Το pontosnews.gr συνεργάζεται με το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, με αφορμή το δεύτερο μέρος της περιοδικής έκθεσης με τίτλο «Από τη Μεγάλη… στη Σύγχρονη Ελλάδα». Η έκθεση είναι διαρθρωμένη σε τέσσερις μεγάλες ενότητες: Τα αίτια, τον ξεριζωμό, το στέριωμα και τη μνήμη.
Αυτήν τη φορά εστιάζουμε στις παραγκουπόλεις, όπως αυτές αποτυπώθηκαν στο φιλμ.
Η μνήμη
Το τραύμα του πολέμου, του ξεριζωμού και της προσφυγιάς αποτυπώνεται με δραματικό τρόπο στη συλλογική μνήμη των προσφύγων καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αλλά και του 20ού αιώνα. Παρά το γεγονός ότι πρωταρχικός σκοπός των προσφύγων διαχρονικά ήταν η αποκατάσταση και η ενσωμάτωσή τους στη νέα πατρίδα, δεν άργησαν να έρθουν αντιμέτωποι με μια άλλη πρόκληση, την εκ νέου διαμόρφωση της συλλογικής τους μνήμης.
Ιδιαιτέρως οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής συσπειρώθηκαν γύρω από συλλόγους, μέλημα των οποίων ήταν αφενός η παροχή πρακτικής βοήθειας και αφετέρου η ομαλή ενσωμάτωση, η οποία δεν θα σήμαινε την απεμπόληση των ιδιαίτερων πολιτισμικών χαρακτηριστικών των μελών τους.
Κύρια συστατικά του πολιτισμού των προσφύγων ήταν οι προφορικές παραδόσεις, τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος, αλλά και η άυλη πολιτιστική τους κληρονομιά.
Στη δεκαετία του 1930 ξεκινούν οι πρώτες προσπάθειες καταγραφής των προφορικών μαρτυριών, η συλλογή αντικειμένων με σκοπό τη δημιουργία μουσείων, αλλά και η προσπάθεια διάσωσης της μουσικής παράδοσης του προσφυγικού ελληνισμού.
Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσφυγικής μνήμης διαδραμάτισαν επίσης η λογοτεχνία, ο κινηματογράφος, ποικίλες μορφές εικαστικών τεχνών, ακόμα και η ίδρυση αθλητικών σωματείων.
Οι παραγκουπόλεις σε φιλμ
Οι αυτοσχέδιοι ή προσωρινοί προσφυγικοί συνοικισμοί ήταν μια πραγματικότητα μέχρι τη δεκαετία του 1970.
Η καθημερινότητά τους αποτυπώνεται με ζωντάνια σε δύο μοναδικές νεορεαλιστικές ελληνικές ταινίες.
Το 1954 ο νεαρός σκηνοθέτης Νίκος Κούνδουρος γυρίζει τη Μαγική πόλη στο Δουργούτι (Νέος Κόσμος) και το 1961 ο Αλέκος Αλεξανδράκης τη Συνοικία το όνειρο, στην περιοχή Ασύρματος ή Ατταλιώτικα, δυτικά του λόφου Φιλοπάππου.
Οι ταινίες αυτές δημιουργούσαν αμηχανία στις κυβερνήσεις της εποχής, που συνήθιζαν να αποκρύπτουν την ύπαρξη παραγκουπόλεων στην πρωτεύουσα, καθώς την ίδια περίοδο γινόταν συντονισμένη προσπάθεια προβολής της Ελλάδας στο εξωτερικό ως ταξιδιωτικού προορισμού.
Μαγική Πόλη
Την Κυριακή 9 Νοεμβρίου στις 19:30 το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο προβάλλει την ταινία του Νίκου Κούνδουρου – μια ευκαιρία για «κατάδυση» και στη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, 100 χρόνια μετά τη γέννησή του.
Πρόκειται για την πρώτη ταινία του δημιουργού, σε μια αθηναϊκή συνοικία που είναι άμεσα συνδεδεμένη με τους Αρμένιους και Έλληνες πρόσφυγες που κατέφτασαν στην Ελλάδα από τη Μικρά Ασία – έναν συνοικισμό που υπήρξε για πολλές δεκαετίες χωνευτήρι ανθρώπων και πολιτισμών.
Το σενάριο είναι της Μαργαρίτας Λυμπεράκη, η φωτογραφία του Κώστα Θεοδωρίδη, τα σκηνικά και κοστούμια των Πάνου Παπαδόπουλου και Νίκου Νικολαΐδη, το μοντάζ του Γιώργου Τσαούλη.
Παίζουν οι: Γιώργος Φούντας, Μαργαρίτα Παπαγεωργίου, Στέφανος Στρατηγός, Μίμης Φωτόπουλος, Θανάσης Βέγγος, Μάνος Κατράκης.
Στην τιμή του εισιτηρίου (8€) περιλαμβάνεται ξενάγηση στην έκθεση, η οποία θα είναι ανοιχτή από τις 18:00 έως την έναρξη της προβολής.
