«Ο θεός δεν είναι απροσδόκητο ουράνιο φαινόμενο. Οι ρίζες του είναι βαθιά μέσα στις μάζες». Αυτό είχε γράψει στο έργο του Ταξιδεύοντας, στο κεφάλαιο «Σινά», ο Νίκος Καζαντζάκης – ένας συγγραφέας τον οποίο αγαπά ιδιαίτερα ο εκπαιδευτικός Νίκος Κωνσταντινίδης. Όχι μόνο γιατί οι σκέψεις του τον αντιπροσωπεύουν, αλλά και γιατί ο ίδιος έσπρωξε την κόρη του, και στη συνέχεια της κράτησε το χέρι και την καθοδήγησε, ώστε να αναζητήσουν τις δικές τους ρίζες.
Το ταξίδι ξεκίνησε από τον Πόντο, πέρασε στον Καύκασο και κατέληξε στο Χωρύγι Κιλκίς.
Ίδια ρότα με αυτήν που ακολούθησαν οι πρόσφυγες πρόγονοί τους, και η οποία αποτυπώνεται στο βιβλίο-λεύκωμα Οι Ρίζες μας. Πόντος, Καύκασος, Χωρύγι Κιλκίς. Στο τιμόνι της συγγραφής η φιλόλογος και εκπαιδεύτρια ποντιακής διαλέκτου Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου, ενώ ο πατέρας της λειτούργησε ως «γέφυρα χρόνου» και συλλέκτης μνημών και στοιχείων από τα ταξίδια που πραγματοποίησε στον Πόντο και τον Καύκασο.
Υλικό που περιλαμβάνεται στις 381 σελίδες του βιβλίου προέρχεται από τα χειρόγραφα απομνημονεύματα του Δημοσθένη Θεοδωρίδη, απόφοιτου του Φροντιστηρίου της Αργυρούπολης.
«Ο προπάππος μου είχε αποθησαυρίσει πολύτιμα στοιχεία για τους δικούς του προγόνους», αναφέρει στο pontosnews.gr η Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου, και τονίζει ότι υλικό αντλήθηκε και από τον Θεόφιλο Αγαθονικίδη, θείο της γιαγιάς της που εργάστηκε ως δάσκαλος στον ρωσοκρατούμενο Καύκασο και αργότερα στην Ελλάδα.
Στο βιβλίο, που είναι αυτοέκδοση και κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του 2017, περιλαμβάνονται και συνεντεύξεις από πρόσφυγες της πρώτης γενιάς που είχε συγκεντρώσει ο Ποντιακός Πολιτιστικός Σύλλογος Χωρυγίου, προσωπικές μαρτυρίες, συνεντεύξεις που πήραν οι συγγραφείς, αλλά και φωτογραφικό υλικό – όχι όμως όσο θα επιθυμούσαν, καθώς πολλές παλιές φωτογραφίες ήταν αδύνατο να ψηφιοποιηθούν.
Οι Ρίζες, όπως μας λέει ο Νίκος Κωνσταντινίδης, βασίστηκαν σε μια απλή προσδοκία: Να μάθουν οι σημερινοί κάτοικοι του Χωρυγίου από πού προέρχονται και ποια είναι η ιστορία τους. «Μάλιστα, το βιβλίο παρακίνησε πολλούς νέους να ρωτήσουν και να μάθουν για την ιστορία των παππούδων τους, και παράλληλα άγγιξε βαθύτατα τους ηλικιωμένους στους οποίους ξύπνησε αναμνήσεις», εξηγεί.
Ένα βιβλίο ανθρωποκεντρικό
Διαβάζοντας κανείς διαπιστώνει ότι είναι ένα βιβλίο ανθρωποκεντρικό. «Όπως άλλωστε ανθρωποκεντρικός είναι και ο πολιτισμός του Πόντου», σημειώνει η Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου, απαντώντας σε σχετική ερώτηση. Και εξηγεί ότι η αλληλεγγύη, η αυτοθυσία και η αγάπη για τη ράτσα αποτέλεσαν τους συνδετικούς κρίκους που συγκράτησαν τον ποντιακό ελληνισμό στα βάθη της Ανατολής.
Ακόμα, η συγγραφέας προτάσσει την πίστη στις πατροπαράδοτες αξίες και στα ιδανικά, καθώς και την αέναη μάχη για τη διατήρηση της εθνικής και θρησκευτικής ταυτότητας που θωράκισαν τον πληθυσμό.
Πολλά πρόσωπα που περιγράφονται μέσα στο βιβλίο παίρνουν σχεδόν μυθική και άλλοτε ηρωική διάσταση. «Ήρωες υπάρχουν σε κάθε εποχή, αλλά και κάθε εποχή διαμορφώνει τους ήρωές της», υπογραμμίζει. Τονίζει δε ότι η περιγραφή μιας πραγματικότητας, ειδικά όταν αυτή είναι γνωστή σε πολλούς, δεν επιδέχεται ούτε εξωραϊσμό ούτε υπερβολή.
Όπως λέει η Αρχοντούλα Κωνστανίδου, πολύ συχνά πιστεύουμε ότι οι ήρωες είναι άνθρωποι διαφορετικοί και απρόσιτοι σε εμάς. «Τις περισσότερες φορές, όμως, είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας και του οικείου περίγυρου, που κάνουν όσα τους υπαγορεύει η συνείδηση και η καρδιά τους», καταλήγει.
Δομημένο με τέτοιο τρόπο ώστε να διαβάζεται και αποσπασματικά, το βιβλίο δίνει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να ανατρέξει στα αυτοτελή κεφάλαια. «Αυτό έγινε συνειδητά για να διευκολύνουμε τους αναγνώστες, αλλά κυρίως για τους μεγαλύτερους για τους οποίους δεν είναι πρακτικό ούτε εύκολο να διαβάζουν πολυσέλιδα βιβλία», αναφέρει η συγγραφέας.
Ο τόπος κάνει τον άνθρωπο ή ο άνθρωπος τον τόπο;
Ρωτάμε τον Νίκο Κωνσταντινίδη αν έχει απάντηση στο ερώτημα αυτό. «Μοιράζονται μια διαλεκτική σχέση μεταξύ τους», λέει, εξηγώντας ότι ο τόπος διαμορφώνει τον άνθρωπο και ο άνθρωπος με τη σειρά του δίνει ταυτότητα και ζωή στον τόπο.
Σχολιάζοντας και τα «ηρωικά στοιχεία» του βιβλίου που συνυπογράφει με την κόρη του, τονίζει ότι ιστορικά και διαχρονικά τον τόπο τον αναδεικνύουν οι άνθρωποι και οι ήρωες. «Λέμε “Θερμοπύλες” και ο νους μας πηγαίνει στον Λεωνίδα. Λέμε “Μανιάκι” κι ο νους μας πηγαίνει στον Παπαφλέσσα», εξηγεί.
Τα οικεία πρότυπα, αναφέρει η Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου με τη σειρά της, μπορούν να εμπνεύσουν τους αναγνώστες ώστε όταν τελειώσουν το βιβλίο, το οποίο είναι αφιερωμένο στην προγονική ιστορία, να μπορούν να ξεχωρίσουν τις αρχές και τις αξίες που σφυρηλάτησαν διαχρονικά την πορεία του ποντιακού ελληνισμού.
Γεωργία Βορύλλα
