Η ζωή των πολιτικών προσφύγων στην Τασκένδη –από το 1949 έως τον επαναπατρισμό τους, τη δεκαετία του ’70–, αλλά και των δεκάδων χιλιάδων Ποντίων που εκτοπίστηκαν την περίοδο 1937-49 από τον Εύξεινο Πόντο προς τις στέπες του Καζακστάν και στην Κοκάνδη του Ουζμπεκιστάν, φωτίζονται στην έκθεση «Το ελληνικό θαύμα στην Τασκένδη», που εγκαινιάστηκε το βράδυ της Παρασκευής στο Πνευματικό Κέντρο «Μελίνα» (Ηρακλειδών 66, Κεραμεικός).
Οι 100 φωτογραφίες που την απαρτίζουν, επαναφέρουν μνήμες μιας βαθιά συγκινητικής σελίδας της ιστορίας μας, αλλά και υπερηφάνεια για όσους άντεξαν, προόδευσαν και αποτελούν ακόμα και σήμερα ένα ζωντανό κύτταρο του ελληνισμού στην Κεντρική Ασία.
Μέσα από αυτές μεταφερόμαστε στο (όχι και τόσο μακρινό) 1949, όταν μετά την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού στον Γράμμο, περίπου 12.000 Έλληνες πολιτικοί πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στην Τασκένδη. Δημιούργησαν τις περίφημες «14 Πολιτείες» που φιλοξένησαν μέσα σε δύσκολες συνθήκες μια νέα, μαχητική κοινότητα. Ήταν μικρές ελληνικές εστίες με σχολεία και πολιτιστικά κέντρα, και συνολικά ένας σημαντικός πολιτιστικός παράγοντας στην Τασκένδη.
Μέχρι το 1970 η κοινότητα αριθμούσε 35.000 μέλη, στα οποία προστέθηκαν μερικές χιλιάδες από τους εκτοπισθέντες Ποντίους. Παρά τις δοκιμασίες που ακολούθησαν, από τον επαναπατρισμό του 1976 έως τις ταραχώδεις δεκαετίες μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, ο ελληνισμός εκεί δεν έσβησε.
Άγγιξε όμως τα όρια του αφανισμού μέχρι το 2020.
Όταν ανέλαβε την προεδρία του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού ο αρχιτέκτονας Κώστας Πολίτης, σηματοδότησε μια πορεία αναγέννησης και άνθησης. Φέτος επίσης άνοιξε στην Τασκένδη ελληνική πρεσβεία, θέτοντας τέλος στη γραφειοκρατία που απαιτούσε την εμπλοκή της ρωσικής πρωτεύσας για απλά θέματα. Επαναλειτούργησε σχολείο με 95 μαθητές μετά από δύο δεκαετίες σιωπής, και με τη συμμετοχή της κοινότητας στις εθνικές εορτές, η παρουσία των Ελλήνων στην καρδιά της Κεντρικής Ασίας αποκτά ξανά παλμό, συνδέοντας το παρελθόν της προσφυγιάς με το μέλλον της δημιουργικής παρουσίας.
«Η ιστορία του ελληνισμού της Τασκένδης είναι ιστορία αντοχής, προόδου και ενότητας», επισήμανε στο χαιρετισμό του ο βουλευτής ΝΔ Δημήτρης Αβραμόπουλος, πρώην επίτροπος Μετανάστευσης, Εσωτερικών Υποθέσεων και Ιθαγένειας στην ΕΕ, σημειώνοντας ότι «η Ελλάδα μεγαλώνει όταν ενώνει τα παιδιά της, όπου κι αν αυτά βρίσκονται».
«Η έκθεση αυτή είναι ένας φόρος τιμής σε εκείνους που βίωσαν την απώλεια, τον ξεριζωμό και την ξενιτιά, αλλά και ένα μήνυμα ελπίδας ότι η μνήμη όταν διαφυλάσσεται με αγάπη και σεβασμό, μπορεί να γίνει πηγή δύναμης και δημιουργίας για τις επόμενες γενιές», τόνισε χαρακτηριστικά η πρόεδρος του ΟΠΑΝΔΑ Ελένη Ζωντήρου, ανοίγοντας την εκδήλωση.
Στην τελετή των εγκαινίων τόσο ο αντιπρόσωπος του προξενείου του Ουζμπεκιστάν όσο και οι πρόεδροι των Συνδέσμων Φιλίας των δύο λαών, αναφέρθηκαν στις δυνατότητες συνεργασίας που προσδίδει η παρουσία του ελληνισμού στο δυναμικά αναπτυσσόμενο Ουζμπεκιστάν «των 38 εκατ. κατοίκων, εκ των οποίων το 60% είναι ηλικίας κάτω των 30 ετών […]. Μια χώρα η οποία λόγω της γεωπολιτικής της θέσης, των υποδομών και των μεταφορών, του εμπορίου κ.ά., συνεχώς αναπτύσσεται αποτελώντας πλατφόρμα για διεθνείς πρωτοβουλίες και φόρουμ μεταξύ της ΕΕ και της Ασίας αλλά και συνεδριάσεων διεθνών οργανισμών όπως η UNESCO».
Την έκθεση (η οποία θα διαρκέσει έως το Σάββατο 18 Οκτωβρίου) διοργανώνει το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού στο Ουζμπεκιστάν, με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ). Στο πλαίσιο των εγκαινίων προσφέρθηκε το παραδοσιακό ουζμπεκικό πλοβ και παρουσιάστηκαν ελληνικοί και ουζμπεκικοί παραδοσιακοί χοροί από το χορευτικό συγκρότημα του Ελληνικού Συλλόγου Τασκένδης.
