Με εκείνο το πάθος που τον διέκρινε από την πρώτη στιγμή που άρχισε να γράφει, ο Γιώργος Λιάνης αποτύπωσε στο χαρτί και όλα όσα ένιωθε και γνώριζε για τον Στέλιο Καζαντζίδη, «τη φωνή του Πόντου και κυριολεκτικά τη “φωνή της ρωμιοσύνης” όπως την εννοεί ο Γιώργος Σεφέρης στις Δοκιμές του».
Το βιβλίο Στέλιος Καζαντζίδης: Η φωνή, η ψυχή, η ζωή του που παρουσιάζεται την Τρίτη 12 Δεκεμβρίου, στις 19:30, στο Θέατρο Παλλάς από τον Ιεροκλή Μιχαηλίδη, δεν είναι βιογραφία, λέει στη συνέντευξη που παραχώρησε στο pontosnews.gr, αλλά η καταγραφή τού πώς ο ίδιος έβλεπε τον σπουδαίο Πόντιο καλλιτέχνη με τον οποίο υπήρξε φίλος 32 χρόνια.
Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του ο συγγραφέας μοιράζεται στιγμές του Στέλιου Καζαντζίδη, αποδεικνύει πόσο φλογερός Πόντιος ήταν –έστω κι αν δεν είχε τραγουδήσει δισκογραφικά για τον Πόντο όσα θα ήθελε– και δίνει μια άλλη διάστασή του χωρίς να κάνει την υμνογραφία του.
Την ιδέα για τη συγγραφή του βιβλίου έδωσε στον Γιώργο Λιάνη ο πρόεδρος της Aegean Δημήτρης Μελισσανίδης, σε μια διάλεξη για τον Καζαντζίδη. Στην παρουσίαση του βιβλίου, που θα την ακολουθήσει μουσικό αφιέρωμα με τίτλο «Υπάρχει…», θα μιλήσουν ο Σταμάτης Κραουνάκης, ο Δημήτρης Μανιάτης, ο Κώστας Μπαλαχούτης, ο Γιώργος Κακουλίδης και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος.
Το να γράψει κανείς βιογραφία είναι δύσκολο και συχνά επικίνδυνο. Το να γράψεις βιογραφία ενός ανθρώπου που έχουν υμνήσει όλοι είναι ακόμα δυσκολότερο. Πόσο μάλλον όταν αυτός είναι ο Στέλιος Καζαντζίδης! Πώς πήρατε αυτή την απόφαση και γιατί;
Δεν είναι βιογραφία. Περισσότερο είναι μια προσωπική ματιά που προέρχεται όμως από τη συλλογική ματιά, την εθνική θα έλεγα ματιά για τον Στέλιο Καζαντζίδη. Υπήρχε η προσωπική φιλία για 32 ολόκληρα χρόνια. Στο αρχείο μου λάμπουν πολλά γράμματα δικά του από την Αμερική και πολλές χειρόγραφες απαντήσεις του για ζητήματα που αφορούσαν την Ελλάδα. Το αρχείο μου είναι πλούσιο και σε φωτογραφίες του. Προηγήθηκε μια προσπάθεια στις Μικρές βιογραφίες που μου είχε ζητήσει η Real News.
Υπήρχε η βάση. Αλλά τίποτα δεν θα γινόταν αν δεν προέκυπτε το αναπάντεχο. Ο Δημήτρης Μελισσανίδης, σε μια διάλεξη για τον Καζαντζίδη στο Γκάζι, με άκουσε και στο τέλος ήρθε και με ρώτησε «γιατί όλα αυτά δεν τα γράφεις σε ένα βιβλίο;
»Γράψε αυτό το βιβλίο και όλα τα άλλα τα αναλαμβάνω εγώ». Προφανώς ο Δημήτρης Μελισσανίδης, λάτρης του Καζαντζίδη, ήθελε το βιβλίο για να τιμήσει τον πατέρα του τον Ζώρα αλλά και να τιμήσει την καταγωγή του, τον Πόντο. Η φωνή του Πόντου και κυριολεκτικά η «φωνή της ρωμιοσύνης» όπως την εννοεί ο Γιώργος Σεφέρης στις Δοκιμές του είναι ο Στέλιος Καζαντζίδης. Η ΑΕΚ, η προσφυγιά έπαιξαν το ρόλο τους και στη δική μου απόφαση. Το βιβλίο το έγραψα και του το αφιερώνω.
Στο βιβλίο σας Στέλιος Καζαντζίδης: Η φωνή, η ψυχή, η ζωή του (εκδ. Άγκυρα) τον χαρακτηρίζετε ως τον «μεγαλύτερο σταρ στην ιστορία των τεχνών στην Ελλάδα». Γιατί τον βάζετε στο πιο ψηλό σκαλί του βάθρου μεταξύ τόσων ιερών τεράτων των ελληνικών τεχνών;
Είναι ο μεγαλύτερος σταρ στην ιστορία των τεχνών και δεν αποσύρω αυτή τη σκέψη. Βέβαια η Μαρία Κάλλας σε διεθνή διάσταση ήταν πιο ψηλά. Αλλά σε ελληνική όχι.
Το παράδοξο είναι ότι συνάμα ο Καζαντζίδης είναι και ο μεγαλύτερος αντιστάρ στο χώρο του.
Αλλά η ιερεμιακή μαχητικότητά του κάλυπτε τον εγωισμό που μαγεύει τους καλλιτέχνες.
Αλήθεια, δεν φοβηθήκατε ότι μπορεί να πουν πως «ο Γιώργος Λιάνης έκανε την αγιογραφία του Καζαντζίδη, του φίλου του»;
Το βιβλίο μου δεν είναι υμνογραφία του Στέλιου Καζαντζίδη. Μάλιστα θα μπορούσα να πω ότι σε ένα βαθμό τον απομυθοποιεί. Θυμάμαι πάντα εκείνο του Αυγουστίνου Καντιώτη «Ψηλό βουνό, βαθιές χαράδρες έχει». Είναι μια φράση οριακή. Ισχύει και για τον Καζαντζίδη. Αλλά στο βιβλίο μου υπερισχύει το πάθος μου για τον Στέλιο. Είναι ασυγκράτητο. Αναβλύζει από μέσα μου.
Η Βάσω Καζαντζίδη σε παλιότερη συνέντευξή της στο pontos-news.gr τον είχε αποκαλέσει «φλογερό Πόντιο». Εσείς γράφετε πως «ο Στέλιος Καζαντζίδης συγκλαδοκορμόριζα αισθανόταν Πόντιος». Ωστόσο πολλά ποντιακά τραγούδια δεν έκανε. Γνωρίζετε γιατί;
Σωστά. Αισθανόταν Πόντιος συγκλαδοκορμόριζα. Δεν το ’κρυβε ακόμα και με επιχειρήματα που ελάχιστα ήταν γραφικά. Γνώριζε την ιστορία της ράτσας του όσο λίγοι. Είμαι βέβαιος ότι στην κιβωτό του, δηλαδή στο «σάκο με τα άκρως απαραίτητα», τα περισσότερα πρόσωπα και πράγματα που έχει βάλει έχουν σχέση με τον Πόντο. Σωστά λέτε ότι δεν έγραψε πολλά ποντικά τραγούδια – πιστεύω από σεβασμό προς τον Χρύσανθο. Ο Στέλιος ήταν σεμνός και αναγνώριζε την ηγετική μορφή του Χρύσανθου στο ποντιακό τραγούδι.
Εάν θέλατε να εξηγήσετε με λίγα λόγια σε ένα παιδί ποιος ήταν αυτός ο σπουδαίος καλλιτέχνης και γιατί είναι δύσκολο να καλυφθεί το κενό που άφησε, τι θα λέγατε;
Ο Ντοστογιέφσκι έλεγε ότι τίποτε στον κόσμο δεν αξίζει «όσο το δάκρυ ενός παιδιού». Ο Καζαντζίδης ήταν ευσυγκίνητος. Συχνά μας έλεγε ότι γι’ αυτόν το λόγο δεν μπορούσε να τραγουδήσει σε μεγάλους χώρους και σε συναυλίες. Με τα τραγούδια όμως του Στέλιου για σκεφτείτε πόσα προσφυγόπουλα στην Αυστραλία, στην Αμερική, στη Γερμανία έχουν κλάψει… Πόσες μάνες, πόσοι πατεράδες. Θα έλεγα λοιπόν σε ένα παιδί ότι αυτός ο καλλιτέχνης το δώρο του Θεού δεν το σπατάλησε. Το χάρισε στους ανθρώπους. Αλλά θα έλεγα στα παιδιά ότι ήταν και ένας επαναστάτης που αγωνίστηκε και πήρε μεγάλες αποφάσεις εναντίον των συμφερόντων που μάστιζαν το χώρο του. Τις εταιρείες δίσκων. Τη νύχτα. Θα έλεγα στα παιδιά ότι ήταν πολεμιστής, και αν έχανε κάποια μάχη συνέχιζε τον πόλεμο μέχρι τέλους.
Το κενό που άφησε θα μπορούσε να καλυφθεί μόνο με ένα ανάλογο μέγεθος. Δεν το βλέπω να υπάρχει. Και πολύ φοβάμαι πως δύσκολα θα γεννηθεί στο μέλλον ένας Καζαντζίδης.
Είναι κάτι Έλληνες που ξέφυγαν από το μέτρο του καιρού τους όπως ο Θεοτοκόπουλος, όπως η Κάλλας, όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Στο τραγούδι είναι ο τελευταίος μεγάλος και ο τελευταίος των Μοϊκανών.
Πόπη Παπαγεωργίου
