το κλίμα που επικρατούσε ήταν αυτό της συνύπαρξης μεταξύ μουσουλμάνων και χριστιανών. Αυτό το κλίμα το υποστήριζαν και πολλές εφημερίδες της εποχής που δημοσίευσαν φιλελεύθερα άρθρα υπέρ της «νέας εποχής».
⇒ Διαβάστε ακόμα: Μαρτυρία Ευστράτιου και Μελέτιου Σιδηρόπουλου: Το σύνταγμα ήταν το δηλητήριο που μας κρυφοπότισαν οι Τούρκοι
