Πολιούχος της Αμάσειας ήταν ο Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων, μαζί με τον επίσκοπο Βασιλέα. Ναό στη μνήμη του ίδρυσε στην πόλη ο αυτοκράτορας Αναστάσιος, επί επισκόπου Μάμα. Ο ναός αυτός χρησίμευε ως καθέδρα των επισκόπων και μητροπολιτών της Αμάσειας, γεγονός που μνημονευόταν σε (ανορθόγραφη) επιγραφή που ήταν εντοιχισμένη στο τέμενος του Γιώργη πασά.
Η φιλόλογος και λαογράφος Έλσα Γαλανίδου-Μπαλφούσια, στο έργο της Ποντιακή Λαογραφία – Οι 4 εποχές και οι μήνες τους (εκδ. ΕΠΜ) αναφέρεται στον Άγιο Θεόδωρο τον Τύρωνα και τι πίστευαν για αυτόν στον Πόντο.
≈
Ο Αγ. Θεόδωρος ο Τήρων ήταν ένας κρυφοχριστιανός αξιωματικός του Τηρωνικού τάγματος. Όταν το 361 μ.Χ., την εποχή του Ιουλιανού, έγινε διωγμός εναντίον των χριστιανών, ο Θεόδωρος ο Τήρων βοήθησε τους χριστιανούς, με συνέπεια αργότερα να υποστεί μαρτυρικό θάνατο. Ο λαός τιμούσε τη μνήμη του βράζοντας κόλλυβα και πηγαίνοντάς τα στην εκκλησία το πρώτο Σάββατο της Σαρακοστής, οπότε και: «το διά των κολλύβων θαύμα του αγίου μεγαλομάρτυρος Θεοδώρου του Τήρωνος εορτάζομεν».
Παριστάνεται πάντοτε έφηβος και μαζί με το Θεόδωρο το Στρατηλάτη, που τιμάται στις 8 Φεβρουαρίου, αποτελούν τη δυάδα «Άγιοι Θεόδωροι», οι οποίοι όπως γράφει ο Δ.Σ. Λουκάτος, «με τα στρατιωτικά άλογά τους αποτελούσαν στην τουρκοκρατία, κάποια εθνική παρηγοριά».
Στον Πόντο τους Αγίους Θεοδώρους τους θεωρούσαν θαυματουργούς και τους τιμούσαν ευλαβικά οι κάτοικοι πόλεων και χωρών.
Γι’ αυτό και το όνομα Θεόδωρος είναι συχνό τους Έλληνες του Πόντου. Επίσης τους Αγίους Θεοδώρους τους θεωρούσαν και προστάτες της τύχης.
Όπως ανέφερε μάλιστα η μητέρα μου Παρθένα Γαλανίδου, γεννημένη στον Πόντο (1911), υπήρχε και σχετική προσευχή, για τους Αγίους Θεοδώρους, ως προστάτες των ανύπαντρων κοριτσιών, των οποίων και άνοιγαν την τύχη ως εξής:
«Άγιοι Θεόδωροι,
καλοί και θαυματουργοί,
εκεί που πάτε και τις τύχες συναντάτε,
αν δείτε και τη δική μου να μου τη διπλοχαιρετάτε,
αν κάθεται να σηκωθεί,
να σηκωθεί να τρέξει,
να σχίσει όρη και βουνά, νά’ ρθει να με παντρέψει».
