Η καταγωγή των Λαζών και τα έργα τους φαίνεται πως απασχολούσαν αρκετά τους Έλληνες του Πόντου. Κατά καιρούς άνθρωποι του πνεύματος αναφέρονταν σ’ αυτό το φύλο που κατοικούσε στην Κολχίδα (ή Λαζική), πριν ακόμα από τη μαύρη περίοδο της Γενοκτονίας και του ξεριζωμού.
Ο Φίλων Κτενίδης σε άρθρο του στη στήλη «Ιστορικόν Σημείωμα» της Ποντιακής Εστίας, το 1957, έγραψε για την αιγυπτιακή καταγωγή των Λαζών, επικαλούμενος τον Ηρόδοτο και τον Διόδωρο τον Σικελιώτη.
Αν και τα όρια της Κολχίδας δεν ήταν καθορισμένα, ήταν σαφές πως τα κυριότερα φύλα των Κόλχων ήταν τέσσερα, και ισχυρότερο όλων οι Λαζοί. Ας διαβάσουμε τι γράφει για το θέμα και ποια ήταν η σχέση του Ριζαίου με αυτό το φύλο…
≈
Οι κάτοικοι της Κολχίδος ή Λαζικής ελέγοντο Κόλχοι ή Λαζοί και ήσαν κατά τον Ηρόδοτον και Διόδωρον τον Σικελιώτην υπολείμματα της Αιγυπτίου στρατιάς του προελάσαντος μέχρι Κολχίδος βασιλέως της Αιγύπτου Σεσώστριος και επομένως Αιγυπτιακής καταγωγής.
Τα κυριώτερα φύλα των Κόλχων ήταν τα εξής: Μαχέλονες, Ζυδρείται, Λαζοί ή Λάζαι. Ούτεοι ήσαν το ισχυρότερον φύλον εξ ου και όλοι οι Κόλχοι ωνομάσθησαν βραδύτερον Λαζοί.
Τα όρια της Λαζικής δεν ήσαν σαφώς καθωρισμένα. Ως προς το Β. Α. αυτών σημείον όλοι συμφωνούν ότι τούτο υπήρξεν ο Φάσις ποταμός, ως δε προς το Δυτικόν όριον, ο μεν Ξενοφών επεκτείνει τα όρια της Κολχίδος (Λαζικής) μέχρι της Τραπεζούντος, ο δε Αρριανός τα σταματά εις τον Όφιν.
Κατά τους νεώτερους χρόνους το όνομα των Λαζών περιλαμβάνει και πάλιν όλα τα φύλα τα κατοικούντα δυτικώς της Κολχίδος μέχρι του Όφεως ποταμού. Ούτω η Τουρκική Αυτοκρατορία ωνόμαζε την Διοίκησιν του Ριζαίου «Λαζιστάν Μουτεσαριφλιγί» ήτοι Διοίκησις Λαζικής.
Το Ρίζαιον (Ριζούς και τουρκ. Ρίζε) έκειτο προς ανατολάς της Οφιούντος (τουρκ. Οφ).
Οι αρχαίοι γεωγράφοι ονομάζουν το Ρίζαιον «Ρίζιος λιμήν ή Ριζούς», ο δε Προκόπιος «Ριζαίον χωρίον».
Εξισλαμισμός
Επί Σουλτάνου Μεχμέτ Δ’ (1648-1687) και των μεγάλων Βεζύρηδων Μεχμέτ Κιοπρουλού (1656-1661) και Αχμέτ Κιοπρουλού (1661-1676) οι αμείλικτοι διωγμοί των χριστιανών και απάνθρωποι πιέσεις των περιωνύμων Τερεμπέηδων της Λαζικής εξήντλησαν την δύναμιν προς αντίστασιν των υποδούλων και τους ηνάγκασαν εις ομαδικόν εξιλασμισμόν. Από του ποταμού Ακάμψιος (Τσορόχ) μέχρι Τραπεζούντος συμπαγείς Ελληνικοί πληθυσμοί, οι κατοικούντες τας περιφερείας Ριζούντος, Όφεως, Σουρμένων και Γεμουράς εξισλαμίσθησαν βία αρθρόως.
Κατά την ιδίαν περίοδον εξισλαμίσθησαν ομαδικώς και οι συμπαγείς Ελληνικοί πληθυσμοί της Θοανίας (Τόνγιας).
Πολλοί των ανωτέρω παρέμειναν Κρυπτοχριστιανοί, περί των οποίων εγράψαμεν άλλοτε.*
Φίλων Κτενίδης
