Τις ιστορίες που της διηγούνταν οι γιαγιάδες της για τον Πόντο και για τη διπλή προσφυγιά που υπέστησαν όσοι Πόντιοι κατέφυγαν στη Σοβιετική Ένωση για να γλιτώσουν από το μαχαίρι του Τούρκου, «ρουφούσε» η μικρή Ελένη Ξυγαλά στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και στις αρχές του ’80 στο μακρινό Τσιμκέντ του Καζακστάν. Τα λόγια των γιαγιάδων άγγιζαν την ψυχή της, και με την παιδική φαντασία της τα μετουσίωνε σε εικόνες δραματικές.
Αυτές οι ιστορίες στάλαξαν μέσα της μια τεράστια αγάπη για την πατρίδα των προγόνων της, αλλά της άφησαν κι έναν βαθύ πόνο για το αίμα που χύθηκε τόσο άδικα.
Αυτά τα έντονα συναισθήματα πλέον τα βγάζει στους στίχους που γράφει στην ποντιακή διάλεκτο. Στίχοι για τις ομορφιές του Πόντου, στίχοι για τις βιαιότητες και τη Γενοκτονία, στίχοι που υποδηλώνουν ότι δεν θα λησμονηθούν ποτέ τα δραματικά γεγονότα και η χαμένη πατρίδα. Στίχοι που πλάθει το πηγαίο πάθος της Ελένης Ξυγαλά για τον Πόντο, το τόσο ευδιάκριτο στον κάθε συνομιλητή της, που ακούγοντάς την περνάει η ιδέα από το μυαλό του ότι ίσως κάπως έτσι θα σκέφτονταν και οι αντάρτισσες του Πόντου. Το τελευταίο της τραγούδι «Πατρίδα μ’ το χώμα σ’ σκουντουλίζ’», συναισθηματικό και εμφανέστατα πατριωτικό, θα ακουστεί για πρώτη φορά από τα χείλη του γνωστού Πόντιου τραγουδιστή Δημήτρη Καρασσαβίδη τις επόμενες ημέρες, σε εκδηλώσεις μνήμης για τη Γενοκτονία του ποντιακού ελληνισμού.
Η Ελένη Ξυγαλά με τον Δημήτρη Καρασαββίδη
«Το τραγούδι μιλάει γι’ αυτά που βίωσαν οι πρόγονοί μας. Τη Γενοκτονία στον Πόντο και στη συνέχεια τους τρεις ξεριζωμούς. Στον Καύκασο, βαθιά μέσα στην Ασία και τέλος στην Ελλάδα, όπου και εδώ συνάντησαν δυσκολίες. “Σκουντουλίζ’” στην ποντιακή διάλεκτο σημαίνει “μοσχοβολάει”. Ολόκληρη η πατρίδα μας, ο Πόντος, μοσχοβολάει, επειδή στο χώμα της είναι θαμμένοι εκατομμύρια ορθόδοξοι χριστιανοί. Όσο αυτά τα κόκαλα θα βρίσκονται κάτω από τη γη του Πόντου, το χώμα του θα μοσχοβολάει για πάντα», λέει η Ελένη Ξυγαλά.
Η γνωριμία με τον Δημήτρη Καρασσαβίδη
Όπως εξιστορεί στο pontos-news.gr η Ελένη, από κοριτσάκι άκουγε τραγούδια του Δημήτρη Καρασσαβίδη, στον οποίο είχε αδυναμία ως τραγουδιστή. Όταν έγραψε το «Πατρίδα μ’ το χώμα σ’ σκουντουλίζ’», ένιωσε ότι θα ήθελε να το αποδώσει αυτός. «Τον Ιούλιο του 2016 βρήκα το τηλέφωνό του μέσω κάποιου γνωστού. Τον πήρα, του συστήθηκα, του είπα ότι γράφω ποντιακά τραγούδια και άρχισα στο τηλέφωνο να του τραγουδάω το τελευταίο μου τραγούδι. Για καλή μου τύχη εκείνο το διάστημα βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη. Μου είπε ότι θα με καλέσει εκείνος, κάτι που έκανε μετά από μία εβδομάδα. Συναντηθήκαμε στο σπίτι μου. Άρχισα να τραγουδάω τους στίχους μου κι εκείνος με άκουγε. Μετά από λίγο μου είπε “σταμάτα”, και ότι είχε ενθουσιαστεί με τους στίχους, τη μουσική, με τον τρόπο που τραγουδάω και με το ότι νιώθω τα τραγούδια μου. Είπε ακόμα ότι τα λόγια του τραγουδιού ακουμπάνε την ψυχή. Τώρα επικοινωνούμε τακτικά, και πλέον περιμένω να το παρουσιάσει σε εκδήλωση για τη 19η Μαΐου».
«Σε ορμάνια και ρασία, ατσάμπα ξέρετε α σην εξορία, χειμώναν καλοκαίρια, επέρασαν αιώνια», λένε οι στίχοι του τραγουδιού.
Η Ελένη Ξυγαλά έχει γράψει μέχρι στιγμής στίχους για δέκα τραγούδια. Από αυτά τα εννέα είναι ποντιακά και το ένα λαϊκό. Με εξαίρεση αυτό που θα πει ο Δημήτρης Καρασαββίδης, τα υπόλοιπα ποντιακά τα τραγουδάει μόνη της. Σε ό,τι αφορά το λαϊκό, όπως λέει, βρίσκεται σε επαφές με δύο γνωστούς Πόντιους τραγουδιστές για να το αποδώσουν.
Στίχοι αφιερωμένοι στους μαθητές του σχολείου της Σταυρούπολης
«Εγώ δεν γνωρίζω μουσική, αλλά πιάνω το ρυθμό. Τη μουσική για τα τραγούδια μου τη γράφω προφορικά. Γράφω τους στίχους και από πάνω εμπνέομαι μια μουσική, για να τους συνοδεύει. Θα μπορούσα κι εγώ να γίνω τραγουδίστρια. Άλλωστε, από έξι ετών τραγουδούσα σε σχολικές εκδηλώσεις. Μου έχουν γίνει προτάσεις για να τραγουδήσω, αλλά δεν μπορώ να ακολουθήσω αυτούς τους ρυθμούς ζωής λόγω των τεσσάρων παιδιών μου. Τώρα κάνω μαθήματα φωνητικής. Με βοηθάνε να καταλαβαίνω καλύτερα και τις δυνατότητες του κάθε τραγουδιστή».
Τραγούδια για τη γιαγιά και την Αγια-Σοφιά
Αγαπημένο τραγούδι της Ελένης Ξυγαλά είναι αυτό που έγραψε πρώτο, το 2009, το οποίο είναι αφιερωμένο στη γιαγιά της Όλγα. Έχει τίτλο «’Σ σην αγαπημέντσα μ’ τη γιαγιάν». Είναι δικοί της οι στίχοι και η μουσική, ενώ λύρα παίζει ο Μπάμπης Κεμανετζίδης. «Βγάζω όλη μου την αγάπη για τη γιαγιά μου την Όλγα, η οποία στα χέρια μου συγχωρέθηκε. Στο τραγούδι μιλάω για το ποια ήταν η γιαγιά μου και για το πόσο μου στάθηκε σε ολόκληρη τη ζωή μου. Την ευχαριστώ, διότι μου έμαθε τα πάντα. Αυτή η γυναίκα ήταν τα θεμέλιά μου στη ζωή».
Το τραγούδι της γιαγιάς Όλγας
Σήμερα, η Ελένη ετοιμάζει βιντεοκλίπ για δύο νέα τραγούδια της. Πρόκειται για το «Η σεβντά» και το «Έμορφον μαύρον θάλασσαν», τα οποία ετοιμάζεται να τραγουδήσει η ίδια. Το δεύτερο μιλάει για την Αγια-Σοφιά της Κωνσταντινούπολης και οι στίχοι του λένε: «Θεέ μ’ ’ς σην πόρτας κρούω, Θεέ μ’ εσέν παρακαλώ, όσο ντο ζω και αναπνέω, την Αγια-Σοφιά θα προσκυνώ».
Ελένη Ξυγαλά: Το ποντιακό τραγούδι ή το χορεύεις μέσα από την ψυχή σου ή κλαις ακούγοντάς το. Δεν υπάρχει μέση τάση στην ποντιακή μουσική.
Από την εξορία του Καζακστάν στη μητέρα-πατρίδα
Τα 43 της χρόνια κλείνει στις 2 Οκτωβρίου η Ελένη Ξυγαλά, η οποία έλκει την καταγωγή της από το χωριό Πιστοφάντων της Σάντας και την Ορντού (Κοτύωρα). Όταν ξεκίνησαν οι πρώτες διώξεις των Αρμενίων από τους Τούρκους, το 1908, οι πρόγονοί της ένιωσαν τον κίνδυνο που ερχόταν και για τους Έλληνες κι έφυγαν στο χωριό Μπεσκαρντάς (Πέντε αδέλφια), στο Σοχούμ. Ο προπάππους της είχε σχέση με την περιοχή, διότι έχτιζε εκκλησίες στο Βατούμ. Οι πρόγονοί της το 1949 βίωσαν και δεύτερο ξεριζωμό, όταν οι διωγμοί του Στάλιν τους οδήγησαν στο Καζακστάν.
Η Ελένη προπονείται στο τάε-κβο-ντο
Η Ελένη σπούδασε Ιατρική στο Τσιμκέντ και στη συνέχεια ήρθε στη Θεσσαλονίκη στις αρχές της δεκαετίας του ’90. «Ήταν πολύ δύσκολα τα πρώτα χρόνια στην Ελλάδα. Έκανα τρεις δουλειές για να επιβιώσω. Δούλευα σε εργοστάσιο, σε ζαχαροπλαστείο, και για τρεις μήνες οκτάωρο αμισθί στο νοσοκομείο Παπανικολάου για την πρακτική μου». Το 1996 έφυγε στη Γερμανία, για να δουλέψει σε ένα εργοστάσιο, αλλά μετά από τέσσερα χρόνια επέστρεψε στην Ελλάδα. Το 2004 παντρεύτηκε και σήμερα έχει τρία κορίτσια κι ένα αγόρι, ηλικίας 12, 11, 7 και 4 ετών. Η Ελένη Ξυγαλά μιλάει τέσσερις ξένες γλώσσες: ρωσικά, καζάκικα, γερμανικά και σερβοκροάτικα, ενώ μαθαίνει και τάε-κβο-ντο.
«Ο Πόντος βρίσκεται μέσα μου και δεν βγαίνει από εκεί. Για τα θέματα του Πόντου θα μπορούσα να φτάσω και στην άλλη άκρη της Γης.
»Πήγα στην Ορντού κι ένιωσα ρίγος όταν σκέφτηκα ότι εκεί βρίσκονται θαμμένοι οι πρόγονοί μου», καταλήγει η Ελένη Ξυγαλά.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
