Επτά ζευγάρια και το τέκ’ – Ο ιερός χορός των Ποντίων

Ο χορός των 7 ζευγαριών, ή αλλιώς το «θύμισμαν», αποτελεί ένα από τα πιο σπουδαία έθιμα του ποντιακού γάμου. Τελούνταν όταν η ώρα σήμαινε 12 τα μεσάνυχτα, οπότε το γλέντι και η μουσική σταματούσαν.

Ήταν για τη νύφη, σε μερικές περιοχές, ο πρώτος χορός μετά το στεφάνωμα, αλλά και αυτός με τη μεγαλύτερη σημασία.

Ο χορός συγκροτείται με τρόπο αυστηρό. Συμμετέχουν σε αυτόν 7 ζευγάρια και ένα άτομο μόνο του (το τέκ’), όπως δηλώνει και η ονομασία του. Τα ζευγάρια πρέπει να είναι μονοστέφανα, δηλαδή να έχουν κάνει μόνο έναν γάμο, και αυτός που χορεύει μόνος του πρέπει να είναι ανύπαντρος.

Ανάμεσα στα εφτά ζευγάρια είναι και το νέο ανδρόγυνο. Στα χέρια που ενώνουν το κάθε ζευγάρι κρατούν μια αναμμένη λαμπάδα· η λαμπάδα των νεονύμφων είναι η μεγαλύτερη.

Ο αριθμός «7» έχει συμβολική σημασία (η λαϊκή δοξασία δίνει στον αριθμό 7 και μαγική δύναμη), αν και παραδίδεται ότι παλαιότερα τα μονοστέφανα ζευγάρια που συγκροτούσαν τον συγκεκριμένο χορό ήταν σαράντα.

Η συμβολική αξία του εθίμου

Ο επιπλέον χορευτής στον κύκλο, το τέκ’, που σε κάποιες περιοχές ήταν ο ίδιος ο παπάς, αποτυπώνει την αποδοχή μιας από τις προλήψεις που υπήρχε ανέκαθεν στον Πόντο. Αυτός ο ένας, ο άγαμος, ήταν η άμυνα σε κάθε κακό απ’ το οποίο έπρεπε να προφυλαχθεί το νιόπαντρο ζευγάρι.

Ομοίως, οι προλήψεις και οι δεισιδαιμονίες των Ποντίων είναι αυτές που επιβάλλουν να συμμετέχουν στο χορό μόνο παντρεμένα ζευγάρια. Αυτοί που έχουν στεφανωθεί μία φορά είναι που μπορούν να… εγγυηθούν στους νιόπαντρους έναν ευτυχισμένο γάμο, καθώς συμβολίζουν τη σταθερότητα.

Με αυτόν το χορό και το τραγούδι που τον συνοδεύει γίνεται και παράκληση προς τον Χριστό να ευλογήσει το γάμο.

Η αναβίωση του εθίμου

Το έθιμο διατηρήθηκε στα περισσότερα ποντιακά χωριά της Ελλάδας έως τις δεκαετίες του ’40 και του ’50. Σήμερα απαντά πολύ σπάνια στους ποντιακούς γάμους, και πάντως με πολλές παραλλαγές.

Παλαιότερα τον μουσικό σκοπό έψαλλε ο ιερέας, ενώ μεταγενέστερα άρχισε να συνοδεύει την ψαλμωδία και η λύρα. Σήμερα η παρουσία του παπά έχει πια εγκαταλειφθεί, και ο λυράρης είναι αυτός που παίζει τη λύρα και τραγουδάει.

Σε μία από τις σύγχρονες εκδοχές του εθίμου, στη μέση του χορού στέκεται ένα ζευγάρι το οποίο κρατάει έναν δίσκο με μεζέ και ποτό. Σε κάθε γύρο του χορού ταΐζουν τους άντρες με το μεζέ και τους δίνουν να πιουν ένα ποτήρι από το ποτό, το οποίο είναι συνήθως βότκα. Αυτοί αντίστοιχα, από την πλευρά τους, προσφέρουν πάνω στο δίσκο χρήματα.

Κώστας Τσενκελίδης