Την εκφυλιστική κατάσταση κάθε είδους που οδηγεί σε μια προοδευτικά καθοδική και δυσοίωνη πορεία, συνηθίζουμε μεταφορικά να την ονομάζουμε φαύλο κύκλο. Έτσι περιγράφεται κι η πορεία που ακολουθεί η έρμη χώρα μας τα τελευταία χρόνια. Φαύλος κύκλος ή μήπως ελικοειδής κατωφέρεια; Όσο το σκέφτομαι, πάντως, νομίζω πως χρειαζόμαστε κάποιο άλλο γεωμετρικό πρότυπο για να παραστήσουμε γραφικά την παρακμή μας. Τι θα λέγατε για μια γραμμή ζικ-ζακ που παίρνει την κατιούσα;
Έψαξα να βρω κάποια απόδοση της ηχομιμητικής ξένης λέξης ζικ-ζακ (ή ζιγκ-ζαγκ) στα ελληνικά. Δεν βρήκα τίποτα αξιόλογο.
Ως γνωστόν πάντως, πρόκειται για μια τεθλασμένη γραμμή η οποία αρχίζει από ένα σημείο και πορεύεται προς μια γενικότερα ευθεία κατεύθυνση, με συνεχείς όμως και απότομους γωνιώδεις ελιγμούς που σχηματίζουν αλλεπάλληλες εισέχουσες και εξέχουσες γωνίες αντίθετης φοράς.
Μια τέτοια πορεία προς τα κάτω, με εναλλαγές αριστερής και δεξιάς κατεύθυνσης, απεικονίζει νομίζω καλύτερα την παρακμιακή διαδρομή του κράτους μας. Αυτή θα πρέπει να είναι η κίνηση που μας κάνει να χάνουμε το μέτρο και την ισορροπία μας, να ζαλιζόμαστε. Έτσι προκύπτει ο ίλιγγος που ευθύνεται για το έλλειμα καθαρού μυαλού και την απώλεια του κοινοτικού, του κοινωνικού μας πνεύματος∙ γι’ αυτό δεν έχουμε πια «γρήγορον νουν, σώφρονα λογισμόν, καρδίαν νήφουσαν».1
Εκείνες οι αντίθετης φοράς γωνίες οι εισέχουσες και εξέχουσες είναι που με κέρδισαν κι εγκαταλείπω το παράδειγμα του φαύλου κύκλου. Οι ένθεν και ένθεν αριστεροδέξιοι εξουσιαστές που μόνο στα μυθώδη ιδεολογήματα και τα εξωτερικά σχήματα διαφέρουν, πίσω από γωνίες ταιριάζει να κρύβονται σε μια ψεύτικη δημοκρατία. Σε γωνίες που δίνουν την προσωρινή ψευδαίσθηση της αλλαγής κατεύθυνσης, ενώ η πορεία γενικώς παραμένει ίδια∙ κάτω, όλο κάτω και προς τα κάτω – που να ’ν’ ο πάτος;
Η μία γωνία νοηματοδοτεί την παρουσία της επόμενης. Το ένα ράβδισμα για πορεία προς τα δεξιά προετοιμάζει το επόμενο για πορεία προς τ’ αριστερά και τανάπαλιν. Το ένα εξουσιαστικό σχήμα δικαιολογεί την παρουσία του άλλου. Το ένα δεν μπορεί να σταθεί χωρίς το άλλο σ’ ένα σχήμα «το ’να χέρι νίβει τ’ άλλο», και τα δυο… μας κοπανάν αλύπητα. Δεν είναι αυτοδύναμη η κάθαρση καμιάς εκ των δυναστικών χειρών, αλλά ετεροκαθορίζεται – νίβεται από την άλλη.
Στο ζικ διάλειμμα εξουσίας αποπλύνεται εκ των αμαρτημάτων της η μία, μόνο και μόνο επειδή εξουσιάζει η άλλη∙ στο ζακ καθάρεται κατ’ αναλογίαν και ομοιοτρόπως η έτερη.
Αλλά μήπως έχει καμιά από τις δύο δικό της, αυθύπαρκτο ηθικό πλεονέκτημα ή συγκρότηση; Όχι. Η φαυλότητα και η κακοπραξία της μίας έναντι της άλλης προσφέρει στην προσκαίρως αδικούμενη ένα φαινομενικό και επίπλαστο ηθικό πλεονέκτημα. Εάν υπήρξαν άδικες και απάνθρωπες διώξεις της μερίδας των Βένετων κατά των Πράσινων στο παρελθόν, τότε αυτό πρόσφερε ένα ηθικό πλεονέκτημα, αδικημένους ήρωες και μάρτυρες στους Πράσινους. Ήταν όμως αυθυπόστατο το πλεονέκτημα, ήταν υποστατική η ηθική συγκρότηση των Πράσινων; Όχι, γιατί όταν πήραν αυτοί το πάνω χέρι, εκμεταλλευόμενοι το προνόμιο που τους προσέφερε ο αντίδικος, αποδείχτηκαν στην πράξη κι αυτοί εν πολλοίς ανήθικοι.
Τα φαύλα, τυραννικά και αντιδημοτικά εξουσιαστικά σχήματα μπορούν να σταθούν μόνο ως αντιστρατευμένα δίπολα που εκ περιτροπής εξουσιάζουν και λεηλατούν. Το σχήμα αυτό πολιτικά εκφράζεται με δύο κόμματα εξουσίας. Αλλά γενικώς παίρνει διάφορες μορφές μέσα στην ελληνική κοινωνία. Πώς πρέπει να σταθεί κανείς απέναντι σε αυτό το φαινόμενο; Ας εξετάσουμε, για παράδειγμα, την περίπτωση μιας θεμελιώδους χαρακτήρα ιδεολογικής αντιγνωμίας που διαχρονικά απασχολεί την πατρίδα μας, απ’ του Όθωνα τα χρόνια μέχρι σήμερα.
Ας πούμε ότι από τη μια είναι αυτοί που υποστηρίζουν την εθνική μας ταυτότητα, την μακραίωνη παράδοση και τον οικουμενικό προορισμό του ελληνικού κι ορθόδοξου ιδεώδους. Κι από την άλλη, οι αντίθετοι∙ σε διαφορετική κλίμακα, με διαφορετικούς τρόπους κι εκδηλώσεις, αλλά πάντως αντίθετοι εξολοκλήρου ή εν μέρει. Από τους απλούς αναθεωρητές παραδοσιακών αξιών και με τους δικούς τους τρόπους διεθνιστές και οικουμενιστές, μέχρι τους ακραιφνείς εθνομηδενιστές, αναρχικούς, και τους όχι απλώς άθεους αλλ’ αντίθεους.
Οι κίβδηλοι, οι εκμεταλλευτές, οι βαλτοί, οι συμφεροντολόγοι, οι ψεύτες που παρεισέφρησαν στην πρώτη κατηγορία συντηρούν ένα κλασικό ζικ-ζακ πνευματικού εκφυλισμού.
Ο σχολαστικισμός, ο νομικισμός, ο υποκριτικός ηθικισμός, ο ζήλος στερούμενος χάριτος, ο αδιάκριτος συντηρητισμός, ο ανόητος αυταρχισμός, ο τυφλός φανατισμός, το οργανωσιακό πνεύμα, οι φατριασμοί, τα αρχηγιλίκια, οι στενοί εναγκαλισμοί με κόμματα κι εξουσίες κι οι ιδιοτέλειες είναι το φαρισαϊκό ζικ που στέλνει τον κόσμο στο ζακ της άλλης μεριάς, μακριά από Χριστό και πατρίδα.
Αριστεροί και δεξιοί. Προοδευτικοί και συντηρητικοί. Ετικέτες κι οι ανυπόστατοι αυτο- ή ετεροπροσδιορισμοί: νηπιακές ανοησίες. Η διαχρονική ανιδιοτέλεια κι η έλλειψη εξουσιαστικού φρονήματος ας είναι πια τα κύρια κριτήριά μας. Ας αγαπήσουμε τον ελληνικό δρόμο γι’ αυτό που είναι: πολιτισμός αυτογνωσίας, αναζήτησης αρετής, δημοκρατίας, επιστήμης, φιλανθρωπίας και μέτρου. Πολιτισμός εκζήτησης του Χριστού δι’ ευχών των αγίων ορθοδόξων πατέρων ημών. Ώρα ν’ αφήσουμε τους εκμεταλλευτές∙ πάμε στο ευλογημένο περιθώριο. Όλο ευθεία πάμε, προς τα άνω και χωρίς ζικ-ζακ…
___
1. Ακολουθία Αποδείπνου. Ευχή εις τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, Αντιόχου Μοναχού, του Πανδέκτου.
