Κωνσταντινούπολη. Η πόλη που στέκεται θρονιασμένη στο σταυροδρόμι Ευρώπης και Ασίας καλεί τον επισκέπτη της σ’ ένα ταξίδι στο χρόνο. Μπορεί κανείς να αντιληφθεί τη μορφή της Πόλης ακολουθώντας και μόνο τα τείχη της.
Η θαλάσσια οχύρωσή της, την προστάτευε από την πλευρά του Κεράτιου Κόλπου και της Θάλασσας του Μαρμαρά. Επρόκειτο για τείχη παρόμοια με τα χερσαία, γνωστά και ως Θεοδοσιανά, με μικρότερες πύλες, που λειτουργούσαν, κυρίως, για εμπορικούς λόγους.
Τα τείχη όμως του Κεράτιου μπορεί να μην ήταν τόσο ισχυρά όσο αυτά της Προποντίδας, όμως τον κόλπο αυτό προστάτευε η γνωστή Αλυσίδα, η οποία βρισκόταν στην είσοδο του. Πρόκειται για την Αλυσίδα που παρέκαμψε ο Πορθητής γράφοντας την τελική πράξη για την έδρα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Ακριβώς σ’ εκείνο το σημείο που απλωνόταν κάποτε η Αλυσίδα, σήμερα υπάρχει η γέφυρα του Γαλατά που ενώνει τις δύο ακτές.
Είναι σχεδόν αδύνατο να μην αισθανθείς κάποια ελαφρά φτερουγίσματα όταν ατενίζεις τα νερά του Κεράτιου που λαμπυρίζουν. Κι επειδή στην Πόλη το ταξίδι στο χρόνο δεν τελειώνει ποτέ αναρωτιέσαι, άραγε σώζεται σήμερα αυτή η Αλυσίδα; Αυτές οι απορίες και η έρευνα με έφεραν στο Ναυτικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης.
Η ιστορία ίδρυσης
Το Ναυτικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης είναι το μεγαλύτερο θαλάσσιο μουσείο της Τουρκίας και το πρώτο στρατιωτικό μουσείο που ιδρύθηκε στη χώρα.
Στις συλλογές του υπάρχουν περίπου 20.000 έργα, γεγονός που το καθιστά ένα από τα λίγα μουσεία παγκοσμίως στο είδος του.
Το μουσείο ιδρύθηκε το 1897 από τον υπουργό Ναυτικών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας Χασάν Χιουσνιού Πασά (Hasan Hüsnü Pasha) σ’ ένα μικρό κτίριο του Ναυπηγείου του Οθωμανικού Κάστρου Kasımpaşa, που βρίσκεται απέναντι από το Φανάρι.
Με την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου τα αντικείμενα του μουσείου μεταφέρθηκαν στην Ανατολία για προστασία. Το έτος 1946 το μουσείο μετακόμισε στην Κωνσταντινούπολη και πιο συγκεκριμένα σε κτίριο που ανήκε σε συγκρότημα τζαμιών του Ντολμά Μπαξέ (Dolmabahçe) στην περιοχή Μπεσίκτας.
Μέχρι τότε, η συλλογή φυλασσόταν σε αποθήκες των παλατιών Τοπ Καπί, Ντολμά Μπαξέ και του παλατιού Συραγκάν.
Το μουσείο άνοιξε τις πύλες του για το κοινό στις 27 Σεπτεμβρίου 1948. Κατά τη διάρκεια, όμως, της επέκτασης της λεωφόρου μπροστά από το ανάκτορο του Ντολμά Μπαξέ, το 1956, τα εκθέματά του μεταφέρθηκαν σε αποθήκη πλησίον του σημερινού μουσείου, το οποίο και αποπερατώθηκε το 1970.
Οι θησαυροί του μουσείου
Ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να δει σημαίες, γκραβούρες και χάρτες από τον 17ο αιώνα, καθώς και τις τεράστιες σουλτανικές γαλέρες, με μήκος μέχρι και 40 μέτρα και πάγκους για 140 σαράντα κωπηλάτες, που φυλάσσονται στους χώρους του.
Επίσης, θα έχει την ευκαιρία να θαυμάσει τα συλλεκτικής αξίας καΐκια με τις σκαλιστές πλώρες και τις ζωγραφικές απεικονίσεις, με ή χωρίς καμπίνα, που χρησιμοποιούνταν τόσο για τις μεταφορές των σουλτάνων όσο και για τις μεταφορές των χαρεμιών τους.
Πιο συγκεκριμένα, υπάρχει ένα πλοίο του αυτοκρατορικού χαρεμιού, μήκους 70 μέτρων που κατασκευάστηκε το 1865 και ανήκε στον σουλτάνο Αμπντουλαζίζ. Στους δεκατρείς πάγκους των κωπηλατών του κάθονται αρσενικές κούκλες με μαύρα μουστάκια, που φορούν φέσια, ζωνάρια και βράκες.
Η καμπίνα στην πρύμνη, η οποία προοριζόταν για τις γυναίκες του σαραγιού, παρουσιάζεται με βαριές κουρτίνες και είναι επιπλωμένη με ταπετσαρισμένα καθίσματα γεμάτα μαξιλάρες.
Ακόμη, στις γυάλινες προθήκες του πολιτιστικού ιδρύματος, ο επισκέπτης θα θαυμάσει διάφορα μοντέλα θωρηκτών ενώ στον κήπο του μουσείου φιλοξενείται μια έκθεση με παλιά ναυτικά πυροβόλα.
Το 2013 άνοιξε τις πύλες του, το τελευταίο τριώροφο κτίριο όπου στεγάζεται το μουσείο και βρίσκεται ακριβώς δίπλα στο παλαιότερο.
Η περίφημη Αλυσίδα του Κεράτιου Κόλπου
Κοντά στην είσοδο, δίπλα στις γαλέρες με τις σκαλιστές πλώρες, υπάρχει τμήμα της Αλυσίδας που κατασκευάστηκε τον 8ο αιώνα, κατά παραγγελία του Βυζαντινού αυτοκράτορα Λέοντα Γ΄ του Ίσαυρου. Οι λίγοι κρίκοι που σώζονται σήμερα είναι φτιαγμένοι από μαύρο χοντροκατεργασμένο σίδερο. Κάθε κρίκος έχει μήκος ένα μέτρο και είναι σφυρηλατημένος σε σχήμα οκτώ.
Στηριγμένη σε μια σειρά από ξύλινες σχεδίες ή σημαδούρες, η Αλυσίδα απλωνόταν από τη μια ως την άλλη άκρη του Κεράτιου κόλπου και χρησιμοποιούνταν σε περιόδους κινδύνου.
Κράτησε μακριά τους Άραβες την εποχή του Λέοντα Γ΄ και εκατό χρόνια αργότερα σταμάτησε τα επιτιθέμενα πλοία του Θωμά του Σλάβου, ενός διεκδικητή του αυτοκρατορικού θρόνου.
Η Αλυσίδα χρησιμοποιήθηκε ξανά, σε μια προσπάθεια να αναχαιτιστεί η επίθεση των Σταυροφόρων το 1203, χωρίς αποτέλεσμα όμως μιας και οι Σταυροφόροι κατάφεραν να την σπάσουν. Τελευταία φορά χρησιμοποιήθηκε το 1453 κατά τη διάρκεια της πολιορκίας από τους Οθωμανούς Τούρκους.
Το ναυτικό του Μωάμεθ Β΄ του Πορθητή, με κατά μέτωπο επίθεση, απέτυχε να περάσει την Αλυσίδα.
Έτσι ο σουλτάνος, αναλαμβάνοντας τη διοίκηση από τον ταπεινωμένο ναύαρχο Μπαλτάογλου (Baltaoglu) κατέστρωσε το δικό του σχέδιο προκειμένου να καταφέρει να την παρακάμψει. Εάν ο στόλος δεν μπορούσε να μπει στο Χρυσό Κέρας από την θάλασσα, θα έμπαινε από την ξηρά.
Μια πλατφόρμα τριών χιλιομέτρων από κορμούς που κυλούσαν πάνω σε θάμνους, ανηφόρησε από το Βόσπορο, στη θέση Μπεσίκτας (Beşiktaş). Τα πολεμικά πλοία των Τούρκων σύρθηκαν στην πλαγιά, κατέβηκαν από την άλλη πλευρά και βούτηξαν στα νερά του Κεράτιου.
Λίγες ημέρες αργότερα, οι Έλληνες υπερασπιστές της Πόλης, είδαν από τις πολεμίστρες περισσότερα από εβδομήντα τουρκικά πολεμικά πλοία να εμφανίζονται σιγά-σιγά ανατολικά του Κόλπου. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, η πτώση της Κωνσταντινούπολης, η εξόντωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και ο θρίαμβος των Οθωμανών ήταν ζήτημα χρόνου.
Οι κρίκοι της ιστορίας
Το Μουσείο τα τελευταία χρόνια δέχεται πολλούς επισκέπτες, αλλά τη στιγμή που το επισκέφθηκα, μοναδική παρουσία ήταν η δική μου και των υπαλλήλων. Σαν να είχε κανονίσει ο χρόνος να συναντηθώ μόνη μου με το πολύτιμο αντικείμενο της αναζήτησής μου. Πριν αποχωρήσω στάθηκα και πάλι μπροστά στην Αλυσίδα.
Πόσοι άραγε να γνωρίζουν ότι μέσα στο μουσείο, ανάμεσα στα καΐκια και στις σουλτανικές γαλέρες υπάρχουν κρίκοι της Αλυσίδας που παρήγγειλε ο Λέων ο Ίσαυρος, δεκατρείς αιώνες πριν; Άραγε πρόκειται για εκείνη την Αλυσίδα πάνω στην οποία χτύπησαν τα πλοία των Σταυροφόρων;
Οι αλυσίδες σπάνε, σκουριάζουν και οι κρίκοι θα πρέπει ν’ αντικαθίστανται κάθε λίγο. Ακόμα, όμως, κι αν κάθε κρίκος αλλάχτηκε στη διάρκεια των αιώνων, αυτή εδώ εξακολουθεί να είναι στην ουσία η ίδια Αλυσίδα!
Θωμαΐς Κιζιρίδου
