Το πρωί, τέσσερα μεγάλα καζάνια άχνιζαν στα «Ξύλινα». Το βράδυ, το φαγητό που ετοίμαζαν επί ώρες τα μέλη του Μικρασιατικού Συλλόγου Καισαριανής μοιράστηκε σε περισσότερους από 1.500 ανθρώπους στην Πλατεία των «200».
Στην Καισαριανή η μνήμη της Μικρασιατικής Καταστροφής δεν περιορίστηκε σε μια ομιλία ή μια τυπική τελετή. Έγινε κοινό τραπέζι.
Το παραδοσιακό κεσκέκι, που έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες, αναβίωσε και φέτος, περνώντας πλέον στην τρίτη δεκαετία παρουσίας του στην πόλη.
Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το Δήμο Καισαριανής και τον Μικρασιατικό Σύλλογο, στο πλαίσιο της Ημέρας Εθνικής Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας.
Τέσσερα καζάνια από νωρίς το πρωί
Η προετοιμασία άρχισε το πρωί της Παρασκευής στο χώρο «Ξύλινα». Στα τέσσερα μεγάλα καζάνια το μοσχαρίσιο κρέας έβραζε επί ώρες, ενώ το σιτάρι εμπλουτιζόταν σταδιακά με το ζωμό, μέχρι να φουσκώσει και να αποκτήσει την πυκνή υφή του κεσκεκιού.
Η διαδικασία απαιτεί χρόνο, συνεχή ανάδευση και πολλά χέρια. Αυτό είναι και ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του εθίμου: το κεσκέκι παρασκευάζεται από ολόκληρη την κοινότητα και για ολόκληρη την κοινότητα.
Μέλη και φίλοι του Μικρασιατικού Συλλόγου, εργαζόμενοι του Δήμου και εθελοντές ανέλαβαν διαφορετικά στάδια της προετοιμασίας, από το βράσιμο του κρέατος και του σιταριού έως τη μεταφορά και το μοίρασμα του φαγητού.
Το φαγητό που ταξίδεψε με τους πρόσφυγες
Το κεσκέκι έφτασε στην Καισαριανή με τους πρώτους Μικρασιάτες πρόσφυγες από τα Βουρλά, το Σιβρισάρι και την ευρύτερη περιοχή της Σμύρνης.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες και τις πηγές που μελέτησε ο Μικρασιατικός Σύλλογος, στις κοινότητες της Μικράς Ασίας η παρασκευή του αποτελούσε συλλογική υπόθεση.
Οι κάτοικοι συγκέντρωναν χρήματα για την αγορά του ζώου και συμμετείχαν στην προετοιμασία του γεύματος, το οποίο συνδεόταν με πανηγύρια, γιορτές αγίων, γάμους και βαφτίσεις.
Στην Καισαριανή το έθιμο απέκτησε επιπλέον μνημονικό χαρακτήρα. Όπως έχει εξηγήσει η πρόεδρος του σωματείου Στέλλα Σαρρηπαναγιώτου-Λήλου, το σιτάρι παραπέμπει και στα μνημόσυνα. Έτσι, ο Σύλλογος επέλεξε να τιμά τους νεκρούς και τους ξεριζωμένους όχι με «ένα απλό μνημόσυνο», αλλά με μια συλλογική πράξη στην οποία συμμετέχει ολόκληρη η πόλη.
«Το κεσκέκι δεν είναι απλώς μια γιορτή», υπογράμμισε η Στέλλα Σαρρηπαναγιώτου-Λήλου. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η Καισαριανή τιμά τους νεκρούς, τους εκτοπισμένους και την πολιτιστική κληρονομιά των κατοίκων της Μικράς Ασίας.
Οι μαθητές γύρω από τα καζάνια
Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας, δεκάδες μαθητές από δημοτικά σχολεία της Καισαριανής επισκέφθηκαν τα «Ξύλινα». Είδαν από κοντά τα καζάνια, ενημερώθηκαν για την προέλευση και τη διαδρομή του εθίμου και συμμετείχαν σε παραδοσιακούς χορούς.
Η παρουσία τους αποτελεί ένα από τα ουσιαστικότερα μέρη της δράσης: το έθιμο δεν παρουσιάζεται στα παιδιά ως έκθεμα ή ως μια ιστορία που ανήκει αποκλειστικά στο παρελθόν. Το παρακολουθούν την ώρα που πραγματοποιείται και γνωρίζουν τους ανθρώπους που εξακολουθούν να το κρατούν ζωντανό.
Από τα καζάνια στο κοινό τραπέζι
Το βράδυ, η εκδήλωση μεταφέρθηκε στην κατάμεστη Πλατεία των «200». Το ζεστό κεσκέκι σερβιρίστηκε σε ατομικά μπολ, μαζί με ψωμί και κρασί, ενώ ακολούθησαν τραγούδια και χοροί από τη Μικρά Ασία.
Στο καλλιτεχνικό πρόγραμμα συμμετείχαν τα χορευτικά τμήματα και η χορωδία του Μικρασιατικού Συλλόγου Καισαριανής. Τη μουσική ανέλαβαν η Βιβή Βουτσελά στο τραγούδι, ο Μιχάλης Δανιάς στο βιολί, ο Γιάννης Καραμάνης στην κιθάρα, το λαούτο και το τραγούδι, ο Νίκος Μουργελάς στο κανονάκι και ο Αποστόλης Σαμαράς στα κρουστά.
Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ο δήμαρχος Καισαριανής Ηλίας Σταμέλος, η πρόεδρος του Μικρασιατικού Συλλόγου Στέλλα Σαρρηπαναγιώτου-Λήλου, ο πρώην δήμαρχος Χρήστος Βοσκόπουλος, ο αντιδήμαρχος Βαγγέλης Πλυτάς, η επικεφαλής της «Όμορφης Πόλης» Μπεττίνα Γραφίδου, δημοτικοί σύμβουλοι και εκπρόσωποι μικρασιατικών σωματείων.
