Στις 14 Αυγούστου του 1908, στο Καστέλι Κισσάμου της Κρήτης, ήρθε στον κόσμο ένα παιδί που έμελλε να γίνει σύμβολο. Όχι μόνο του θεάτρου, του κινηματογράφου και της τέχνης, αλλά και του ήθους, της ακεραιότητας και της αξιοπρέπειας.
Ήταν ο Μάνος Κατράκης. Ένας άνθρωπος που ταυτίστηκε με τον αγώνα, την πίστη στις αξίες και, φυσικά, με τη δύναμη της ερμηνείας πάνω στο θεατρικό σανίδι.
Ο μικρότερος από τα πέντε παιδιά της οικογένειας Κατράκη, αναγκάστηκε από νωρίς να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες της ζωής. Όταν η οικογένεια μετακόμισε στην Αθήνα, σε μια προσπάθεια να ξεφύγει από τα οικονομικά αδιέξοδα, ο μικρός Μάνος βρέθηκε να κρατά σχεδόν μόνος του το σπίτι, με τον πατέρα συχνά απόντα και τον μεγαλύτερο αδερφό στην Αμερική.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Και όμως, αυτό το παιδί με την αγνή ματιά και τη συνεσταλμένη ψυχοσύνθεση, δεν το έβαλε κάτω. Στα νεανικά του χρόνια βρήκε παρηγοριά στο ποδόσφαιρο. Έπαιξε σέντερ μπακ, πρώτα στον Κεραυνό Πολυγώνου και στη συνέχεια στον Αθηναϊκό. Όμως η μοίρα του ήταν αλλού γραμμένη…
Η πρώτη βουβή ταινία, η μεγάλη απώλεια και ο αγώνας
Το 1927 έκανε τα πρώτα του βήματα στο θεατρικό σανίδι. Ένας νεαρός με φωνή που ηχούσε σαν… καμπάνα και βλέμμα που διαπερνούσε την ψυχή. Ο σκηνοθέτης Κώστας Λελούδας τον ανακαλύπτει και του ανοίγει την πόρτα της μεγάλης περιπέτειας. Λίγο αργότερα, το 1928, ο Κατράκης γίνεται μέρος της ιστορίας του ελληνικού κινηματογράφου, συμμετέχοντας στην πρώτη βουβή ελληνική ταινία, το Λάβαρο του ’21.
Από τότε, ο δρόμος του υπήρξε σταθερά συνδεδεμένος με τη σκηνή και το φακό. Έπαιξε δίπλα σε θρυλικές μορφές όπως η Μαρίκα Κοτοπούλη, με τους θιάσους Λουδοβίκου Λούη, Μήτσου Μυράτ και Βασίλη Αργυρόπουλου. Γνώρισε τον Δημήτρη Μητρόπουλο και έχτισε φιλίες βαθιές, σαν θεμέλια που αντέχουν στον χρόνο.
Όμως η Ιστορία δεν τον άφησε απλώς παρατηρητή των γεγονότων. Τον πήρε μαζί της στα πιο σκοτεινά μονοπάτια.
Ο Κατράκης πολεμά στο αλβανικό μέτωπο, αλλά έρχεται στη ζωή του η μεγαλύτερη τραγωδία.
Η τότε σύζυγός του χάνει τα μοναδικά για τον Μάνο Κατράκη παιδιά που θα αποκτούσε ποτέ, στον 8ο μήνα της εγκυμοσύνης της.
Ίσως και αυτός να ήταν ένας από τους λόγους που αυτός ο γάμος δεν κατάφερε να κρατήσει «για πάντα». «Τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα. Ο μισθός του Εθνικού Θεάτρου είχε καταντήσει ίσα-ίσα για ένα πιάτο φαΐ. Πού να φτάσει να θρέψεις, μάνα, αδελφή, γυναίκα έγκυο. Η γυναίκα μου τελικά έκανε αποβολή οκτώ μηνών, είχε δίδυμα. Αρχίσαμε να πουλάμε ό,τι είχαμε. Τελειώσανε και αυτά. Τώρα…;» είχε αναφέρει ο ίδιος στη βιογραφία του με τίτλο Μάνος Κατράκης – Στη ζωή, τη σκηνή και την οθόνη (εκδ. Σύγχρονη Εποχή).
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Ακάθεκτος, συνεχίζει τους αγώνες του και συμμετέχει στην Αντίσταση, εντάσσεται στο ΕΑΜ και το ΚΚΕ. Όταν του ζητούν να υπογράψει δήλωση μετανοίας για τις ιδέες του, αρνείται. Με κόστος. Μεγάλο κόστος…
Φυλακές, βασανιστήρια, εξορία στη Μακρόνησο και τον Αϊ-Στράτη…
Επτά ολόκληρα χρόνια. Εκεί, όμως, ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές, παραμένει στήριγμα για τους συντρόφους του. Μαζί με τον Γιάννη Ρίτσο, τον Τζαβαλά Καρούσο και άλλους, κρατούν τη φλόγα ζωντανή.
Όταν επιστρέφει στην Αθήνα, η χώρα είναι ακόμα βαριά πληγωμένη. Ο Μάνος Κατράκης δεν βρίσκει αμέσως τον δρόμο του. Δουλεύει ευκαιριακά, μα δεν σταματά να ελπίζει και να επιμένει.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Το 1951 ξεκινά «ποιητικές απογευματινές» στο Θέατρο Μουσούρη και δύο χρόνια μετά ιδρύει τον δικό του θίασο. Κάθε του ρόλος, κάθε του λέξη, μοιάζει με πράξη αντίστασης απέναντι στη λήθη και τη μετριότητα.
Το τρίτο στεφάνι και τα παιχνίδια της μοίρας
Στην προσωπική του ζωή γνώρισε δυσκολίες και απώλειες, μα και βαθιές αγάπες. Παντρεύτηκε τρεις φορές. Η πρώτη του σύζυγος ήταν η Άννα Λώρη, η δεύτερη η Νένα Βρακοτσώλη ενώ η τρίτη και τελευταία γυναίκα της ζωής του ήταν η Λίντα Άλμα, την οποία γνώρισε μετά από μια πρεμιέρα.
Μαζί μοιράστηκαν τα τελευταία, ώριμα χρόνια της ζωής του.
Ο Μάνος Κατράκης δεν ήταν ποτέ ο «σταρ». Ήταν ένας λειτουργός του θεάτρου.
Ο άνθρωπος που κουβαλούσε μέσα του ολόκληρη την ελληνική ψυχή –τα πάθη, τους καημούς, τα οράματα. Έφυγε στις 2 Σεπτεμβρίου 1984, λίγο μετά το τέλος των γυρισμάτων της ταινίας Ταξίδι στα Κύθηρα, του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Ο θάνατός του, από καρκίνο του πνεύμονα, έκλεισε μια εποχή. Τον αποχαιρέτησαν όσοι τον γνώριζαν με σεβασμό, στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.
Ο Μάνος Κατράκης δεν είναι απλώς μια μνήμη. Είναι το ήθος, η σεμνότητα, το πάθος για το δίκιο και την τέχνη. Είναι η Ελλάδα της καρδιάς μας, όπως την ονειρεύτηκαν οι ποιητές και την υπερασπίστηκαν οι αγωνιστές.
Κάλλια Λαμπροπούλου
