«Ο λαός μας. Σε πλήρη εξαθλίωση, σκέφτηκε ψυχοπιασμένη». Σε μια φράση που μπαίνει στο στόμα της ηρωίδας της, της Νιόβης, η συγγραφέας Σόφη Θεοδωρίδου κλείνει το συναίσθημα που κυριαρχεί στο δεύτερο μισό του νέου της βιβλίου με τίτλο Πορφυρό ποτάμι (εκδ. Ψυχογιός). Η Νιόβη βρίσκεται στο λιμάνι της Μερσίνας από όπου οι Έλληνες της Ανταλλαγής αναχωρούν με όλο τους το βιος σε έναν μπόγο. Σε αυτό το λιμάνι της Τουρκίας «γράφτηκε» στην πραγματικότητα η αληθινή ιστορία που αποτέλεσε έμπνευση γι’ αυτό το βιβλίο.
Σόφη Θεοδωρίδου: Πολλά απ’ όσα συνταρακτικά εξιστορώ έχουν ως βάση την αληθινή ιστορία, μεταξύ αυτών και το σκηνικό στο λιμάνι της Μερσίνας.
Η Σόφη Θεοδωρίδου, το όνομα της οποίας συχνά φιγουράρει στις λίστες των ευπώλητων, συστήθηκε στο αναγνωστικό κοινό το 2010 με το Η νύφη φορούσε μαύρα και την ιστορία της Αντριανής που τον Σεπτέμβριο του 1922 φτάνει με τους άλλους πρόσφυγες στη Θεσσαλονίκη. Αυτή τη φορά πηγαίνει σε ένα χωριό της Καππαδοκίας, το οποίο χρησιμοποιεί ως αφετηρία για να αφηγηθεί τη ζωή των τελευταίων Ελλήνων εκεί, μέσα από μια ιστορία αδιέξοδης αγάπης.
Ο έρωτας, οι πολιτικές συνθήκες που αλλάζουν ζωές, ο πόλεμος και η προσφυγιά είναι θεματικές που κυριαρχούν στα βιβλία σας. Γιατί πιστεύετε ότι συνεχίζουν να συγκινούν τους αναγνώστες;
Κουβαλούν τόσες ανατροπές και δυσκολίες τα παραπάνω… Αδιανόητες για μας που ζούμε σε χρόνια ειρήνης, ενώ συνδέονται άρρηκτα με την ίδια την ιστορία μας, επηρεάζοντας ακόμη το δικό μας σήμερα, που είναι φυσικό να συγκινούν.
Τα τελευταία χρόνια εκδίδονται όλο και περισσότερα μυθιστορήματα που τοποθετούν τη διήγηση στον Πόντο, την Καππαδοκία, τη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη ή τις προσφυγικές συνοικίες στην Ελλάδα των αρχών του 20ού αιώνα. Πιστεύετε ότι οφείλεται στο ότι το θέμα είναι «πιασάρικο» ή υπάρχει κάποια στροφή των συγγραφέων;
Είναι οι μνήμες, πιστεύω, που γυρεύουν από κάπου να «γαντζωθούν», να μη σβήσουν. Όσο υπήρχαν ανάμεσά μας οι άνθρωποι που έζησαν σ’ εκείνες τις περιοχές, αποτελούσαν αυτοί οι ίδιοι τις ζωντανές μνήμες από ένα κομμάτι του ελληνισμού που έχει χαθεί για μας. Τώρα που σιγά-σιγά κι οι τελευταίοι «αναχωρούν», η λογοτεχνία είναι ο τρόπος να παραμένει το θέμα ζωντανό και να περνά από γενιά σε γενιά. Ασφαλώς, σε ορισμένους συγγραφείς μετράει το γεγονός πως το ευρύ κοινό συγκινείται από τα βάσανα του μικρασιατικού ελληνισμού, αλλά μήπως τα θέματα αυτά δεν συγκινούν και τους συγγραφείς; Κι ό,τι σε συγκινεί, αποτελεί ταυτόχρονα και πηγή έμπνευσης.
Μιας και η κοινωνία της κάθε εποχής είναι ο καμβάς σας, η ερώτησή μου είναι η εξής: προσαρμόζετε την κοινωνία στα μέτρα των ηρώων ώστε να οδηγήσει τη διήγηση, ή είναι στα πραγματικά μέτρα; Ποιος κοινωνικός «καμβάς» από όσους έχετε χρησιμοποιήσει σας δυσκόλεψε περισσότερο, και γιατί;
Δεν προσαρμόζω ποτέ στα μέτρα των ηρώων μου τις κοινωνικές δομές της εποχής. Ίσα-ίσα, το προσωπικό μου στοίχημα σε κάθε έργο μου είναι να παρουσιάσω την εποχή ως είχε τότε, με τη μεγαλύτερη δυνατή πειστικότητα. Όσο για τον κοινωνικό «καμβά» που με δυσκόλεψε περισσότερο, ήταν αυτός της Σαμψούντας των αρχών του 20ού αιώνα – και τούτο επειδή προσωπικά προέρχομαι από Ποντίους της περιοχής της Κερασούντας κι υπήρχαν αρκετές διαφοροποιήσεις ως προς τα έθιμα, τα ήθη και τον τρόπο ζωής μεταξύ των δύο περιοχών.
Στο τελευταίο σας βιβλίο μία από τις πιο δυνατές και ανατρεπτικές σκηνές είναι προς το τέλος, στο λιμάνι της Μερσίνας. Η ηρωίδα σας περισσότερο από ποτέ μοιάζει να μην ελέγχει την τύχη της. Ο απελπισμένος ήρωας είναι ένας καλός λογοτεχνικός ήρωας; Στη ζωή ή στη λογοτεχνία έχουν περισσότερες πιθανότητες οι ήρωες σε ακραίες καταστάσεις να πάρουν την τύχη στα χέρια τους;
Η λογοτεχνία ακολουθεί τη ζωή, έτσι δεν είναι; Τουλάχιστον προσωπικά την ακολουθώ, οπότε και οι ήρωές μου δρουν και αντιδρούν μες στα ανθρώπινα μέτρα πάντα, όπως ορίζει αυτή. Οι ήρωές μου δεν είναι ούτε υπεράνθρωποι ούτε όπως πρέπει να είναι, αλλά απλώς ανθρώπινοι. Τουλάχιστον αυτό επιδιώκω.
Μπαίνετε ποτέ στον πειρασμό να αμβλύνετε τις εντυπώσεις που δημιουργούν στους αναγνώστες σας οι ήρωες σας; Για παράδειγμα, με σημερινούς όρους ο Φιλίπ δεν φέρθηκε με τον καλύτερο τρόπο στη Νιόβη που τον περίμενε στο Πορφυρό ποτάμι.
Όπως σας προανέφερα, αφήνω τους ήρωές μου να με οδηγήσουν εκείνοι κι εγώ ακολουθώ. Η μόνη μου έγνοια είναι να φαίνονται συνεπείς με το χαρακτήρα τους, πειστικοί και ρεαλιστικοί.
Με δεδομένο ότι μένετε σε μια πόλη της Αλμωπίας με έντονο το ποντιακό στοιχείο, και με δεδομένη την ευαισθησία του συγγραφέα που ψάχνει ερεθίσματα, ποιες είναι οι δικές σας προσλαμβάνουσες από αυτό το περιβάλλον;
Φαίνονται οι επιδράσεις αυτές μέσα από τα έργα μου, θαρρώ, αφού ενυπάρχει σ’ αυτά, ακόμη και σ’ όσα δεν αναφέρονται άμεσα στην προσφυγιά, το «άρωμά» της.
Σας ενοχλεί ο όρος «bestsellerούδες» που σχετίζεται με γυναίκες συγγραφείς τα έργα των οποίων είναι κατά κανόνα στις λίστες των ευπώλητων; Μπορεί να είναι αρνητικός και θετικός ταυτόχρονα;
Με ενοχλεί, πράγματι. Είναι μειωτικός, απαξιωτικός και σεξιστικός, μια και αποκλείει τους άντρες συγγραφείς, των οποίων τα έργα εμφανίζονται επίσης στις λίστες ευπώλητων. Η κριτική για το έργο του κάθε συγγραφέα είναι και αναμενόμενη –απ’ τη στιγμή που έχει αποφασίσει να εκτεθεί στο αναγνωστικό κοινό– και αποδεκτή. Αρκεί να είναι τεκμηριωμένη και να γίνεται καλόπιστα. Το «ευπώλητο» και το ποιοτικό δεν είναι κατ’ ανάγκη έννοιες ασύμβατες.
Οι Έλληνες είναι συνεπείς αναγνώστες ή μόνο αναγνώστες της παραλίας; Έχουν κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που εσείς αναγνωρίζετε;
Υπάρχουν και τα δύο ήδη αναγνωστών. Και οι συνεπείς, που διαβάζουν σταθερά, ανεξάρτητα απ’ την εποχή –και είναι, ευτυχώς, οι περισσότεροι–, αλλά κι αυτοί που συνδυάζουν το διάβασμα με τις διακοπές, πολλοί με τη δικαιολογία πως δεν έχουν χρόνο το υπόλοιπο διάστημα.
Οι συνεπείς αναγνώστες είναι κι εκείνοι που κρατούν ζωντανό τον χώρο των εκδόσεων κατά την ταπεινή μου άποψη. Χάρη σ’ αυτούς εξακολουθεί να υπάρχει το βιβλίο.
Ολοκληρώνοντας κάποιος την ανάγνωση του τελευταίου σας βιβλίου τι θα θέλατε να έχει κρατήσει από το χαρακτήρα των ηρώων και την εποχή που σκιαγραφείτε;
Την αντοχή των ανθρώπων εκείνων στις δυσκολίες της ζωής, αλλά κυρίως τον αρμονικό τρόπο με τον οποίο καταφέρνουν να συμβιώνουν οι λαοί παρά τις διαφορές τους, όταν τους το επιτρέπουν οι κυβερνήσεις τους και οι «μεγάλοι» της οικουμένης.
Και ποια είναι η επόμενη αληθινή ιστορία που θα θέλατε να κάνετε βιβλίο;
Την γράφω ήδη και το μόνο που μπορώ να αναφέρω είναι πως εξελίσσεται κυρίως στα χρόνια του Εθνικού Διχασμού.
- Από τις εκδόσεις Ψυχογιός κυκλοφορούν και τα βιβλία Η νύφη φορούσε μαύρα, Πες μου αν με θυμάσαι, Τ’ αχνάρια των ξυπόλυτων παιδιών, Η αμαρτία της ομορφιάς, Το κορίτσι απ’ τη Σαμψούντα, Στεφάνι από ασπάλαθο, Τα χρόνια της χαμένης αθωότητας. Διαβάστε ΕΔΩ ένα απόσπασμα από το Πορφυρό ποτάμι.
