Σχεδόν αποσβολωμένος, χωρίς να πολυπιστεύει αυτά που ακούει, κοιτούσε ο εκδότης τον σκιτσογράφο Δημήτρη Νικολαΐδη –με τον οποίο είχε συνεργαστεί άλλες τρεις φορές στο πρόσφατο παρελθόν–, όταν του έλεγε ότι θέλει να κυκλοφορήσει ένα βιβλίο, ένα εγχειρίδιο εκμάθησης σκίτσου στην ποντιακή διάλεκτο. Για λίγα λεπτά προσπάθησε να τον μεταπείσει, αλλά οι προσπάθειές του έπεσαν στο κενό. Ο Δημήτρης Νικολαΐδης είχε ήδη πάρει την απόφασή του. Θα συνέγραφε το βιβλίο, με στόχο, όπως λέει στο pontos-news.gr, να ανάψει ένα κεράκι σε αυτούς που έμειναν στον Πόντο, ζωντανούς και νεκρούς, αλλά και για να συμβάλει στη διάδοση της ποντιακής διαλέκτου μέσα από την τέχνη.
«Μεγάλωσα με ιστορίες για τον Πόντο και για την προσφυγιά και ήθελα με τη σειρά μου κι εγώ να κάνω κάτι για τον Πόντο. Δεν είμαι πολεμιστής για να πάρω τα όπλα, αλλά ούτε και πολιτικός. Μπορούσα, όμως, να γράψω κάτι σχετικό με τον Πόντο και τα ποντιακά και να μείνει στις επόμενες γενιές», τόνισε στο pontos-news.gr ο Δημήτρης Νικολαΐδης.
Το πρόσωπο-κλειδί
Ο ίδιος είναι Πόντιος κατά 100% και καταλαβαίνει την ποντιακή διάλεκτο. Δεν μπορεί όμως να την μιλήσει και να γράψει σε αυτήν πολύ καλά. Έτσι χρειαζόταν κάποιον που να έχει τη δυνατότητα να αποδώσει τα νεοελληνικά μαθήματα σκίτσου του στην ποντιακή διάλεκτο, και κυρίως να γνωρίζει άριστα συντακτικό και γραμματική.
Ο Δημήτρης Νικολαΐδης με την Αλκμήνη Θεοδωρίδου
Τον ιδανικό συνεργάτη βρήκε στο πρόσωπο της Αλκμήνης Θεοδωρίδου, δασκάλας στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση και πιστοποιημένης καθηγήτριας εκμάθησης ποντιακής διαλέκτου στα προγράμματα Διά Βίου Μάθησης. Η πρόταση έγινε από τον Δημήτρη Νικολαΐδη, και η Αλκμήνη Θεοδωρίδου απάντησε θετικά αμέσως, και μάλιστα χωρίς να πάρει ούτε ένα ευρώ από το συγκεκριμένο εγχείρημα. Όπως η ίδια λέει, «για τη κυρού μ’ την ψην και τη μάνας μ’ την ψην».
«Δεν είχα φανταστεί πόσο θα δυσκολευόμουν. Παρά το γεγονός ότι τα ποντιακά είναι η μητρική μου γλώσσα, αφού νεοελληνικά έμαθα στο σχολείο, το βιβλίο έχει εξειδικευμένο αντικείμενο και άρα συγκεκριμένη ορολογία. Η ποντιακή διάλεκτος έμεινε στους πρόσφυγες πρώτης γενιάς, δεν εξελίχθηκε, κι έτσι δεν υπάρχουν λέξεις για μια σύγχρονη ορολογία. Εκεί τα βρήκα σκούρα», είπε η Αλκμήνη Θεοδωρίδου. Ωστόσο δεν παρέδωσε τα όπλα. Έβαλε τη φαντασία της να δουλέψει κι έτσι απέδωσε την πολυκατοικία ως πολύπατον σπίτ’, την κυρτή γραμμή ως καμπουρωτή, το κοίλο ως βαθουλωτό, την άσκηση ως παίδεμα κτλ.
«Μόνο σε πολύ λίγες περιπτώσεις αναγκάστηκα να αφήσω λέξεις στη νεοελληνική διάλεκτο. Για την απόδοση κάποιων λέξεων χρειάστηκα ακόμα και μισή ή μία ώρα για την καθεμιά! Ήταν κάτι που έκανα για πρώτη φορά κι έτσι έφτασα να δουλεύω ακόμα και οκτώ ώρες την ημέρα. Για την απόδοση στα ποντιακά ολόκληρου του εγχειριδίου χρειάστηκα συνολικά 2,5 μήνες», μας λέει η Αλκμήνη Θεοδωρίδου.
Δυσκολίες συνάντησε και ο Δημήτρης Νικολαΐδης, όχι βέβαια στο σκιτσάρισμα, αλλά στον τρόπο που θα απέδιδε στο χαρτί την ποντιακή γραμματοσειρά. Μάλιστα, αναγκάστηκε σε πολλές περιπτώσεις ακόμα και να φωτογραφίσει κάποιες λέξεις, ώστε στη συνέχεια, με τη βοήθεια του υπολογιστή, να βάλει σε αυτές τους ποντιακούς τονισμούς.
Εκείνο στο οποίο συμφωνούν απόλυτα ο Δημήτρης και η Αλκμήνη είναι ότι το συγκεκριμένο εγχειρίδιο απέδειξε ότι η ποντιακή διάλεκτος μπορεί να εξελιχθεί και σήμερα, και να χρησιμοποιείται ως γλώσσα επικοινωνίας.
Αφιερωμένο στη Γενοκτονία
«Για τ’ ατείντς που τα στούδα τουν επέμ’ναν ’ς σην… Πατρίδαν», γράφει στην πρώτη σελίδα του εγχειριδίου, το οποίο είναι αφιερωμένο στη Γενοκτονία του ποντιακού ελληνισμού.
Από την παρουσίαση του βιβλίου στη γερμανική πόλη Λούντενσαϊντ
Το εγχειρίδιο εκδόθηκε τη Μεγάλη Παρασκευή του 2015, και πρώτα παρουσιάστηκε στη Γερμανία: Στο Σύλλογο Ποντίων Κολωνίας, στο ελληνικό σχολείο της περιοχής, στο ελληνικό σχολείο του Ντόρτμουντ και στον Ποντιακό Σύλλογο του Λούντεσαϊντ. Στην Ελλάδα παρουσιάστηκε στον Πολιτιστικό Σύλλογο Φιλύρου Θεσσαλονίκης, στο Σύλλογο Ποντίων Ελευθερίου-Κορδελιού, στην Εύξεινο Λέσχη Βοΐου και στην Ένωση Ποντίων Μενεμένης.
Ο Δ. Νικολαΐδης βρίσκεται σε συζητήσεις προκειμένου το εγχειρίδιο να παρουσιαστεί άμεσα και στο Σωματείο «Παναγία Σουμελά», αφού «για ό,τι κάνουμε, πρέπει να παίρνουμε ευλογία από την Παναγία», και θα ακολουθήσουν παρουσιάσεις σε ολόκληρη την Ελλάδα.
Το εγχειρίδιο πωλείται σε βιβλιοπωλεία και στους συλλόγους όπου ήδη έχει παρουσιαστεί και κοστίζει πέντε ευρώ. Είναι σημαντικό ότι περιλαμβάνει και πολλά τοπωνύμια του Πόντου, ώστε να τα μαθαίνουν οι νεότεροι.
Από την παρουσίαση στο Φίλυρο Θεσσαλονίκης
Σε ό,τι αφορά τα επόμενα σχέδια του Δ. Νικολαΐδη, μαζί με την Αλκ. Θεοδωρίδου προγραμματίζουν να κάνουν το χειμώνα μαθήματα σκίτσου στα ποντιακά στην Ελλάδα και στη Γερμανία. Ο σκιτσογράφος σχεδιάζει την έκδοση και δεύτερου εγχειριδίου εκμάθησης σκίτσου στα ποντιακά, για πιο προχωρημένους αυτή τη φορά, στο οποίο θα αναφέρει επώνυμα των πνευματικών ανθρώπων του Πόντου, αυτών που εκτέλεσαν οι Τούρκοι στην αλησμόνητη πατρίδα, αλλά και εκείνων που στην Ελλάδα πρωτοστάτησαν στη διατήρηση της ποντιακής διαλέκτου και της παράδοσης.
Ο Ευκλείδης Κουρτίδης και ο Άγιος Δημήτριος
Από τη Σάντα ήρθαν στην Ελλάδα μετά τον ξεριζωμό οι γονείς του πατέρα του Δημήτρη Νικολαΐδη, και από την Τραπεζούντα οι γονείς της μητέρας του. Το επώνυμο των προγόνων του πατέρα του στον Πόντο ήταν Κουρτίδης, ωστόσο, επειδή ο αδελφός του παππού του ήταν ο γνωστός αρχηγός αντάρτικης ομάδας της Σάντας Ευκλείδης Κουρτίδης, οι συγγενείς του αναγκάστηκαν να αλλάξουν το επίθετό τους σε Νικολαΐδης, λόγω των βιαιοτήτων που δέχονταν από τους Τούρκους.
Μετά από ένα σύντομο πέρασμα από τη Ρωσία –όταν έγινε η ανταλλαγή των πληθυσμών– οι πρόγονοι του σκιτσογράφου έφτασαν στο νομό Κιλκίς. Ο πατέρας του γεννήθηκε στο Ελευθεροχώρι και η μητέρα του –που το επώνυμό της είναι Καζαντζίδη και έχει συγγένεια με τον τεράστιο Στέλιο Καζαντζίδη– στην Ευκαρπία. Ο Δημήτρης γεννήθηκε στο Κιλκίς το 1969 και ενός έτους μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη λόγω των επαγγελματικών υποχρεώσεων του πατέρα του. Ωστόσο τα καλοκαίρια τα περνούσε στο Κιλκίς μαζί με τη γιαγιά του, από την οποία έμαθε ποντιακά και άκουσε διάφορες ιστορίες για τον Πόντο.
Όπως λέει ο ίδιος με δέος, προστάτης της οικογένειάς του είναι ο Άγιος Δημήτριος –εξού και το όνομά του–, και διηγείται μια ιστορία που «σημάδεψε» την οικογένειά του.
«Ο προπάππος μου από τη μαμά μου κοιμόταν ένα βράδυ στο σπίτι του στον Πόντο και άκουσε στον ύπνο του μια δυνατή φωνή, η οποία του υποδείκνυε να σκάψει στην αυλή. Ο προπάππος μου την αγνόησε και το επόμενο βράδυ έγιναν πάλι τα ίδια. Για δεύτερη φορά την αγνόησε και το τρίτο βράδυ ένιωσε να τον χτυπάει η φωνή μέσα στον ύπνο του. Την άλλη μέρα πονούσε πολύ και αποφάσισε να σκάψει στην αυλή. Βρήκε έναν κουμπαρά, πάνω στον οποίο ήταν ζωγραφισμένες σκηνές από το βίο του Αγίου Δημητρίου».
Στα γυρίσματα του διαφημιστικού σποτ, με μέλη της Ένωσης Ποντίων Μενεμένης «Ο Εύξεινος Πόντος»
Αυτός ο κουμπαράς έκανε διάφορα θαύματα στην οικογένειά του. Διηγείται στο pontos-news.gr ένα από αυτά. «Μια φορά στο σπίτι της γιαγιάς μου, στο Κιλκίς, πέρασε ένας τσιγγάνος και της ζήτησε ένα ποτήρι νερό. Είδε τον κουμπαρά και ζήτησε από τη γιαγιά μου να τον αγοράσει. Η γιαγιά μου αρνήθηκε να τον πουλήσει, και τότε εκείνος, αφού την έσπρωξε, ανέβηκε σ’ ένα τραπέζι για να τον πάρει. Όμως ξαφνικά έπεσε κάτω, και όπως διηγήθηκε μετά από λίγο στον θείο μου, ένιωσε σαν να τον χτύπησε το ταβάνι».
Στο σκίτσο από πολύ μικρός
Από τότε που θυμάται τον εαυτό του ο Δημήτρης Νικολαΐδης είχε σχέση με το σκίτσο και τη ζωγραφική, αφού, όπως αναφέρει, σε προσχολική ηλικία είχε κατασκευάσει, για να παίζει, ένα στρατό με χάρτινα και ζωγραφισμένα στρατιωτάκια. Όταν πήγαινε στο Δημοτικό, μαζί με τον αδελφό του τα καλοκαίρια σχεδίαζαν στις σελίδες από τα σχολικά μπλε τετράδια και έφτιαχναν μετά αυτοκινητάκια, πλοία κτλ., ενώ στην ΣΤ΄ Δημοτικού σχεδίασε και έστησε μια σχολική εφημερίδα.
Προσκήνυμα στα γραφεία της σατιρικής εφημερίδας Charlie Hebdo, μετά την τρομοκρατική επίθεση του Ιανουαρίου
Στο Γυμνάσιο ασχολήθηκε με τη μουσική (ξεκίνησε μπουζούκι και τρομπέτα) και ταυτόχρονα παρακολουθούσε μαθήματα σκίτσου από τον γνωστό ζωγράφο Κώστα Λαχά, ο οποίος είναι κοντοχωριανός του και τον χαρακτηρίζει ως πατέρα του. Από τη μητέρα ενός πολύ στενού του φίλου έμαθε πυρογραφία (κάψιμο του ξύλου και μετά ζωγραφική πάνω σ’ αυτό) και χαλκογραφία. «Από μικρός ήμουν μέσα στην τέχνη, μαζί με ανθρώπους της τέχνης. Χαρακτηρίζω τον εαυτό μου ως ερευνητή της τέχνης», λέει.
Μετά το στρατό μπήκε στη χορωδία του Δήμου Θεσσαλονίκης, ωστόσο γρήγορα επέλεξε ως χώρο επαγγελματικής δραστηριοποίησης το σκίτσο. «Αφού χτύπησα πολλές πόρτες, βρέθηκα στην Δημοτική Τηλεόραση Θεσσαλονίκης TV100. Τους έδειξα τη δουλειά μου κι ένας σκηνοθέτης, ο Σάκης Γιαννίκης, μου είπε να μπω σε μια αθλητική εκπομπή και να σατιρίζω το ελληνικό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου με τα σκίτσα μου. Το δέχτηκα, αν και δεν υπήρχε περίπτωση να πάρω χρήματα. Τότε ήμουν 21 ετών», είπε ο Δ. Νικολαΐδης.
Στα γυρίσματα της εκπομπής
Τα πρώτα του σκίτσα ήταν κάποιοι αόμματοι μακρυμάλληδες. «Λένε ότι από τα μάτια του διαβάζεις έναν άνθρωπο. Εγώ τους έκανα αόμματους, ώστε να τοποθετήσει ο κάθε αναγνώστης τα δικά του μάτια σ’ αυτούς. Μακρυμάλληδες τους έκανα για εκδίκηση, διότι εγώ είμαι φαλακρός», λέει με χαμόγελο.
Από το 1997 παραδίδει μαθήματα σκίτσου. Πρωτοξεκίνησε συνεργασία με τον τότε Δήμο Σίνδου και σήμερα διδάσκει, μεταξύ άλλων, δωρεάν σε συλλόγους, σχολεία και εκκλησίες. «Μ’ αρέσει να παρακολουθούν τα μαθήματά μου μαζί μικροί και μεγάλοι σε ηλικία, ώστε να συνδέονται οι γενιές. Οι μεγάλοι παίρνουν τον αυθορμητισμό των μικρών και οι μικροί τη σοβαρότητα των μεγάλων. Επίσης, μ’ αρέσει στα μαθήματα να έρχονται μαζί παιδιά με τους γονείς τους και να “συνταξιδεύουν” δημιουργικά. Έτσι θα έχουν και περισσότερο χρόνο μαζί με τα παιδιά τους. Στα σκίτσα μου δεν κάνω προσωπική πολιτική. Ακούω τον κόσμο και σχολιάζω αντικειμενικά τα γεγονότα».
Μάθημα σε σχολική τάξη
Το 2011 εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο-εγχειρίδιο Καρέ-καρέ μαθήματα σκίτσου Νο 1, για να ακολουθήσουν το 2012 το Νο2 και το 2014 το Νο3. Σήμερα παρουσιάζει την ομότιτλη εκπομπή, η οποία προβάλλεται από εννέα τοπικούς τηλεοπτικούς σταθμούς διαφόρων περιοχών της χώρας. Από το 1993 έως το 2010 συνεργάστηκε με τη Δημοτική Τηλεόραση Θεσσαλονίκης. Παράλληλα, στο παρελθόν ήταν σκιτσογράφος σε πολλές εφημερίδες και περιοδικά και πήρε μέρος σε εκθέσεις.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
