Ακρίτας όντες έλαμνεν

Παραδοσιακό ποντιακό τραγούδι από τον «Ακριτικό Κύκλο», που ανάγεται στον 10-12ο αιώνα.

⇔

Ακρίτας όντες έλαμνεν ‘ς σην παραποταμέαν,
επέγνεν κι έρ’τον κι  έλαμνεν την ώραν πέντ’ αυλάκια,
επέγνεν κι έρ’τον κι έσπερνεν εννέα κότια σπόρον.

Έρθεν πουλίν κι εκόνεψεν ‘ς ση ζυγονί’ την άκραν,
σ’κούται και καλοκάθεται ‘ς ση ζυγονί’ την μέσεν.
–Οπίσ’, πουλίν, οπίσ’, πουλίν, μη τρως την βουκεντρέαν.

Και το πουλίν κελάηδεσεν σαν ανθρωπί’ λαλίαν.
–Ακρίτα μου, ντο κάθεσαι, ντο στέκεις και περ’μένεις;
Το ένοικο σ’ έχάλασαν και την κάλη σ’ επαίραν,

τ’ όλον καλλίον τ’ άλογο σ’ στρών’νε και καβαλκεύ’νε
και τ’ άλλα τα καθέτερα στέκ’νε και χλιμιτίζ’νε.

Ακρίτας παραθύμωσεν, Ακρίτας εθερέθεν.
‘Κάρφωσεν το βουκέντριν ατ’ και έστεσεν τ’ οβούδια τ’.
Όλια τα όρνια φοβερίζ’, τ’ όρνια και τα ραχία,
τους κλέφτες εφοβέριζεν, να μη κλέφ’νε το γίνιν
και τα πουλιά φοβέριζεν, να μη τρώγ’νε τον σπόρον.
Αφήν’ και πάει Ακρίτας -ι- μ’, ο κρίαρον Ακρίτας,
ευρίκ’ τα πόρτας ανοιχτά, τα παραθύρια ακλείδια,
πάει κι ευρήκ’ τους μαύρους ατ’, στέκ’νε και χλιμιτίζ’νε.

–Τσ’ αστράφτει ‘ς σην Ανατολήν, να ευρίεται ‘ς σην Δύσιν;

‘Σ σον Θον έσουν, νε μαύροι μου, τσ’ έφταν’ και κοντοφτάνει;
Κανείς, κανείς ‘κ’ ελάλεσεν, κανείς ‘κ’ επελογέθεν
και το γιαγούζιν τ’ άλογον λαλεί κι απολογάται.

– Ασά κρυφοταΐσματα σ’ έφτανω, κοντοφτάνω.

Απάν’ σ’ ατό ελάγγεψεν, εχπάστεν κι έχ’ και πάει.
Βουτσοκοπά τον μαύρον ατ’, να φτάν’ και κοντοφτάνει.
Ακρίτας -ι- μ’ πριν να προφτάν’, η κόρ’ έρθεν κι εδέβεν.
Ουτζόπουλα επέντεσεν απάν’ ‘ς σο σταυροδρόμιν.

Σον Θόν έσουν, ουζόπουλα, πουθέν χαράν εδέβεν;
Κάθαν ώραν χαράν διαβαίν’, κάθαν ημέραν γάμος,
άμον τ’ ατώρ’νον την χαράν, άλλο χαράν ‘κ’ εδέβεν,
κάθαν τσατσίν – μαλλίν κρατεί, κάθαν λιθάριν – αίμαν.

Βουτσοκοπά τον μαύρον ατ’, να φτάν’ και κοντοφτάνει.
Ακρίτας -ι- μ’ ‘κ’ επρόφτασεν, η κόρ’ έρθεν κι εδέβεν.
Επήγεν κι εταγιάνεψεν ‘ς ση Δέβας το γεφύριν.
Εκεί κάθουνταν Έλλενοι, άτοναν φοβερίζ’νε.

Δεβάστε με, νε Έλλενοι, τη Δέβαν ας διαβαίνω,
ο μαύρον έν’ νέον πουλάρ’, χωρίς ταΐν ‘κί μένει,
η κάλη μ’ νέον κόρασον, χωρίς εμέν ‘κί στέκει.
(Τον θάνατον ατ’ ‘κί νουνίζ’, την κάλην ατ’ θυμάται).

Αν κρούω και σκοτώνω σας, θα λέγ’νε με φονέαν
κι αν ‘κί σκοτώνω σας εγώ, θα λέγ’νε, εφοβέθεν,
καλλίον ‘κί σκοτώνω σας κι ας λέγ’νε εφοβέθεν.
Κλώσκεται σύρ’ τον μαύρον ατ’ και σο βαθύν λιμνίτσιν,
βουτσοκοπά τον μαύρον ατ’, να φτάν’ και κοντοφτάνει.

Επήγεν κι εταγιάνεψεν και ‘ς σου Καστρί’ την πόρταν,
ο μαύρον εχλιμίτιξεν κι ο Κάστρον όλ’ εσείεν.
H κόρ’ έπαραγνώριξεν, είπεν: «Έρθεν Ακρίτας».

–Ανοίξετέ με, νε πορτάρ’, ανοίξτε κι ας εμπαίνω,
ο μαύρον νέον πουλάριν έν’, χωρίς ταΐν ‘κί μένει,
η κόρ’ νέον κόρασον έν’, χωρίς εμέν ‘κί στέκει.

Ένοιξαν άτον οι πορτάρ’, εμπαίν’ απέσ’ Ακρίτας.
Άλλοι σκαμνία δίγ’ν άτον, άλλοι καυκίν απλών’νε
και ‘ς σο σκαμνίν ατ’ κάθεται και το καυκίν επαίρεν.

–Για σους, για σους Ακρίτα μου και μη πολυλογίζεις,
αδά μεγάλον στράτευμαν, εσέναν κυνηγάει.

Έσυρεν το σπαθίτσιν ατ’, ασ’ σο χρυσόν θεκάριν,
χίλιους μπροστά τ’ έσκότωσεν και μύριους από πίσω,
άλλους τρακόσιους Βάραγγους ‘ς ση Δέβας το γεφύριν.

Επαίρεν την κόρ’ κι έφυεν, εννέα πουρνοβράδια,
έβγαλεν ασ’ σον κόλφον ατ’, απ’ όλα τα γεννέας.
–Για φά’, κόρη, για φα, κόρη, κιοζέτεψον τα στράτας.
Ακρίτας επεκούμπιξεν, έναν ύπνον επαίρεν.

Τα δάκρυα τ’ς εκατήβαιναν σ’ Ακρίτα την καρδίαν.
–Εγνέφιξεν κι Ακρίτας μου ασ’ σο γλυκύν τον ύπνον.
–Κόρη, εκείν’ πού έρχουνταν, κανέναν ‘κ’ εγνωρίζεις;

–Μπροστά που έρτ’ ο καβαλάρτς, ομοιάζ’ να έν’ ο κύρη μ’,
κι εκείν’ οι μαύροι οι αλογάντ’, ομοιάζ’ν να είν’ τ’ αδέλφια μ’
και ‘κείνε η γερανόφορος, ομοιάζ’ να έν’ η μάνα μ’.