Ο άνθρωπος κρίνεται από τις πράξεις του. Αυτές τον χαρακτηρίζουν αν είναι δίκαιος ή άδικος, ένοχος ή αθώος. Κανείς δεν δικαιούται να λέει «δεν με νοιάζει» για πράγματα που συμβαίνουν στην κοινωνία μας, όταν θεωρεί τον εαυτό του συνειδητοποιημένο πολίτη. Η συμβολή του λαού στα θέματα της κοινωνίας είναι ουσιαστική για την ποιότητα της δημοκρατίας που θέλει. «Ο λαός σου μόνον πάντα μαχητής, / πρόγονος προγόνων και τονε πατείς. Τούτος είν’ οι Ελλάδες σ’ όλους τους αιώνες / τούτος Ιλιάδες, τούτος Μαραθώνες» λέει ο Βάρναλης. Η σημασία του λαού στο ιστορικό γίγνεσθαι της κοινωνίας είναι εκ των ων ουκ άνευ, κι ως εκ τούτου κανείς δεν απαλλάσσεται από το χάλι που ζει ο τόπος μας.
«Τι πιότερο ζητάμε όλοι οι άνθρωποι; Έναν κόσμο που δεν μας ποδοπατάνε τα όνειρα», μας θυμίζει ο Τάσος Λειβαδίτης.
Η σιωπή εκτός από χρυσός είναι και ενοχή, όπου η αδιαφορία ανθεί και η αδικία γιγαντώνεται. Όπου η ατιμωρησία των ισχυρών είναι με νόμο κατοχυρωμένη, εκεί η κοινωνία παίρνει από ψηλά τον κατήφορο. Η σιωπή εκτός από χρυσός είναι και φόβος, και μάλιστα καθολικός, όπου ο λαός αποφεύγει να εκφράσει τη γνώμη του, γιατί, καταπώς λέμε, κανείς δεν θέλει να βγάλει το φίδι από την τρύπα. Η σιωπή που γίνεται σαράκι και τρώει τα σωθικά της πατρίδας. Νά γιατί γέμισε η χώρα με «άφωνα χαμερπή». Πόσο δίκιο είχε ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ όταν έλεγε: «δεν με τρομάζουν οι πράξεις των κακών, αλλά η απαράδεκτη σιωπή των καλών ανθρώπων».
Παρότι ως έθνος έχουμε μια λαμπρή ιστορία, κράτος δεν φτιάξαμε ακόμη. Είναι πράγματι απίστευτο, όταν ένας τσοπάνης ξέρει πόσα πρόβατα βόσκει, το ελληνικό κράτος, μέχρι πρόσφατα, δεν γνώριζε τους υπαλλήλους που έχει. Και κυρίως τους αργόμισθους και τους κομματικά «φυτευτούς».
Αν δεν ξέρεις από μουσική, μουσικός δεν είσαι. Ούτε και γίνεσαι πολιτικός, αν στερείσαι αρετής και ήθους.
Όποιος δεν έχει βιώσει τις βασικές έννοιες της ζωής όπως ανεργία, φτώχεια, ανέχεια, σπίτι χωρίς θέρμανση το χειμώνα, απλήρωτα νοίκια κ.ά., δεν μπορεί να καταλάβει εκείνον που υποφέρει. «Αν δεν γνωρίζω αυτά που γνωρίζεις κι αν δεν γνωρίζεις αυτά που γνωρίζω, δεν μπορούμε να συζητήσουμε» λέει ο Αριστοτέλης. Το λαό καλύτερα τον αισθάνονται αυτοί που γνωρίζουν τα προβλήματά του, που ζουν στη γειτονιά του. Σίγουρα όχι οι παραθεριστές της Μυκόνου τα καλοκαίρια και οι τουρίστες των σαλέ της Ελβετίας τους χειμώνες. Αυτοί δεν μπορούν να είναι το αντιπροσωπευτικό δείγμα του μέσου Έλληνα.
Η «Πολιτεία» του Πλάτωνα πρωτίστως στηριζόταν στο ήθος των πολιτών και δευτερευόντως στην ισχύ των νόμων. Όπως ο άπολις δεν κάνει για την πολιτεία, δεν κάνει και ο ανήθικος για τη δημοκρατία. Ο πολίτης –τονίζει ο Αριστοτέλης– πρέπει να είναι πάνω από όλα αμέριμνος. Δηλαδή να μην νοιάζεται και μην έχει ως στόχο του τη μνα. Όσοι μπαίνουν στην πολιτική με στόχο να κερδίσουν δόξα και να τα οικονομήσουν, χωρίς να διαθέτουν αρετή και ήθος, αργά ή γρήγορα θα λυγίσουν στον πειρασμό του χρήματος. «Το ήθος της πόλης ταυτίζεται με το ήθος των πολιτικών που την κυβερνούν» τονίζει στον «Πανηγυρικό» του ο Ισοκράτης. Κοινωνία πολιτισμένη χωρίς αρετή και ήθος δεν γίνεται.
Αν δεν μπορείς ν’ αλλάξεις κάτι, μπορείς τουλάχιστον να επιλέξεις τον τρόπο που θα το αντιμετωπίσεις. Το κακό είναι να απορροφηθείς από αυτό που απορρίπτεις.
Η ζωή, όπως και η πολιτική, δεν μετριέται με τις λέξεις, αλλά με τις πράξεις. «Όταν συνειδητοποίησα ότι δεν μπορώ να αλλάξω το σύστημα, άρχισα να αγωνίζομαι να μη με αλλάξει αυτό. Αγωνίζομαι να μείνω άνθρωπος. Και αυτό είναι η κορυφαία πολιτική μάχη. Να μπορείς να αποφύγεις τη βαρβαρότητα αυτής της εποχής. Να μπορείς να παραμείνεις άνθρωπος με τρυφερότητα. Με το δικό σου βλέμμα…» μας θυμίζει από το πρόσφατο παρελθόν ο Χρόνης Μίσσιος.
