Κάποτε στη Θεσσαλονίκη υπήρχε ένα Κέντρο Μελέτης και Ανάπτυξης του Ελληνικού Πολιτισμού της Μαύρης Θάλασσας, με σπουδαίο έργο μέχρι το 2010 οπότε έπαυσε η λειτουργία του, παραμένει όμως στη δικαιοδοσία του ένα αξιολογότατο αρχείο ιστορικών τεκμηρίων από τις παρευξείνιες χώρες και τις περιοχές όπου ζούσαν οι Έλληνες της πρώην ΕΣΣΔ.
Ενδιαφέρον για την ανάδειξη, αξιοποίηση και προστασία του πλουσιότατου αρχείου, που από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας φυλάσσεται σε ενοικιαζόμενο χώρο στη Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης, έδειξε το Φιλανθρωπικό Ίδρυμα Ιβάν Σαββίδη.
Σύμφωνα με πληροφορίες του pontos-news.gr ήδη έχουν γίνει κάποιες διερευνητικές επαφές, και σύντομα το θέμα αναμένεται να τεθεί και επίσημα προς την Περιφέρεια. Το αρχείο σήμερα βρίσκεται στην ιδιοκτησία του ελληνικού κράτους και σε αυτήν θα παραμείνει, ακόμα κι αν επιτευχθεί συμφωνία με το ίδρυμα του Ιβάν Σαββίδη.
Αν καταλήξουν θετικά οι επαφές, στο ίδρυμα θα δοθεί το αρχείο με τη μορφή παραχώρησης, για να αναδειχθεί και να προστατευθεί, αφού σήμερα δεν είναι προσβάσιμο για το κοινό και παραμένει ανεκμετάλλευτο.
Ένας ανεξερεύνητος θησαυρός
Όπως ανέφερε στο pontos-news.gr ο πρώην υπεύθυνος σχέσεων του Κέντρου με τις ελληνικές κοινότητες της Μαύρης Θάλασσας, και πλέον συνεργάτης του Κέντρου Πολιτισμού της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, Γιάννης Καρυπίδης, μια πλουσιότατη βιβλιοθήκη, εφημερίδες, περιοδικά, καρτ ποστάλ, χάρτες, επίσημα έγγραφα, φωτογραφίες, οπτικοακουστικό υλικό, κορνίζες κ.ά., που συνθέτουν έναν ανεκτίμητο και ανεξερεύνητο θησαυρό ο οποίος συνδέεται με τον ελληνισμό των παρευξείνιων χωρών, αποτελούν το αρχείο του Κέντρου Μελέτης και Ανάπτυξης του Ελληνικού Πολιτισμού της Μαύρης Θάλασσας.
2ο Σεμινάριο Ελλήνων Καθηγητών για την τελειοποίηση της ειδικότητάς τους, 1932 (Αρχείο Ελληνισμού Μαύρης Θάλασσας)
Ειδικότερα, και σύμφωνα με τον Γ. Καρυπίδη, στη βιβλιοθήκη και στο αρχείο του Κέντρου περιλαμβάνονται:
- Περίπου 3.500 μονογραφίες και βιβλία που έχουν εκδοθεί από το 1600 έως σήμερα στη ρωσική, την ελληνική, τη γεωργιανή, την αγγλική, τη γερμανική, τη γαλλική και την τουρκική γλώσσα.
- Τριάντα τίτλοι περιοδικών και πενήντα τίτλοι εφημερίδων από τον 19ο αιώνα έως σήμερα στην ελληνική και τη ρωσική γλώσσα.
- Περίπου 5.000 φωτογραφίες και καρτ ποστάλ από τον 19ο αιώνα έως σήμερα, με θεματογραφία που αναφέρεται στη δραστηριότητα των ελληνικών πληθυσμών της Ρωσίας, της Τουρκίας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας.
- Περίπου 100 κορνίζες αρχαιολογικού περιεχομένου της Κριμαίας, προσωπογραφιών και τόπων, αναφορικά με τον ελληνισμό της πρώην ΕΣΣΔ.
- Περίπου 4.000 χειρόγραφα και δακτυλογραφημένα έγγραφα στη ρωσική κυρίως γλώσσα, αλλά και στην ελληνική, τη γεωργιανή, την ουκρανική, την αρμενική και την οθωμανική.
- Περίπου 400 φωτοαντίγραφα: αποσπάσματα βιβλίων του 19ου αιώνα (93), άρθρα περιοδικών του 19ου αιώνα (203) και άρθρα εφημερίδων του 19ου αιώνα (93) στη ρωσική.
- Περίπου 24 πρωτότυποι χάρτες. Μεταξύ αυτών: Χάρτης της Μαύρης Θάλασσας (Λονδίνο 1850), Χάρτης Μαύρης Θάλασσας (Γερμανία 1877), Χάρτης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1909) και Χάρτης Ρωσικής Αυτοκρατορίας (1900).
- Περίπου 250 οπτικοακουστικά τεκμήρια, βιντεοταινίες, μουσικά CD, κασέτες ήχου, μαγνητοταινίες με τραγούδια των Ελλήνων της Αζοφικής και μικροφίλμ με ιστορικό υλικό για την Τραπεζούντα.
- Άλλα έντυπα, όπως τουριστικοί και ταξιδιωτικοί οδηγοί, διαφημιστικοί οδηγοί για τις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ και έντυπες εκδόσεις.
«Mέρος του αρχείου προέρχεται από δωρεές και το υπόλοιπο από αγορές. Από διάφορα μέρη, ακόμα και απίθανα, αποκτήσαμε πράγματα που εμπλούτισαν το αρχείο μας. Για τη διάσωσή του σήμερα καταβάλλεται προσπάθεια από τον περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας Απόστολο Τζιτζικώστα και την πρόεδρο του Κέντρου Πολιτισμού της Περιφέρειας, Άννα Μυκωνίου», σημειώνει ο Γ. Καρυπίδης.
Ο Γιάννης Καρυπίδης σε επίσκεψή του στην Παναγία Σουμελά Τραπεζούντας (φωτ. από τη σελίδα του στο facebook)
Για 14 χρόνια στήριξε τους Έλληνες της Μαύρης Θάλασσας
Πρωτοβουλία της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης και της τότε προέδρου του διοικητικού συμβουλίου του Κέντρου Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, Χρύσας Αράπογλου, αποτέλεσε το 1996 η ίδρυση του Κέντρου Μελέτης και Ανάπτυξης του Ελληνικού Πολιτισμού της Μαύρης Θάλασσας. Στόχος ήταν η δημιουργία ενός φορέα ο οποίος θα βοηθούσε με διάφορα προγράμματα τους Έλληνες των παρευξείνιων χωρών και της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.
Το Κέντρο λειτούργησε στη βάση προγραμματικής σύμβασης μεταξύ πέντε υπουργείων (Εσωτερικών, Εξωτερικών, Παιδείας, Πολιτισμού και Μακεδονίας-Θράκης), της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης και του Κέντρου Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, το οποίο ορίστηκε ως ο φορέας διαχείρισης του έργου.
Μέχρι το 2010, οπότε σταμάτησε η λειτουργία του λόγω έλλειψης χρηματοδότησης, το Κέντρο πραγματοποίησε, μεταξύ άλλων, τα εξής προγράμματα και δράσεις:
- Δημιούργησε τρία κέντρα Ελληνικής Παιδείας στις έδρες Ελληνικών Σπουδών πανεπιστημίων της παρευξείνιας ζώνης (Μαριούπολη Ουκρανίας, Μόσχα και Κράσνονταρ Ρωσίας) και δίκτυο 15 πιλοτικών σχολείων στις χώρες της παρευξείνιας ζώνης.
- Πραγματοποίησε δέκα σεμινάρια εκπαίδευσης δασκάλων ελληνικής γλώσσας και περισσότερες από 7.000 πολιτιστικές δράσεις και εκδηλώσεις πολιτισμού με τη συμμετοχή Ελλήνων από χώρες της Μαύρης Θάλασσας, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Κορωνίδα αυτών ήταν η σειρά εκδηλώσεων «Εύξεινος Θεσσαλονίκη».
- Φιλοξένησε στην Ελλάδα πάνω από 10.000 ομογενείς (παιδιά, νέους και ηλικιωμένους) από χώρες της Μαύρης Θάλασσας.
- Ενίσχυσε εκατοντάδες ομοσπονδίες, συλλόγους, σωματεία, σχολεία και κοινότητες Ελλήνων στην ευρύτερη περιοχή της παρευξείνιας ζώνης.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
