Μωμόγεροι: Το παραδοσιακό τραγούδι της πολύχρωμης πομπής από δύο σπουδαίες φωνές της ποντιακής μουσικής

Δύο μόλις μέρες μας χωρίζουν από τα Χριστούγεννα, και ο ένας μετά τον άλλον οι ποντιακοί σύλλογοι ανά την Ελλάδα –αλλά και στο εξωτερικό– ετοιμάζονται να αναβιώσουν τα έθιμα του Δωδεκαημέρου.

Την πρωτιά φυσικά έχουν όπως κάθε χρόνο οι Μωμόγεροι, που με τη φασαριόζικη πομπή τους ξεσηκώνουν πόλεις και χωριά, μικρούς και μεγάλους!

Με λύρα ή τουλούμ’ και νταούλι, το δρώμενο αναβιώνει σε διάφορες παραλλαγές. Στην ολοκληρωμένη μορφή του όμως, όπως διασώθηκε στη Λιβερά της Ματσούκας, ο θίασος αποτελείται από τον Κορυφαίο, τη χορευτική ομάδα, τη θεατρική ομάδα που αναλαμβάνει τους αυτοσχέδιους διαλόγους, και τους μουσικούς – συνήθως λυράρηδες και τουλουμτζήδες.

Σε μια παραλλαγή της Άνω Ματσούκας, ο αρχηγός των Μωμό’ερων μπαίνοντας στην αυλή του κάθε σπιτιού λέει, απευθυνόμενος στον νοικοκύρη:

Ποίος είμαι; Κανείς ’κ’ είμαι!
’Σ ση κοσμί την τσάρχαν κείμαι.
Όθεν έρχουμ’ εκεί πάω
κι ίντιαν έν γραφτόν εφτάω.

Τ’ όνομα μ’ αν θέλτ’ς να παίρτ’ς,
αδελφό μ’ έτον οπέρτ’ς!
Έρθα εγώ κι ακούω οφέτος
κι έχω ημέρας με το μέτρος.

Και το τραγούδι, στην εκδοχή που ακούμε από τη φωνή και τη λύρα του Ηλία Υφαντίδη (περιλαμβάνεται σε ένα εορταστικό CD που κυκλοφόρησε το 2010 από την Ένωση Ποντίων Δροσιάς Αττικής, μαζί με κάλαντα που τραγουδά η χορωδία του σωματείου), συνεχίζει ως εξής:

Οφέτος και τα Κάλαντα
θ’ ευτάμε Μωμοέρι͜α,
νασάν εκείνον που θα ζει
σ’ άλλα τα καλοκαίρι͜α

Τα Κάλαντα οι Μωμοέρ’,
τα Φώτα οι ποπάδες.
Ν’ αηλί τη μαυρομάναν ατ’
π’ έχ̌’ έμορφους νυφάδες.

Τα Μωμοέρ’ εξέβανε
τα Φώτα τ’ Αγιαννί’
ν’ αηλί τη μαυρομάναν ατ’
εμάς που ’κί θ’ ανοί͜ει.

Εδώ είμαι Μωμόερος,
πασ̌κείμ’ πάντα θα είμαι;
Θα πλύσκουμαι, θα νίφκουμαι,
σ’ εγκαλιόπο σ’ θα κείμαι.

Ανάθεμά σε, νε κουτσ̌ή,
πώς είσαι πελιαλίσσα!
Μετ’ εμέν τον μωμόερον
εξέβες σεβνταλίσσα.

^{[Παραγωγή βίντεο: pontosnews.gr / Χριστίνα Κωνσταντάκη]}

Η πιο σύντομη εκδοχή του τραγουδιού ξεκινά με τους στίχους «Οι μωμοέρ’ εξέβανε / τα Φώτα, τ’ Αγιαννί’», και στο βίντεο που ακολουθεί, ερμηνεύει ο αείμνηστος Χρήστος Παρχαρίδης (περιλαμβάνεται στο CD Ποίον έν’ η πατρίδα μου, που κυκλοφόρησε το 2000):

Οι μωμοέρ’ εξέβανε
τα Φώτα, τ’ Αγιαννί’
Ν’ αηλί τη μαυρομάναν ατ’
εμάς που ’κί θα δί’

Με του είμαι μωμόερος,
πάντα πασ̌κείμ’ θα είμαι;
Θα βγάλω τα ευζωνικά μ’
και μετ’ εσέν θα κείμαι

Μωμόερος θα ’ίνουμαι,
‘ς σην αύλι͜α σ’ θα χορεύω
Η μάνα σ’ αν ’κί δί’ σε εμέν,
θα παίρω σε και φεύω

Όλ’ αγαπούνε τον Αράπ’
κι εγώ τον Κοτσ̌αμάνον
Την νύφε την παντέμορφον
να παίρ’ ατεν ο Χάρον
Την νύφε την παντέμορφον
να τρώει͜ ατεν ο Χάρον
^{[πηγή: pontianlyrics.gr]}

• Ευχαριστούμε θερμά τη σπουδαία Πόντια ζωγράφο Σοφία Αμπερίδου για την παραχώρηση του έργου της που κοσμεί την κεντρική εικόνα του άρθρου.