Θεωρείται ένα από τα εδέσματα που δεν λείπει από το πρωτοχρονιάτικο τραπέζι, μιας και είναι συνδεδεμένη με την αρχή του νέου έτους. Όποια και αν είναι η συνταγή για την παρασκευή της (σμυρνέικη, ποντιακή ή τύπου κέικ), ένα είναι βέβαιο: η βασιλόπιτα πρέπει να περιέχει φλουρί το οποίο συνήθως έχει ένα αντίκρισμα για τον τυχερό από τον νοικοκύρη του σπιτιού.
Για ποιον λόγο, όμως, βάζουμε νόμισμα μέσα στη βασιλόπιτα; Η ιστορία ξεκινά από την Καισάρεια της Καππαδοκίας, την εποχή που ο Μέγας Βασίλειος ήταν ακόμα επίσκοπος.
Κατά μία εκδοχή όταν η Καισάρεια λεηλατούνταν μια μεγάλη λάμψη εμφανίστηκε στον ουρανό και ένας χρυσός καβαλάρης, ο Άγιος Μερκούριος, σταμάτησε τους στρατιώτες του τύραννου ηγεμόνα. Για να επιστραφούν δίκαια τα χρυσαφικά στους κατόχους τους ο Άγιος Βασίλειος πρότεινε να μπουν μέσα σε μικρές πίτες που ζύμωσαν οι γυναίκες, και ως εκ θαύματος ο καθένας βρήκε μέσα στην πίτα ό,τι ήταν δικό του.
Μια άλλη εκδοχή, που εξηγεί και γιατί παίζουμε χαρτιά, δημοσιεύτηκε στην Ποντιακή Εστία το 1952 (τχ 25) από τον Λάζαρο Χρυσοχοΐδη στη στήλη «Ποντιακοί Θρύλοι». Σύμφωνα με την αφήγησή του, στην Καισάρεια οι χριστιανοί έπρεπε να πληρώνουν δυσβάσταχτους φόρους στον αυτοκράτορα του Βυζαντίου. Για να γλιτώσουν τη φυλακή οι πολίτες έδωσαν στον ειδικό εισπράκτορα που έφτασε από την Κωνσταντινούπολη ό,τι πολύτιμο είχαν, κοσμήματα, φλουριά ακόμα και διαμαντόπετρες.
Ο εισπράκτορας αφού τα μάζεψε όλα και τα έβαλε σε δέκα σακούλες πήγε να αποχαιρετίσει τον Μέγα Βασίλειο την παραμονή της αναχώρησής του, παραμονή και της Πρωτοχρονιάς. Μαζί του είχε και το πολύτιμο φορτίο. Ο επίσκοπος, αν και βαθιά στεναχωρημένος για το ποίμνιο του που θα έχανε οικογενειακά κειμήλια, δεν μπόρεσε παρά να κάνει το τραπέζι στον υψηλό απεσταλμένο και να του ζητήσει να κοιμηθεί στη μητρόπολη.
Ύστερα από το φαγητό, και για να περάσει η ώρα, πρότεινε στον ξένο να παίξουν χαρτιά για πενταροδεκάρες. Ο εισπράκτορας όμως σύντομα έμεινε πανί με πανί με αποτέλεσμα να παίξει και τις δέκα σακούλες. Μέχρι τα ξημερώματα αναγκάστηκε τελικά να παραδεχτεί ότι τα έχασε όλα.
Ο Μέγας Βασίλειος αφού ευχαρίστησε τον Θεό άνοιξε και τις δέκα σακούλες και ζήτησε από τον καθένα να πάρει ό,τι του ανήκει. Όμως, η απληστία πολλών ήρθε στην επιφάνεια και έτσι δεν έλειψαν εκείνοι που είπαν ψέματα για να αποκτήσουν κάτι μεγαλύτερης αξίας. Προκειμένου να «λύσει» το πρόβλημα ο επίσκοπος έδιωξε τους χριστιανούς και τους ζήτησε να πάνε την επόμενη μέρα. Στο μεταξύ ζήτησε να ζυμωθούν ψωμιά μέσα στα οποία έβαλε από ένα αντικείμενο. Τα ψωμιά μοιράστηκαν και ο καθένας πήρε ό,τι ήταν τυχερό του.
«Αυτή είναι η ιστορία της δοκιμής της τύχης και τις πίτας με τον παρά της Πρωτοχρονιάς», καταλήγει ο Λάζαρος Χρυσοχοΐδης.
