Υπάρχουν στιγμές στην παγκόσμια ιστορία που ούτε ο χρόνος ούτε η σιωπή μπορούν να ξεθωριάσουν. Η Γενοκτονία των Αρμενίων, το πρώτο μεγάλο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας του 20ού αιώνα, δεν υπήρξε ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά τμήμα ενός ευρύτερου σχεδίου εξόντωσης των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής.
Αρμένιοι, Έλληνες του Πόντου και της ευρύτερης Μικράς Ασίας αλλά και Ασσύριοι υπήρξαν θύματα ενός στυγερού εγκλήματος.
Μιας συστηματικής εθνοκάθαρσης που άλλαξε βίαια τον χάρτη της περιοχής, μετατρέποντας μια πολυπολιτισμική κοιτίδα σε έναν απέραντο τόπο μαρτυρίου.
Όλα ξεκίνησαν την 24η Απριλίου 1915. Στην Κωνσταντινούπολη, η σύλληψη και η επακόλουθη εξόντωση εκατοντάδων Αρμενίων διανοουμένων, πολιτικών και θρησκευτικών ηγετών σήμανε την απαρχή του οργανωμένου εγκλήματος. Υπό το πρόσχημα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και με την ιδεολογική κάλυψη του παντουρκισμού, η κυβέρνηση των Νεότουρκων έθεσε σε εφαρμογή έναν μηχανισμό θανάτου καλά μελετημένου.
Η συστηματική προσπάθεια εκρίζωσης ενός ολόκληρου λαού που κατοικούσε στα εδάφη της Ανατολίας για χιλιετίες, ήταν ήδη σε εξέλιξη!
Οι πορείες θανάτου προς την έρημο του Ντερ Ζορ στη Συρία μετέτρεψαν τις ατέλειωτες εκτάσεις σε ένα υπαίθριο νεκροταφείο. Γυναίκες, παιδιά και γέροντες, εξαθλιωμένοι από την πείνα και τη δίψα, έπεφταν θύματα σφαγών, βιασμών και πρωτοφανούς θηριωδίας. Όταν η σκόνη καταλάγιασε 1,5 εκατομμύριο Αρμένιοι είχαν χαθεί.
Η Γενοκτονία των Αρμενίων και ο Ραφαήλ Λέμκιν
Είναι συγκλονιστικό ότι ο όρος «Γενοκτονία» επινοήθηκε από τον Πολωνοεβραίο νομικό Ραφαήλ Λέμκιν το 1944, ναι μεν για να περιγράψει τη ναζιστική θηριωδία κατά των Εβραίων, όμως ο ίδιος είχε παραδεχθεί πως η πνευματική του αφύπνιση και η αναζήτηση ενός νομικού πλαισίου για τέτοια εγκλήματα ξεκίνησε δεκαετίες νωρίτερα, έχοντας συγκλονιστεί από την ατιμωρησία των σφαγών των Αρμενίων.
Ο Ραφαήλ Λέμκιν είχε αναρωτηθεί «Γιατί η δολοφονία ενός ανθρώπου είναι έγκλημα, ενώ η δολοφονία εκατομμυρίων από ένα κράτος παραμένει ατιμώρητη;».
Η τραγωδία των Αρμενίων έγινε το νομικό και ηθικό θεμέλιο για τη Σύμβαση του ΟΗΕ για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας.
Ο υπεραιωνόβιος αγώνας για τη διεθνή αναγνώριση
Για δεκαετίες, η επίσημη τουρκική πολιτική επένδυσε στην άρνηση, βαφτίζοντας τη σφαγή ως «παράπλευρες απώλειες πολέμου». Ωστόσο, η ιστορική αλήθεια είναι εδώ και θα είναι για πάντα.
Σήμερα, περισσότερες από 30 χώρες –ανάμεσά τους η Ελλάδα (η οποία την αναγνώρισε το 1996), η Κύπρος, η Γαλλία, η Γερμανία, η Σουηδία, η Πορτογαλία, η Λιθουανία, το Βέλγιο, η Ρωσία, και ο Καναδάς– έχουν αναγνωρίσει επίσημα τη Γενοκτονία.
Η ιστορική στιγμή του 2021, όταν ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν χρησιμοποίησε επίσημα τον όρο «Γενοκτονία», έσπασε ένα από τα τελευταία μεγάλα διπλωματικά αναχώματα της άρνησης.
Επί χρόνια η αρμενική Διασπορά στην Αμερική περίμενε μια δήλωση του εκάστοτε προέδρου την 24η Απριλίου αλλά αυτή δεν ερχόταν. Μέχρι το 2021 που ακούστηκε για πρώτη φορά από τα χείλη Αμερικανού προέδρου.
Ένας είναι ο θύτης
Η Γενοκτονία των Αρμενίων είναι ένα έγκλημα που δεν επιτρέπει να ξεχάσουμε ότι οι υπεύθυνοι δεν τιμωρήθηκαν. Το τραγικό είναι ότι ο ίδιος ιστορικός θύτης, το τουρκικό κράτος, συνεχίζει να χρησιμοποιεί τις ίδιες μεθόδους επεκτατισμού και καταπίεσης ανά τους αιώνες. Η παράνομη εισβολή και συνεχιζόμενη κατοχή της Κύπρου από το 1974, καθώς και η διαρκής συστηματική εξόντωση και δίωξη του Κουρδικού λαού, αποτελούν τη σύγχρονη έκφραση της ίδιας νοοτροπίας που οδήγησε στις σφαγές του 1915.
Η δικαίωση των θυμάτων δεν αφορά την εκδίκηση, αλλά την πρόληψη. Κάθε χρόνο στις 24 Απριλίου, η φλόγα στο μνημείο Τσιτσερνακαμπέρντ στο Γερεβάν τρεμοσβήνει για να φωτίσει τις συνειδήσεις μας ενώ όπου υπάρχουν Αρμένιοι τιμούν και θυμούνται εκείνους που χάθηκαν.
Γιατί όσο τα εγκλήματα του παρελθόντος μένουν ατιμώρητα, ο κοινός θύτης θα νιώθει ελεύθερος να επαναλαμβάνει την ιστορία σε βάρος της ειρήνης και της ανθρωπότητας.
Πόπη Παπαγεωργίου
