Στις 12 Ιουλίου 1925 κυκλοφόρησε στην Κωνσταντινούπολη το πρώτο φύλλο της Απογευματινής. Εκατόν ένα χρόνια αργότερα, η ιστορική ελληνόφωνη εφημερίδα εξακολουθεί να τυπώνεται καθημερινά, κρατώντας ζωντανή μία από τις μακροβιότερες φωνές της Ρωμιοσύνης στην Πόλη.
Δεν πρόκειται απλώς για ένα έντυπο που άντεξε στο χρόνο – στις σελίδες της Απογευματινής αποτυπώθηκαν γεννήσεις και θάνατοι, γάμοι και βαπτίσεις, γιορτές, σχολικές τελετές, πατριαρχικές ανακοινώσεις, πολιτικές αναταράξεις, διωγμοί και αποχωρισμοί.
Ουσιαστικά καταγράφηκε η καθημερινή ιστορία του ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης.
Η Απογευματινή θεωρείται, μετά την τουρκόφωνη Cumhuriyet, η δεύτερη αρχαιότερη εν ενεργεία ημερήσια εφημερίδα της Τουρκίας. Το πρώτο φύλλο της εκδόθηκε μόλις δύο χρόνια μετά την υπογραφή της Συνθήκης της Λοζάνης, σε μια εποχή κατά την οποία η ελληνική κοινότητα της Πόλης αριθμούσε περίπου 180.000 ανθρώπους.
Η εφημερίδα ιδρύθηκε με τη συνεργασία του Κωνσταντίνου Βασιλειάδη, ο οποίος κατείχε την άδεια έκδοσης, και του Οδυσσέα Κρυσταλλίδη, έμπειρου στην τυπογραφία και τη διανομή εφημερίδων. Πρώτος αρχισυντάκτης της υπήρξε ο Καβαλιέρος Μαρκουΐζος, ο οποίος υιοθέτησε το σύνθημα του Ουγκώ:
«Αι νέαι εποχαί επιβάλλουσι και νέα καθήκοντα».
Η φράση εξακολουθεί να βρίσκεται στην προμετωπίδα της Απογευματινής και αποδείχθηκε σχεδόν προφητική για μια εφημερίδα που χρειάστηκε επανειλημμένα να προσαρμοστεί σε νέες εποχές, χωρίς να εγκαταλείψει τη γλώσσα, την ταυτότητα και την αποστολή της.
Στα πρώτα χρόνια της, η εφημερίδα απευθυνόταν στην πολυπληθή και ακμαία ελληνική κοινότητα, με υψηλό ποσοστό εγγραμματοσύνης και έντονη εκδοτική δραστηριότητα. Ελληνικές εφημερίδες διάβαζαν ακόμη και μουσουλμάνοι που γνώριζαν την ελληνική γλώσσα, αλλά όχι το οθωμανικό αλφάβητο.
Η εικόνα άρχισε να αλλάζει σταδιακά μετά τη μετάβαση της Τουρκίας στο λατινικό αλφάβητο, το 1928, και πολύ πιο δραματικά κατά τις επόμενες δεκαετίες.
Η πορεία της Απογευματινής είναι άρρηκτα δεμένη με τις δοκιμασίες που υπέστη ο Ελληνισμός της Κωνσταντινούπολης τον 20ό αιώνα. Στις σελίδες της αποτυπώθηκαν οι συνέπειες από την επιστράτευση των μη μουσουλμανικών πληθυσμών στις λεγόμενες «είκοσι ηλικίες», ο εξοντωτικός Φόρος Περιουσίας του 1942 και, αργότερα, οι μεγάλες πληγές που άλλαξαν οριστικά τη δημογραφία της Πόλης: τα Σεπτεμβριανά του 1955, οι Απελάσεις του 1964 και η νέα έξοδος που ακολούθησε την εισβολή στην Κύπρο το 1974.
Καθώς η Ρωμιοσύνη της Κωνσταντινούπολης συρρικνωνόταν, μειωνόταν αναπόφευκτα και το αναγνωστικό κοινό της εφημερίδας. Η Απογευματινή, ωστόσο, δεν διέκοψε την καθημερινή έκδοσή της. Στα χρόνια της ακμής της απευθυνόταν σε δεκάδες χιλιάδες αναγνώστες, ενώ στις αρχές της δεκαετίας του 2000 η κυκλοφορία της είχε πέσει σε λιγότερα από 50 φύλλα.
Εντούτοις, ακόμη και τότε, όταν η οικονομική της επιβίωση έμοιαζε σχεδόν αδύνατη, παρέμεινε όρθια.
Μετά τον Καβαλιέρο Μαρκουΐζο, την αρχισυνταξία ανέλαβε το 1927 ο Γρηγόριος Γιαβερίδης, ο οποίος παρέμεινε στη θέση έως το θάνατό του, το 1979. Τη διαχείριση συνέχισαν ο Γεώργιος και ο Βασίλειος Αδόσογλου.
Εκείνη την περίοδο καθιερώθηκε ένα δεύτερο σύνθημα που συμπύκνωσε τη σχέση της εφημερίδας με την κοινότητα:
«Ουδείς γεννάται, ουδείς αποθνήσκει άνευ της Απογευματινής».
Η φράση αναφερόταν στη μακρά παράδοση των ομογενειακών οικογενειών να δημοσιεύουν στις σελίδες της αναγγελίες γεννήσεων, βαπτίσεων, γάμων, θανάτων και μνημοσύνων. Έτσι, το αρχείο της δεν αποτελεί μόνο δημοσιογραφική πηγή, αλλά και ένα ανεκτίμητο δημογραφικό και κοινωνικό χρονικό της πολίτικης Ρωμιοσύνης.
Η ιστορία της εφημερίδας είναι και μια ιστορία πεισματικής, σχεδόν χειροποίητης δημοσιογραφίας. Κατά τα πρώτα χρόνια της, η Απογευματινή τυπωνόταν με λινοτυπικές μηχανές και δικό της πιεστήριο, ενώ ο αρχικός εξοπλισμός της εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο Τύπου της Κωνσταντινούπολης.
Με τη μείωση της κυκλοφορίας όμως, οι εγκαταστάσεις δεν μπορούσαν πλέον να συντηρηθούν. Μέχρι τα τέλη του 2007, κάθε σελίδα ετοιμαζόταν ουσιαστικά με το χέρι: τα κείμενα εκτυπώνονταν, κόβονταν και κολλούνταν επάνω στη σελίδα, πριν φωτοτυπηθούν και σταλούν στο τυπογραφείο. Η διαδικασία αυτή δεν επέτρεπε για χρόνια ούτε την κανονική δημοσίευση φωτογραφιών.
Από τον Δεκέμβριο του 2007, η αναβάθμιση του εξοπλισμού επέτρεψε τη μετάβαση στην ψηφιακή σελιδοποίηση, χωρίς να εγκαταλειφθεί η έντυπη μορφή. Η ψηφιακή έκδοση άνοιξε έναν νέο δρόμο, φέρνοντας το φύλλο στις οθόνες παλαιών Κωνσταντινουπολιτών σε όλο τον κόσμο.
Όταν η εφημερίδα έφτασε στα όρια της παύσης, ζητήθηκε από τον δημοσιογράφο Μιχάλη Βασιλειάδη να επιστρέψει στην Κωνσταντινούπολη και να αναλάβει την έκδοσή της. Από την 1η Ιανουαρίου 2003 ανέλαβε εκδότης και διευθυντής, αναζητώντας πόρους για να κρατήσει ζωντανό το ιστορικό φύλλο.
Η σκυτάλη πέρασε αργότερα στον γιο του, Μηνά Βασιλειάδη, ο οποίος εργάζεται στην εφημερίδα από το 2005 και ανέλαβε την έκδοσή της το 2019.
Σήμερα, μεγάλο μέρος της καθημερινής λειτουργίας γίνεται ουσιαστικά από έναν άνθρωπο. Περίπου 300 αντίτυπα τυπώνονται καθημερινά, ενώ το φύλλο αποστέλλεται και ψηφιακά σε αναγνώστες στην Ελλάδα και τη διασπορά.
Η εφημερίδα στηρίζεται κυρίως στις συνδρομές και στις δωρεές των αναγνωστών της. Η επιλογή της να συνεχίσει να εκδίδεται αποκλειστικά στα ελληνικά περιορίζει τα έσοδά της, αλλά αποτελεί συνειδητή υπεράσπιση της γλώσσας και της ταυτότητας της κοινότητας.
Η Απογευματινή δεν προσφέρει μόνο ενημέρωση. Δημοσιεύει νέα της Ομογένειας, ανακοινώσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου, θέματα παιδείας και πολιτισμού, κοινωνικές ειδήσεις και αναλύσεις για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Κυρίως, όμως, επιβεβαιώνει καθημερινά ότι η κοινότητα βρίσκεται ακόμη εκεί.
Όπως έχει εξηγήσει ο Μηνάς Βασιλειάδης, οι παλαιότεροι Κωνσταντινουπολίτες δεν διαβάζουν την εφημερίδα μόνο για να ενημερωθούν.
Ταυτίζουν την κοινωνική τους ύπαρξη με τη συνεχή κυκλοφορία ενός φύλλου στη μητρική τους γλώσσα.
Η δύναμή της φαίνεται στις ιστορίες των Ρωμιών που έφυγαν από την Πόλη αλλά δεν έπαψαν να την αναζητούν. Όπως στην περίπτωση ηλικιωμένου Κωνσταντινουπολίτη στις ΗΠΑ, του οποίου ο γιος εκτυπώνει καθημερινά την ψηφιακή έκδοση για να τη διαβάζει, σαν να βρίσκεται ακόμη στη γειτονιά του.
