Ένα τραύμα ηλικίας περίπου 75.000 ετών σε οστά Νεάντερταλ ενδέχεται να αποτελεί την αρχαιότερη γνωστή ένδειξη θανατηφόρας βίας με τη χρήση αιχμηρού ξύλινου δόρατος μεταξύ ανθρώπων. Το εύρημα προέρχεται από το περίφημο σπήλαιο Σανιντάρ, στους πρόποδες των βουνών του ιρακινού Κουρδιστάν, και φέρνει νέα στοιχεία για τις συγκρούσεις και τις συνθήκες ζωής των Νεάντερταλ στη Μέση Ανατολή.
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, που συντόνισαν την ανασκαφή, εντόπισαν μια κυκλική οπή στην αριστερή ωμοπλάτη ενός ατόμου που ονομάστηκε «Shanidar A». Τα οστά του ανακαλύφθηκαν το 2020 και είχαν διατηρηθεί επί περίπου 75.000 χρόνια κάτω από επτάμισι μέτρα βράχων και ιζημάτων.
Από το συγκεκριμένο άτομο έχουν βρεθεί, εκτός από την αριστερή ωμοπλάτη, σχεδόν ολόκληρο το δεξί χέρι, δύο αριστερά πλευρά, ένα τμήμα δεξιού πλευρού και επτά δόντια. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ήταν περίπου 45 ετών όταν πέθανε.
Το τραύμα και η πιθανή χρήση δόρατος
Σύμφωνα με την επιστημονική ομάδα, το σχήμα και τα χαρακτηριστικά του τραύματος υποδεικνύουν ότι προκλήθηκε από αιχμηρό ξύλινο δόρυ. Το όπλο φαίνεται ότι εισήλθε από το μπροστινό μέρος του σώματος, διαπέρασε τη θωρακική κοιλότητα και τραυμάτισε τον πνεύμονα, καθώς και πιθανότατα μεγάλες αρτηρίες, προτού καταλήξει στην αριστερή ωμοπλάτη.
Η πορεία του τραύματος και η δύναμη που απαιτήθηκε για να διαπεραστεί το σώμα οδηγούν τους ερευνητές στην εκτίμηση ότι το πλήγμα ήταν θανατηφόρο. Η θέση του, μάλιστα, ενισχύει το ενδεχόμενο να επρόκειτο για χτύπημα που κατευθύνθηκε προς ζωτικά όργανα.
Δεν έχει, ωστόσο, αποσαφηνιστεί αν ο θάνατος προήλθε από σκόπιμη επίθεση ή από ατύχημα κατά τη διάρκεια κυνηγιού. Οι δύο εκδοχές παραμένουν ανοιχτές, αν και τα χαρακτηριστικά του τραύματος εγείρουν το ενδεχόμενο εσκεμμένης άσκησης βίας.
Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα μπορούσε να αποτελεί μία από τις αρχαιότερες ενδείξεις χρήσης αιχμηρών ξύλινων δοράτων σε θανατηφόρα σύγκρουση μεταξύ ανθρώπων. Η οργανική φύση του ξύλου καθιστά σπάνια τη διατήρηση τέτοιων όπλων στο αρχαιολογικό αρχείο, με αποτέλεσμα τα οστά να αποτελούν κρίσιμο στοιχείο για τη μελέτη της χρήσης τους.
Ίχνη παλαιότερου τραυματισμού και ενδείξεις φροντίδας
Η εξέταση των οστών και των δοντιών του «Shanidar A» αποκάλυψε και στοιχεία για έναν παλαιότερο σοβαρό τραυματισμό στο πρόσωπο. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτός είχε συμβεί τουλάχιστον έναν χρόνο πριν από τον θάνατό του, στοιχείο που υποδηλώνει ότι ο Νεάντερταλ επέζησε για σημαντικό χρονικό διάστημα μετά το χτύπημα.
Σημαντικές ενδείξεις προέκυψαν και από έναν κοπτήρα που διατηρήθηκε εν μέρει. Στην εκτεθειμένη ρίζα του εντοπίστηκε συσσώρευση οδοντικής πλάκας που είχε ασβεστοποιηθεί και μετατραπεί σε τρυγία. Το εύρημα δείχνει ότι το δόντι παρέμεινε στο στόμα για αρκετό διάστημα μετά τον τραυματισμό, ενισχύοντας την εκτίμηση ότι το άτομο είχε επιβιώσει από εκείνο το περιστατικό.
Τα στοιχεία αυτά προσφέρουν επιπλέον πληροφορίες για τη ζωή των Νεάντερταλ, οι οποίοι μπορούσαν να επιβιώνουν μετά από σοβαρούς τραυματισμούς. Η περίπτωση του «Shanidar A» προσθέτει, παράλληλα, νέα δεδομένα στη συζήτηση για τη βία μεταξύ των προϊστορικών ανθρώπων, χωρίς να δίνει οριστική απάντηση για τις συνθήκες του θανάτου του. Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό «Scientific Reports». Η επιστημονική δημοσίευση είναι διαθέσιμη στον σύνδεσμο: https://www.nature.com/articles/s41598-026-69193-z
