Όταν ο καθηγητής Πολυχρόνης Ενεπεκίδης περπατούσε στους διαδρόμους του Πανεπιστημίου της Βιέννης ή βυθιζόταν στη σιωπή των σκοτεινών αρχειοφυλακείων της Κεντρικής Ευρώπης, είναι σχεδόν βέβαιο ότι αναζητούσε απαντήσεις και ακλόνητες αποδείξεις για όλα όσα κουβαλούσε μέσα του από παιδί.
Άνθρωπος ευγενής, βαθιά καλλιεργημένος, με τη φινέτσα του κεντροευρωπαϊκού αέρα αλλά και με την άσβεστη νοσταλγία της ποντιακής ρίζας του, ο Πολυχρόνης Ενεπεκίδης έγραψε ιστορία και κέρδισε επάξια τη θέση του στην Ιστορία.
Γεννημένος στις 12 Ιουνίου 1917 στην Αμισό (Σαμψούντα) του Πόντου, ο Πολυχρόνης Ενεπεκίδης, γιος του Κυπριανού, γνώρισε τη δίνη του ξεριζωμού σε πολύ μικρή ηλικία. Οι εικόνες του Πόντου, οι διηγήσεις της οικογένειάς του για τον ελληνισμό του Εύξεινου Πόντου και το τραύμα της Γενοκτονίας δεν έσβησαν ποτέ από τη σκέψη του.
Όταν η οικογένειά του πήρε τον δρόμο της προσφυγιάς και έφθασε στην Ελλάδα, ο νεαρός Πολυχρόνης βρήκε καταφύγιο στα γράμματα. Σπούδασε Φιλολογία και Ιστορία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, δείχνοντας από νωρίς την έμφυτη κλίση του στην έρευνα και την ανάλυση των πηγών.
Βιέννη, η νέα πατρίδα
Το μεγάλο σημείο καμπής στη ζωή του ήρθε όταν πήγε στην Αυστρία. Η Βιέννη, ο τόπος των μεταπτυχιακών και διδακτορικών του σπουδών (έλαβε το διδακτορικό του στην Κλασική Φιλολογία το 1945), μετετράπηκε στο παντοτινό ορμητήριό του.
Το 1950 ανακηρύχθηκε υφηγητής Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης και στη συνέχεια τακτικός καθηγητής.
Αγαπούσε τη Βιέννη με πάθος –την αρχιτεκτονική της, τα ιστορικά της καφέ, την πνευματική της ατμόσφαιρα–, ενώ παράλληλα διατηρούσε μια ζωντανή, καθημερινή σχέση με την Ελλάδα.
Για δεκαετίες, ως ανταποκριτής μεγάλων ελληνικών εφημερίδων (όπως Το Βήμα, Η Καθημερινή και Μακεδονία), μετέφερε στο ελληνικό κοινό το κλίμα, την τέχνη και τις πολιτικές εξελίξεις της Ευρώπης με ένα γράψιμο γλαφυρό, κομψό και άμεσα κατανοητό.
Ο «ντετέκτιβ» των διπλωματικών αρχείων
Όσοι γνώριζαν προσωπικά τον Ενεπεκίδη, μιλούσαν για έναν επίμονο και ασταμάτητο ερευνητή. Περνούσε αμέτρητες ώρες στα διπλωματικά και στρατιωτικά αρχεία της Αυστρίας, της Γερμανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας, μελετώντας κιτρινισμένα έγγραφα με μεγεθυντικό φακό.
Ήταν ο πρώτος που έφερε στο φως τα αυστριακά και γερμανικά διπλωματικά έγγραφα, αποδεικνύοντας με αδιάσειστα στοιχεία των ίδιων των συμμάχων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το οργανωμένο σχέδιο εξόντωσης του ποντιακού ελληνισμού.
Το συγγραφικό του έργο υπήρξε ογκοδέστατο:
• Η δόξα και ο Διχασμός. Από τα μυστικά αρχεία Βιέννης, Βερολίνου και Βέρνης, 1908-1918
• Η Βασιλική ανταρσία 1916-1918
• Οι διωγμοί των Ελλήνων του Πόντου (1908-1918) βάσει των ανέκδοτων εγγράφων των κρατικών αρχείων της Αυστροουγγαρίας
• Η Ελληνική Αντίστασις 1941-1944, όπως αποκαλύπτεται από τα μυστικά αρχεία της Βέρμαχτ εις την Ελλάδα
• Οι διωγμοί των Εβραίων εν Ελλάδι 1941-1944: επί στη βάσει των μυστικών αρχείων των ΕΣ-ΕΣ
• Η Θεσσαλονίκη στα χρόνια 1875-1912
• Τραπεζούντα-Κωνσταντινούπολη-Σμύρνη, τρία κέντρα του μικρασιατικού ελληνισμού 1800-1923
Γενοκτονία στον Εύξεινο Πόντο. Διπλωματικά έγγραφα από τη Βιέννη (1909-1918).
Το τέλος
Ο Πολυχρόνης Ενεπεκίδης άφησε την τελευταία του πνοή, στις 12 Οκτωβρίου 2014, στη αγαπημένη του Βιέννη, πλήρης ημερών και σε ηλικία 97 ετών. Ωστόσο οι προξενικές Αρχές της αυστριακής πρωτεύουσας ενημερώθηκαν σχετικά μετά από 18 ημέρες.
Η κηδεία του σπουδαίου βυζαντινολόγου και ιστορικού του σύγχρονου Πόντου έγινε στις 17 Νοεμβρίου 2014, στον Ιερό Ναό του Αγίου Δημητρίου Κηφισιάς, παρουσία λίγων ανθρώπων.
Μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Ενεπεκίδης διατηρούσε τη διαύγεια, το ευγενές του πνεύμα και το αμείωτο ενδιαφέρον του για τον Πόντο και την Ελλάδα. Απέδειξε ότι η ιστορία δεν γράφεται με συνθήματα, αλλά με τεκμήρια, αλήθεια και βαθιά αγάπη για την πατρίδα, για την οποία συχνά καλείται κανείς να θυσιάσει τα πάντα.
