Η Τουρκία, κατά τη διάρκεια της Τρίτης Συνδιάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (1973-1982), η οποία ολοκληρώθηκε με την υπογραφή της Σύμβασης στο Μοντέγκο Μπέι της Τζαμάικας, προσπάθησε να περάσει τις δικές της θέσεις, ώστε το Αιγαίο, ως «ημίκλειστη θάλασσα» με ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά, να εξαιρεθεί από τις πρόνοιες της Συμφωνίας.
Για να αποτραπεί η μετατροπή του Αιγαίου σε «ελληνική λίμνη», όπως επιχειρηματολογούσε, η τουρκική διπλωματική αντιπροσωπεία αντιτάχθηκε σθεναρά στο δικαίωμα μονομερούς επέκτασης των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια (άρθρο 3 της UNCLOS).
Υποστήριζε ότι μια τέτοια επέκταση από την Ελλάδα θα έκλεινε τις διόδους προς την ανοιχτή θάλασσα, θα περιόριζε τη διεθνή ναυσιπλοΐα και θα απέκλειε την Τουρκία, περιορίζοντάς την στις δικές της ακτές.
Ένα άλλο σημείο στο οποίο επέμενε με πείσμα η Τουρκία ήταν το δικαίωμα των νησιών σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα. Η τουρκική αντιπροσωπεία υποστήριζε την καινοφανή άποψη ότι τα νησιά δεν πρέπει να έχουν αυτόνομο δικαίωμα σε υφαλοκρηπίδα ή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) όταν βρίσκονται σε ξένη υφαλοκρηπίδα ή σε στενές, ημίκλειστες θάλασσες. Τόνιζε ότι τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου «επικάθηνται» στην προέκταση της υφαλοκρηπίδας της Μικράς Ασίας.
Η Τουρκία δεν κατάφερε να εξασφαλίσει για τα κράτη το δικαίωμα να υπογράψουν την τελική Συμφωνία διατυπώνοντας επιφυλάξεις για συγκεκριμένα άρθρα που θίγουν ζωτικά τα συμφέροντά τους.
Καθώς η πλειοψηφία των κρατών αποφάσισε ότι η UNCLOS δεν θα δέχεται γενικές επιφυλάξεις (άρθρο 309), η Τουρκία έχασε τη δυνατότητα να εξαιρέσει το Αιγαίο από τις γενικές διατάξεις. Έτσι, αρνήθηκε να υπογράψει τη Συνθήκη του Μοντέγκο Μπέι, το τελικό κείμενο της οποίας δικαίωσε τις ελληνικές θέσεις: αναγνώρισε το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. και έδωσε πλήρη δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες στα νησιά.
Έκτοτε, η Τουρκία προσπαθεί, με απειλές (casus belli) και με την ανάπτυξη ενός δόγματος που, στην ολοκλήρωσή του, πήρε τον τίτλο «Γαλάζια Παράνοια», να ακυρώσει τις πρόνοιες του διεθνούς δικαίου και της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία δεσμεύει και την Τουρκία ως εθιμικό δίκαιο, και να ιδιοποιηθεί θαλάσσιες ζώνες που δικαιωματικά ανήκουν στην Ελλάδα.
Στο θέμα αναφέρεται το άρθρο του Bülent Erandaç, που δημοσιεύθηκε στο Ινστιτούτο Στρατηγικής Σκέψης (Stratejik Düşünce Enstitüsü), με τίτλο «Ναυτικές ασπίδες δημιουργούνται μία προς μία».
Το άρθρο παρατίθεται ως έχει, γιατί δίνει πολύτιμα στοιχεία για τη στρατηγική της Τουρκίας στις θαλάσσιες ζώνες του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου:
Υπό την ηγεσία του προέδρου Ερντογάν, η Τουρκία ενισχύει την κυριαρχία της στην Ανατολική Μεσόγειο, το Αιγαίο Πέλαγος και τον Εύξεινο Πόντο με στρατηγικές κινήσεις στο πλαίσιο της στρατηγικής της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η Γαλάζια Πατρίδα δεν είναι απλώς μια υδάτινη μάζα όπου τα στρατιωτικά μας σκάφη επιδεικνύουν τις σημαίες τους. Είναι η πατρίδα μας, όπου ασκούμε διοικητικό έλεγχο, εφαρμόζουμε νομικούς κανονισμούς και την προστατεύουμε.
Τα ύπουλα σχέδια της συμμαχίας που σχηματίστηκε από τον σιωνιστή Νετανιάχου, την Ινδία, την Κύπρο και την Ελλάδα σχετικά με την Ανατολική Μεσόγειο παρακολουθούνται στενά από την Τουρκία. Ενάντια σε πιθανά τετελεσμένα, η Τουρκία κάνει αμέσως εξαιρετικά στρατηγικές κινήσεις τόσο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων όσο και στο πεδίο.
Στα μέσα Αυγούστου, η Τουρκία, υπό την ηγεσία του προέδρου Ερντογάν, έκανε μια πολύ σημαντική κίνηση στη στρατηγική της Γαλάζιας Πατρίδας. Έβαλε άλλη μια ανεξίτηλη νομική σφραγίδα στα σύνορα της Γαλάζιας Πατρίδας.
Η Τουρκία, με στόχο την ενίσχυση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων στη Γαλάζια Πατρίδα, ανακήρυξε δύο μεγάλες περιοχές στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο Θάλασσα ως «Θαλάσσια Εθνικά Πάρκα» με διάταγμα που δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Στο πλαίσιο αυτό, ιδρύθηκαν το Θαλάσσιο Εθνικό Πάρκο Φετιγιέ-Κας, που καλύπτει 21.706 τετραγωνικά χιλιόμετρα στα ανοικτά των ακτών της Φετιγιέ στα Μούγλα και του Κας στην Αττάλεια, και το Θαλάσσιο Εθνικό Πάρκο Βόρειου Αιγαίου, που καλύπτει 1.742 τετραγωνικά χιλιόμετρα εντός των ορίων του Τσανάκκαλε και του Τεκιρντάγκ.
Αυτή η ιστορική κίνηση, η οποία προστατεύει περίπου το 5% της Γαλάζιας Πατρίδας, αντιπροσωπεύει όχι μόνο μια κίνηση ευαισθητοποίησης για την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά και μια στρατηγική ασπίδα όσον αφορά το διεθνές δίκαιο και τη θαλάσσια γεωπολιτική.
Η ταυτόχρονη ανακήρυξη των πρώτων «Θαλάσσιων Εθνικών Πάρκων» στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο από την Τουρκία είναι η σαφέστερη ένδειξη ότι η Άγκυρα έχει μετατοπιστεί από μια «αντανακλαστική» σε μια «προληπτική» θέση στη θαλάσσια γεωπολιτική, ως παράγοντας που αλλάζει τα δεδομένα. Σε απάντηση στις προηγούμενες προσπάθειες της Ελλάδας να δημιουργήσει τετελεσμένα γεγονότα με τη μονομερή ανακήρυξη θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο και το Ιόνιο Πέλαγος υπό το πρόσχημα της προστασίας του περιβάλλοντος, η Τουρκία προέβη σε μια πολύ ισχυρή διπλωματική κίνηση τόσο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων όσο και επί του εδάφους.
Με αυτήν την κίνηση, η Τουρκία στέλνει σαφώς το ακόλουθο μήνυμα στη διεθνή κοινότητα: «Η διοικητική, νομική και περιβαλλοντική εξουσία σε κάθε τετραγωνικό μέτρο της Γαλάζιας Πατρίδας ανήκει εξ ολοκλήρου στη Δημοκρατία της Τουρκίας». Αυτή η κίνηση τοποθετεί την Τουρκία μεταξύ των λίγων επιλεγμένων χωρών στον κόσμο που είναι ικανές να ανακηρύξουν εθνικά πάρκα στις περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας τους.
Η στρατηγική σημασία του Φετιγιέ-Κας και ο άξονας του Βόρειου Αιγαίου
Μια εξέταση των συντεταγμένων των δηλωμένων περιοχών αποκαλύπτει τη σχολαστική στρατιωτική και πολιτική νοημοσύνη πίσω από αυτήν την απόφαση.
Η Μεγίστη και η γραμμή της Ανατολικής Μεσογείου: Το Θαλάσσιο Εθνικό Πάρκο Φετιγιέ-Κας περιλαμβάνει μια κρίσιμη περιοχή γύρω από το νησί Μεγίστη, όπου συχνά προκύπτουν διαφορές για τη θαλάσσια δικαιοδοσία. Πέρυσι, το τουρκικό κράτος ίδρυσε ένα Κέντρο Αμφιβίων Δυνάμεων του Πολεμικού Ναυτικού για τον έλεγχο αυτής της περιοχής. Η Τουρκία επεκτείνει τη δέσμευσή της για την προστασία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων πέρα από τα χωρικά της ύδατα, ενισχύοντας τους ισχυρισμούς της για την υφαλοκρηπίδα στην Ανατολική Μεσόγειο με καθεστώς διοικητικής προστασίας.
Τα σύνορα του Βορείου Αιγαίου: Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Βόρειου Αιγαίου, που βρίσκεται κοντά στα νησιά Λήμνος, Σαμοθράκη και Θάσος, είναι πλήρως συμβατό με τη νομική μας θέση στο Αιγαίο Πέλαγος. Οι δυνάμεις του Πολεμικού Ναυτικού έχουν επίσης δημιουργήσει ένα Κέντρο Αμφιβίων Δυνάμεων στο Τσανάκαλε. Αυτά τα βήματα περιορίζουν το πεδίο δράσης όσων επιχειρούν να προβάλουν μονομερείς κυριαρχικές αξιώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο Πέλαγος.
Πράγματι, ένα τεράστιο οικοσύστημα έχει τεθεί υπό κρατική προστασία, γεγονός που εγγυάται τόσο την οικολογική κυριαρχία όσο και τη ναυσιπλοΐα. Εντός αυτών των πάρκων, οι στρατιωτικές περιοχές εκπαίδευσης της Τουρκίας, τα αλιευτικά δικαιώματα και οι δραστηριότητες ενεργειακής/σεισμικής έρευνας στη Γαλάζια Πατρίδα θα συνεχιστούν. Εντός των ορίων του πάρκου, η ελευθερία της ναυσιπλοΐας θα προστατεύεται πλήρως σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Εν ολίγοις, η Τουρκία θα έχει μια διπλωματική θέση που ενισχύει το κύρος της διεθνώς.
Συμπερασματικά, με βάση το ως άνω άρθρο, η κίνηση της Τουρκίας να ορίσει τα δύο θαλάσσια πάρκα αποκαλύπτει τη στρατηγική της και τα βήματα που θα ακολουθήσουν για να πετύχει τον πλήρη έλεγχο στα όρια της «Γαλάζιας Παράνοιας».
Ας ελπίσουμε ότι έχουν γνώσιν οι φύλακες…
