Η Ελληνική Επανάσταση δεν συγκλόνισε μόνο τη Ρούμελη, την Πελοπόννησο και τα νησιά. Έφτασε μέχρι την Κύπρο, όπου η είδηση του ξεσηκωμού προκάλεσε έναν από τους πιο αιματηρούς διωγμούς του ελληνισμού εκτός του κυρίως επαναστατικού χώρου.
Στις 9 Ιουλίου 1821, ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός ανέβηκε στην αγχόνη και μαζί του άρχισε μια τραγωδία που έμεινε γνωστή ως τα «Ιουλιανά» της Κύπρου.
Η απόσταση της Κύπρου από την επαναστατημένη Ελλάδα και η ισχυρή οθωμανική παρουσία στο νησί δεν άφηναν ουσιαστικά περιθώρια για ένοπλο ξεσηκωμό. Αυτό όμως δεν εμπόδισε τις οθωμανικές Αρχές να θεωρήσουν τους Ελληνοκύπριους εν δυνάμει συμμάχους της Επανάστασης και να προχωρήσουν σε προληπτικά αντίποινα.
Στο επίκεντρο βρέθηκε ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός, μια προσωπικότητα που ξεπερνούσε τον στενό εκκλησιαστικό της ρόλο. Είχε σπουδάσει στη Μολδοβλαχία, διέθετε ευρεία παιδεία και, ως Αρχιεπίσκοπος από το 1810, επιχείρησε να οργανώσει την Εκκλησία και την παιδεία του τόπου. Με δική του πρωτοβουλία ιδρύθηκε η Ελληνική Σχολή της Λευκωσίας, ο πρόδρομος του σημερινού Παγκυπρίου Γυμνασίου, ενώ παράλληλα ενίσχυσε οικονομικά την εκπαίδευση και τα μοναστήρια του νησιού.
Παράλληλα, διατηρούσε επαφές με τη Φιλική Εταιρεία και είχε προσφέρει οικονομική ενίσχυση στον Αγώνα.
Ωστόσο, γνωρίζοντας ότι μια εξέγερση στην Κύπρο θα οδηγούσε σχεδόν με βεβαιότητα σε καταστροφή, προσπάθησε να κρατήσει την κατάσταση υπό έλεγχο. Ακόμη και όταν οι οθωμανικές Αρχές διέταξαν τον αφοπλισμό των χριστιανών, κάλεσε τον πληθυσμό να μην αντιδράσει, ελπίζοντας ότι έτσι θα απέτρεπε μια σφαγή. Η προσπάθειά του αποδείχθηκε μάταιη.
Στις 9 Ιουλίου 1821, ύστερα από διαταγή της Υψηλής Πύλης, ο διοικητής της Κύπρου προχώρησε στις εκτελέσεις της ηγεσίας των Ελληνοκυπρίων. Ο Κυπριανός απαγχονίστηκε στη Λευκωσία, ενώ οι μητροπολίτες Πάφου, Κιτίου και Κυρηνείας αποκεφαλίστηκαν.
Τις επόμενες ημέρες ακολούθησαν δεκάδες ακόμη εκτελέσεις επισκόπων, κληρικών και προκρίτων, καθώς και δημεύσεις περιουσιών, με στόχο να αποκεφαλιστεί πολιτικά και κοινωνικά η ελληνική κοινότητα του νησιού.
Οι διώξεις δεν σταμάτησαν εκεί. Καθ’ όλη τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης οι χριστιανικοί πληθυσμοί της Κύπρου βρέθηκαν υπό στενή επιτήρηση, ενώ πολλοί Κύπριοι εγκατέλειψαν το νησί για να πολεμήσουν στα πεδία των μαχών της Ελλάδας, συμβάλλοντας στον Αγώνα με ανθρώπινο δυναμικό, χρήματα και εφόδια.
Η θυσία του Κυπριανού απέκτησε διαχρονικό συμβολισμό για τον κυπριακό Ελληνισμό. Η μορφή του πέρασε στη συλλογική μνήμη μέσα από το εμβληματικό ποίημα «Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία (Κύπρου)» του Βασίλη Μιχαηλίδη, το οποίο θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της κυπριακής λογοτεχνίας και συνέβαλε ώστε η ημέρα εκείνη να παραμείνει ζωντανή στη μνήμη των επόμενων γενεών.
