Είχαν μόλις 27 ιππείς, αλλά άφησαν να εννοηθεί ότι πίσω τους βρισκόταν ένας ολόκληρος στρατός, 25.000 ανδρών, έτοιμος να επιτεθεί στην Καστοριά.
Η μπλόφα ήταν εντυπωσιακή, η πραγματική δύναμη ελάχιστη και το διακύβευμα τεράστιο: η απελευθέρωση μιας πόλης που μετρούσε περισσότερους από πέντε αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας.
Ήταν η νύχτα της 10ης προς την 11η Νοεμβρίου 1912, στη διάρκεια του Α’ Βαλκανικού Πολέμου. Οι οθωμανικές δυνάμεις υποχωρούσαν στη Δυτική Μακεδονία, ενώ ο ελληνικός στρατός είχε ήδη απελευθερώσει τη Θεσσαλονίκη και τη Φλώρινα.
Επόμενος στόχος ήταν η Καστοριά, όπου ένα μικρό απόσπασμα ιππικού επρόκειτο να γράψει τη δική του ιστορία.
Η απειλή που έκρυβε μια μπλόφα
Στις 10 Νοεμβρίου, το ελληνικό ιππικό προωθήθηκε προς την Καστοριά, με επικεφαλής τον Ιωάννη Άρτη, έχοντας μαζί του τον Παναγιώτη Νικολαΐδη και τον Καστοριανό Μακεδονομάχο Φιλόλαο Πηχεώνα.
Από τον Απόσκεπο, όπου είχε σταθμεύσει, ο Άρτης έστειλε μήνυμα προς τις αρχές της πόλης, ζητώντας την παράδοσή της. Στο τελεσίγραφο υποστήριζε ότι 25.000 Έλληνες στρατιώτες είχαν περικυκλώσει την Καστοριά και ότι, αν δεν παραδινόταν, θα ακολουθούσε βομβαρδισμός.
Η πραγματικότητα ήταν εντελώς διαφορετική. Στα περίχωρα της πόλης βρισκόταν μόνο η ολιγάριθμη δύναμη του ιππικού. Σύμφωνα με τη στρατιωτική ιστοριογραφία, αριθμούσε 27 άνδρες, ενώ άλλες τοπικές αφηγήσεις κάνουν λόγο για περίπου 30 έως 35.
Ο Νικολαΐδης, συνοδευόμενος από δύο ιππείς, μπήκε προσεκτικά στην Καστοριά για να εξακριβώσει τις προθέσεις των Οθωμανών. Ακολούθησαν επαφές με τις τοπικές αρχές και τον οθωμανό διοικητή Μεχμέτ Πασά, ενώ η φήμη για τις πολυάριθμες ελληνικές δυνάμεις ενίσχυε την πίεση για αποχώρηση.
Τελικά, οι οθωμανικές δυνάμεις εγκατέλειψαν την πόλη μέσα στη νύχτα, υποχωρώντας προς την περιοχή της Κορυτσάς.
Η 11η Νοεμβρίου που άλλαξε την Καστοριά
Το πρωί της 11ης Νοεμβρίου 1912, ο Φιλόλαος Πηχεών μπήκε στην Καστοριά με λίγους ιππείς, αναγγέλλοντας την απελευθέρωσή της. Αργότερα ακολούθησε η επίσημη είσοδος του αποσπάσματος υπό τον Ιωάννη Άρτη, χωρίς να συναντήσει αντίσταση.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες που συγκέντρωσε η τοπική ιστορική έρευνα, οι κάτοικοι ξεχύθηκαν στους δρόμους, οι καμπάνες ήχησαν χαρμόσυνα και οι ελληνικές σημαίες υψώθηκαν στα μπαλκόνια. Ακολούθησε πανηγυρική δοξολογία στη Μητρόπολη, ενώ στους δρόμους τοιχοκολλήθηκε η διακήρυξη του Άρτη, με την οποία ανακοινωνόταν η εφαρμογή των νόμων του ελληνικού κράτους στην περιοχή.
Η ημέρα συνέπεσε με τη γιορτή του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Μηνά, ο οποίος από τότε καθιερώθηκε ως πολιούχος της Καστοριάς. Έτσι, η επέτειος της απελευθέρωσης συνδέθηκε οριστικά με τη θρησκευτική ζωή και τη συλλογική μνήμη της πόλης.
