Κάθε χρόνο τέτοιες ημέρες θυμόμαστε τα τραγικά γεγονότα που οδήγησαν στην κυπριακή τραγωδία. Όσοι τα θυμούνται, γιατί δεν είναι πλέον λίγοι εκείνοι που δεν ενδιαφέρονται για τις παραδοσιακές έννοιες που κρατούν ενωμένη μια κοινωνία. Όχι μόνον οι κοινωνικοί, αλλά και οι κάθε άλλου είδους δεσμοί μιας κοινότητας ανθρώπων δέχονται αποδομητική πίεση.
Ας μην πάει ο νους σας σε κατηγορίες του είδους απάτριδες κτλ. Η λέξη άπατρις δεν φέρει το βαρύ φορτίο του παρελθόντος. Είναι μια ιδεολογία.
Ο άπατρις θεωρεί ότι είναι ένας πολίτης του κόσμου και έχει ενστερνιστεί το σύνθημα «όπου γης πατρίς». Η συζήτηση, δηλαδή, μαζί τους δεν γίνεται με τους κλασικούς όρους.
Επειδή η ζωή κάνει κύκλους και οι μόδες έρχονται και παρέρχονται, δεν αποκλείεται οι έννοιες της πατρίδας και του έθνους να επανέλθουν ως βασικά συστατικά στοιχεία συγκρότησης της διεθνούς κοινωνίας. Και τότε; Τότε θα πρέπει να υπάρχουμε και ως κοινωνία και ως πολιτειακό μόρφωμα για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε την πορεία μας.
Από τις εμπειρίες του παρελθόντος μπορεί να προβλέψει κάποιος στατιστικά τα τρία κακά της μοίρας μας. Ποια είναι τα στοιχεία που μας οδηγούν στην καταστροφή;
- Πρώτον, οι κακοί χειρισμοί. Άνθρωποι ανεπαρκείς αναλαμβάνουν την εξουσία και κάνουν καταστροφικές επιλογές.
- Δεύτερον, ο διχασμός. Σε πολύ κρίσιμες στιγμές της εθνικής μας πορείας, σκοτωθήκαμε μεταξύ μας αφήνοντας το δρόμο ανοικτό στους επιβουλείς.
- Τρίτον, η εμπιστοσύνη που δίνουμε στις υποσχέσεις δυνάμεων.
Δεν θα σας ταλαιπωρήσω με το απώτερο παρελθόν. Θα αναφερθώ στη σημερινή επέτειο της τουρκικής εισβολής.
Οι Τούρκοι πέτυχαν το στόχο τους επειδή ένας ανεπαρκής και μικρόνους δικτάτορας, άσχετος από πολιτική και ανίκανος να εκτιμήσει τη στιγμή, έδωσε βάση σε συμμαχικές υποσχέσεις, πραγματοποίησε πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, οδήγησε στο διχασμό και το θάνατο Έλληνες και Κύπριους, διέλυσε την αμυντική δυνατότητα του νησιού και έδωσε αφορμή στην Τουρκία να εισβάλει στο νησί. Όλα όσα έκανε ο Ιωαννίδης αποτελούν τη συμπύκνωση των διαχρονικών αδυναμιών μας που μας οδηγούν από ήττα σε ήττα.
Ανεξαρτήτως του που ανήκουμε συμμαχικά, το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, όπως και των συνταγματαρχών το 1967, ήταν μεθοδευμένα από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το ίδιο και η τουρκική εισβολή – αν και αρκετοί αναλυτές επιχειρούν να διαφοροποιήσουν την Αμερική από τον Κίσινγκερ, ο οποίος πρωταγωνίστησε στην παράδοση της Κύπρου στους Τούρκους. Αλλά ο Κίσινγκερ ήταν υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, και με αυτήν την ιδιότητα έδρασε.
Το παράξενο είναι ότι και η τότε Σοβιετική Ένωση, η οποία γνώριζε τι θα συμβεί (δεν ήταν άλλωστε δύσκολο να το αντιληφθεί κανείς), δεν κούνησε το δαχτυλάκι της. Την ικανοποιούσε η τουρκική εισβολή διότι πίστευε πως θα έφερνε δύο ΝΑΤΟϊκές χώρες σε πόλεμο με πολύ πιθανό ενδεχόμενο τη διάλυση της συμμαχίας. Δεν συνέβη, όμως.
Οι καταστρεπτικές επιλογές της Ελλάδας έμελε να συνεχιστούν και επί δημοκρατίας.
Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής δεν είπε μόνο εκείνο το αμίμητο «η Κύπρος είναι μακριά», αλλά έβγαλε και τη χώρα από το ΝΑΤΟ. Το αποτέλεσμα μπορούσε να προβλεφθεί. Φθάσαμε στο σημείο να παρακαλάμε να ξαναμπούμε, και φυσικά με πολύ λιγότερες αρμοδιότητες από αυτές που είχαμε πριν από την έξοδό μας.
Στη νεότερη ιστορία του αυτός ο τόπος ανέδειξε έναν μόνο πολιτικό ηγέτη που την έφερε στα σημερινά της σύνορα. Τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Όλα τα άλλα είναι απλώς για να διχαζόμαστε.
Η εισβολή στην Κύπρο αποτέλεσε κομβικό σημείο των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Άνοιξε η όρεξη της Άγκυρας, και από τότε μέχρι σήμερα προσθέτει προβλήματα στην διμερή ατζέντα. Δυστυχώς, με τη συναίνεση ή και την ανοικτή υποστήριξη της Ουάσινγκτον. Η πλάστιγγα για τις ΗΠΑ γέρνει προς τη μεριά της Άγκυρας, ό,τι και αν κάνουν οι Τούρκοι.
Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο συνέπεσε με το αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου. Η πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων, το 1989, ουδόλως επηρέασε την εξεύρεση λύσης στο νησί. Ορισμένοι ήλπιζαν πως αφού έπεσε το τείχος του Βερολίνου θα έπεφτε και η πράσινη γραμμή. Οι κοσμογονικές αλλαγές όμως του 1989 ανέδειξαν μία και μόνη υπερδύναμη: τις ΗΠΑ.
Δυστυχώς ή ευτυχώς, οι ΗΠΑ δεν μπόρεσαν να διατηρήσουν μόνες τον παγκόσμιο θρόνο. Βρίσκονται σε πορεία αν όχι παρακμής, τουλάχιστον αναζήτησης εταίρου για τη διαχείριση των παγκόσμιων υποθέσεων. Το είχε πει άλλωστε ο Μπρεζίνσκι λίγο πριν πεθάνει, στο τελευταίο του ίσως άρθρο στο American Interest. Οι ΗΠΑ είναι η πρώτη υπερδύναμη, αλλά πλέον όχι μόνη. Θα πρέπει να αναζητήσουν εταίρο στη διαχείριση των παγκόσμιων υποθέσεων. Και θα τον βρουν είτε στη Ρωσία είτε στην Κίνα, είτε και στις δύο μαζί. Είναι εντυπωσιακό πόσο δικαιώνεται από τις εξελίξεις ο σημαντικός αυτός Αμερικανός γεωπολιτικός αναλυτής.
Ο Τραμπ αυτό κάνει. Αναζητά εταίρο. Και τον αναζητά στην πλευρά της Ρωσίας.
Εκείνο που δημιουργεί σύγχυση είναι ότι δεν μπορεί να γίνει πιστευτό πώς ένας άνθρωπος με τις δυνατότητες του Τραμπ αναδιαμορφώνει την αμερικανική πολιτική σε ιστορικών διαστάσεων κατευθύνσεις. Θα μπορούσε να υποστηριχτεί ότι το κάνουν οι άνθρωποι που επιλέγει στα ευαίσθητα υπουργεία. Αλλά και αυτούς τους αλλάζει σαν τα πουκάμισα.
Τι συμβαίνει άραγε;
Η επίσκεψη του Τραμπ στην Ευρώπη συνοδεύτηκε από μια απροκάλυπτη εχθρότητα προς τη γηραιά ήπειρο και τις σημαντικότερες κυβερνήσεις της, και από μια υποτονική συμπεριφορά προς τη Ρωσία του Πούτιν – γεγονός που δημιούργησε στον Αμερικανό πρόεδρο πληθώρα προβλημάτων στο εσωτερικό της χώρας του.
Έχει κάποιο ολοκληρωμένο σχέδιο ο Τραμπ; Και ποιος το διαμόρφωσε; Ερώτημα αναπάντητο με τα μέχρι στιγμής γνωστά. Πάντως, όταν θεωρεί εχθρό την Ευρώπη και απλώς ανταγωνιστή και όχι εχθρό τον Πούτιν, αναρωτιέται κανείς: σε τι ωφελεί η ύπαρξη του ΝΑΤΟ;
Η Ευρώπη αν δεν συνειδητοποιήσει πως πρέπει να γίνει υπερδύναμη θα χάσει το παιχνίδι. Οι διεθνείς ισορροπίες είναι πολύ σκληρές, και όποιος δεν διεκδικεί πρωτοκαθεδρία περιορίζεται σε ρόλο κομπάρσου. Υπερδύναμη, όμως, σημαίνει πως η Ευρώπη θα διαμορφώσει δικό της στρατό και θα έχει δικά της σύνορα. Δυστυχώς, τέτοιες αντιλήψεις δεν κυριαρχούν στους ανθρώπους που διαμορφώνουν την πολιτική της.
Διαφαίνεται λοιπόν μια αμερικανορωσική σύγκλιση και μια υποχώρηση της Ευρώπης. Η Κίνα αποτελεί μια διαφορετική περίπτωση με δική της δυναμική. Ίσως ο Τραμπ αναζητά τη ρωσική συνεργασία για να αντιμετωπίσει και την Κίνα, κάτι που οι ΗΠΑ μόνες τους αδυνατούν να πετύχουν.
Κάπως έτσι τείνει να διαμορφωθεί το διεθνές πλαίσιο, το οποίο, κατά την αφελή ανακοίνωση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών, δεν το αντιλαμβάνεται η Ρωσία και το αντιλαμβάνονται στην Αθήνα.
Αυτή όμως η αμερικανορωσική σύγκλιση προϋποθέτει και μια νέα μίνι Γιάλτα, η οποία –όπως επανειλημμένως γράφηκε στις στήλες αυτές– δεν θα μοιράζει χώρες αλλά περιοχές.
Το Σκοπιανό και η λύση του σ’ αυτό το παιχνίδι είναι παρωνυχίδα. Κάτι άλλο διακυβεύεται με την τροπή που πήραν τα πράγματα. Ποια σημασία μπορεί να έχουν τα Βαλκάνια για τις ΗΠΑ και πόσο σπουδαία μπορεί να είναι η ένταξη μιας χώρας, όπως η πΓΔΜ, στο ΝΑΤΟ; Οι Αμερικανοί δεν ενδιαφέρονται για τη Θεσσαλονίκη, παρά τις δηλώσεις του πρέσβη τους για το λιμάνι. Το λιμάνι αποτελεί στρατηγικής σημασίας πόλο, και ο έλεγχός του από μη επιθυμητές δυνάμεις τούς δημιουργεί πρόβλημα. Αυτό είναι αλήθεια. Ενδιαφέρονται, όμως, για την Αλεξανδρούπολη, την ύπαρξη της οποίας πληροφορήθηκαν και οι Financial Times και της αφιέρωσαν εκτενές ρεπορτάζ.
Στην Αλεξανδρούπολη, όμως, υπήρχαν οι Ρώσοι οι οποίοι έπρεπε να αποχωρήσουν.
Δύσκολα θα μπορούσε Έλληνας επίσημος να τους το ζητήσει. Και εφευρέθηκε το παιχνίδι των κατασκόπων. Τώρα, πλέον, η ρωσική παρουσία ή θα μειώνεται ή θα είναι εντελώς υποτυπώδης και χωρίς ουσία.
Η ρωσική πολιτική δεν είναι ευνοϊκή για τα ελληνικά συμφέροντα. Η Μόσχα επιχειρεί να διαμορφώσει κέντρα επιρροής στην ελληνική επικράτεια, αλλά αυτό είναι κάτι που το κάνουν όλοι. Προσφιλές πεδίο της είναι ο εκκλησιαστικός χώρος και η πολιτιστική παράδοση. Όσα ανακοινώθηκαν από το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών δεν αποκλείεται να συνέβησαν. Το ερώτημα είναι αν αποτελούν λόγους απελάσεων.
Σε αυτό το παιχνίδι ακροβατεί ο Νίκος Κοτζιάς. Και με αφορμή τη θλιβερή επέτειο της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο ερωτάται: θυμάται τι υποσχέσεις έδινε ο Ελληνοαμερικανός πράκτορας (Γκας Αβρακότος) στον Ιωαννίδη; Και πού ήταν ο πράκτορας όταν τον αναζήτησε ο αφελής ταξίαρχος;
