Με παιχνίδια έμοιαζαν στα μάτια της παιδικής του φαντασίας τα μηχανήματα για το κόψιμο και την επεξεργασία του ξύλου, τα οποία χρησιμοποιούσε με μαεστρία και μόχθο στο επιπλάδικό τους ο Πόντιος πατέρας του για να εξασφαλίσει το καθημερινό ψωμί της οικογένειας. Αγαπημένη στιγμή του Χρήστου Καλταβερίδη, που δεν είχε πάει καλά-καλά σχολείο ακόμα, ήταν όταν στριφογύριζε με τα χεράκια του το υδραυλικό σύστημα ανεβοκατεβάσματος της πλάνιας (μηχάνημα που ισιώνει το άγριο ξύλο), το οποίο έμοιαζε με ρόδα και το παρομοίαζε με τιμόνι αυτοκινήτου.
Στις ξέγνοιαστες ώρες του παιχνιδιού δεν παρέλειπε να ρίχνει κλεφτές ματιές προς τον πατέρα του, Παναγιώτη, ο οποίος έδινε «ζωή» στο άψυχο ξύλο, μετατρέποντάς το σε ένα όμορφο έπιπλο με λεπτομέρειες που του έδιναν ιδιαίτερη αισθητική αξία.
«Από τα έξι μου χρόνια που πήγαινα στο εργαστήριο-επιπλοποιείο του πατέρα μου, μου φαίνονταν πάρα πολύ περίεργη η δυνατότητα επεξεργασίας του ξύλου. Πώς είναι δυνατόν, για παράδειγμα, να παίρνεις ένα απλό ξύλο και να του δίνεις καμπυλωτή γραμμή, μετατρέποντάς το σε πόδι τραπεζιού, το οποίο να καταλήγει σε πόδι λιονταριού. Χαιρόμουν την ώρα του παιχνιδιού, χαιρόμουν που ο παιδικός μου κόσμος γέμιζε με όλα εκείνα τα παράξενα για μένα μηχανήματα, αλλά σιγά-σιγά άρχιζα ολοένα και περισσότερο να προσέχω την ουσία της τέχνης του πατέρα μου, την επεξεργασία του ξύλου για την κατασκευή επίπλων και βέβαια τη φαντασία που έβαζε για όλο αυτό», λέει στο pontos-news.gr o Χρήστος Καλταβερίδης.
Πατέρας και γιος στο εργαστήριο
Η πολύ συχνή παρουσία του στο εργαστήριο κατασκευής επίπλων του πατέρα του (βρισκόταν τότε στην οδό Δελμούζου, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης) κατά τις διακοπές των Χριστουγέννων, του Πάσχα και του καλοκαιριού, και η σταδιακή του ενασχόληση με τη συγκεκριμένη τέχνη, είχαν ως αποτέλεσμα ο 42χρονος σήμερα Χρήστος στα 12 του να αποτελεί τον μικρό του μαγαζιού και να «επιμελείται» όλες τις υποχρεώσεις που απέρρεαν από αυτήν τη θέση: Την τακτοποίηση των εργαλείων και τον καθαρισμό των πάγκων από τα ροκανίδια.
«Σιγά-σιγά, και μέχρι να τελειώσω το Λύκειο, οι δουλειές που αναλάμβανα γίνονταν όλο και πιο υπεύθυνες. Άρχισα να μοντάρω έπιπλα, να τα στήνω στα σπίτια και να αναλαμβάνω μόνος μου όλη την προεργασία της δουλειάς: Τα κοψίματα, τα κολλήματα και τα τριψίματα των ξύλων. Προς το τέλος των σχολικών μου χρόνων μπορούσα να ξεκινήσω και να τελειώσω μόνος μου ένα έπιπλο».
Ο «έρωτας» και η ενασχόληση με τα χειροποίητα κλασικά έπιπλα
Μετά την αποφοίτηση από το Λύκειο, ο Χρήστος Καλταβερίδης παρακολούθησε για δύο χρόνια μαθήματα σχεδιασμού επίπλων σε ιδιωτικό ΙΕΚ της Θεσσαλονίκης. Τότε περίπου ήταν που μαζί με τον πατέρα του άρχισαν να μελετούν αρχιτέκτονες-σχεδιαστές επίπλων που ακολουθούσαν προχωρημένες για την εποχή τεχνικές πάνω σε νεοκλασικές γραμμές. Ταυτόχρονα ξεκίνησαν και κάποιες συνεργασίες με αρχιτέκτονες, με τις οποίες προσέγγισαν περισσότερο την τεχνοτροπία κατασκευής νεοκλασικών επίπλων.
«Για το σχεδιασμό του επίπλου και την τεχνοτροπία κατασκευής του πήρα το πρώτο ερέθισμα από τον πατέρα μου. Αυτός με δίδαξε εμπειρικά τι είναι το γνήσιο κλασικό έπιπλο. Ωστόσο η αποκλειστική ενασχόλησή μου με το κλασικό έπιπλο ξεκίνησε το 1993, όταν άρχισα και τις σπουδές μου. Τότε άρχισα να μαθαίνω τις τεχνικές που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή του, αλλά και τις τεχνοτροπίες από τον 17ο και τον 18ο αι. ακόμα.
»Μαζί με τον πατέρα μου, εκείνο το διάστημα, μελετήσαμε επιστημονικές μεθόδους κατασκευής κλασικών επίπλων και αρχίσαμε να προσεγγίζουμε το χειροποίητο έπιπλο. Είναι αυτά που κατά την κατασκευή τους τα μηχανήματα έχουν βοηθητικό ρόλο. Ο σχεδιασμός και η κατασκευή τους δεν είναι βιομηχανοποιημένα. Αυτό που κάνει το έπιπλο πραγματικά χειροποίητο, είναι η πνοή που δίνει στο ξύλο η ανθρώπινη φαντασία. Αυτή κάνει το κάθε χειροποίητο έπιπλο μοναδικό. Κάθε χέρι δεν μπορεί να κατασκευάσει το ίδιο πράγμα».
Τεχνοτροπίες εποχής Μ. Ναπολέοντος και αρχαιοελληνικά σύμβολα
Το εργαστήριο-επιπλοποιείο του Χρήστου Καλταβερίδη και του πατέρα του, Παναγιώτη, βρίσκεται σήμερα στην οδό Χριστόφορου Περραιβού 32, στην Πυλαία Θεσσαλονίκης. Όπως λέει ο ίδιος, ασχολούνται κυρίως με την αγγλική και τη γαλλική σχολή επίπλων, αλλά και με την ολλανδική. Για παράδειγμα, έχουν μελετήσει τους Άγγλους σχεδιαστές των μέσων του 18ου αι. Άνταμς και Σέρατον, και κατασκευάζουν αντίστοιχης τεχνοτροπίας έπιπλα. Επίσης, έχουν κατασκευάσει πολυθρόνα σαν κι αυτές που είχε στο παλάτι του ο Λουδοβίκος ΙΕ΄, καθώς και ανάκλιντρο σε σχήμα γόνδολας του αυτοκρατορικού στιλ της εποχής του Μεγάλου Ναπολέοντος.
Παράλληλα, έχουν κατασκευάσει έπιπλα με αρχαιοελληνικά σύμβολα και πρόσωπα, τα οποία έχουν αντιγράψει από τοιχογραφίες σε μνημεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ένα τραπέζι με διάφορες παραστάσεις και με πρωταγωνιστές την ποιήτρια Σαπφώ και τους θεούς Άρη, Αφροδίτη, Έρωτα κτλ.
«Μπορεί να δουλεύουμε σε δικούς μας σχεδιασμούς, αλλά αναβιώνουμε και μουσειακά κομμάτια. Βλέπουμε σε βιβλία τα έπιπλα και τους συγκεκριμένους ρυθμούς και τα κατασκευάζουμε. Σχεδόν όλα τα έπιπλά μας είναι μοναδικά και συλλεκτικά».
Όπως λέει ακόμα με καμάρι ο Χρήστος Καλταβερίδης, πριν από λίγα χρόνια είχε δανείσει στη Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων (ΣΣΑΣ) της Θεσσαλονίκης έπιπλα σαλονιού (τραπεζάκια, πολυθρόνες, καρέκλες), προκειμένου να υποδεχθεί τον τότε πρόεδρο της Δημοκρατίας Κάρολο Παπούλια και τον τότε υπουργό Εθνικής Άμυνας Ευάγγελο Βενιζέλο. Οι δύο άντρες είχαν επισκεφθεί τη Σχολή προκειμένου ο Κάρολος Παπούλιας να παραδώσει τα ξίφη στους νέους αξιωματικούς.
(Από το αρχείο του Χρ. Καλταβερίδη)
«Είμαι πολύ περήφανος γι’ αυτό, διότι τρέφω ιδιαίτερη εκτίμηση για τον ελληνικό στρατό. Από παιδί με συγκινούσαν τα έπη των Ελλήνων στρατιωτών στο πέρασμα της ιστορίας».
Στόχος η ανάδειξη των παραδοσιακών χειροποίητων επίπλων
Η ανάδειξη των ελληνικού χειροποίητου κλασικού επίπλου ως ένα από τα κορυφαία χειροτεχνήματα στον πλανήτη, αποτελεί το στόχο του Χρήστου Καλταβερίδη. Όπως λέει, διαθέτουν συγκριτικά πλεονεκτήματα αφού κατασκευάζονται από τις κορυφαίες πρώτες ύλες του τόπου μας, με αιχμή του δόρατος το ξύλο της ελληνικής καρυδιάς.
«Το 95% των επίπλων μας κατασκευάζεται από ξύλο ελληνικής καρυδιάς. Αυτή η ποικιλία είναι κατά τη γνώμη μου η κορυφαία στον πλανήτη, έχει για παράδειγμα τις περισσότερες αυξομειώσεις του καφέ χρώματος. Η ανάδειξη του ελληνικού χειροποίητου επίπλου μπορεί να γίνει με συμμετοχή σε εκθέσεις του εξωτερικού. Θέλω να παρακινήσω τους συναδέλφους να ασχοληθούν με τα κλασικά ελληνικά έπιπλα. Αν κάνουμε το έπιπλο ένα από τα εθνικά μας προϊόντα, αν καταφέρουμε να γίνει εξαγώγιμο, θα βοηθήσουμε και την ελληνική οικονομία.
»Προσωπικά, τελευταία επιχειρώ να κάνω κάποιο άνοιγμα στην αγορά της Ρωσίας».
Από τον Ξηροπόταμο του Πόντου
Από το Κουρούτερε (Ξηροπόταμος) του Ατάπαζαρ ήρθαν οι πρόσφυγες γονείς του πατέρα του Χρήστου Καλταβερίδη (η μητέρα του είναι από τη Μυτιλήνη). Μετά τον ξεριζωμό βρέθηκαν μαζί με άλλους συμπατριώτες τους στην Καλαμάτα, ωστόσο δεν μπόρεσαν να παραμείνουν για πολύ καιρό εκεί διότι δεν μπόρεσαν να προσαρμοστούν στα πολύ διαφορετικά για τους Πόντιους ήθη και έθιμα του τόπου.
Έτσι, έφυγαν για τη βόρεια Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν αρχικά στην Καλαμαριά. Όπως, επειδή στην πλειονότητά τους ήταν αγρότες και κτηνοτρόφοι, αναζήτησαν τόπο στην ύπαιθρο κι έτσι κατέληξαν στην περιοχή του Δήμου Βόλβης Θεσσαλονίκης, όπου ίδρυσαν έναν οικισμό τον οποίο ονόμασαν Ξηροπόταμο.
Η συνέντευξη δόθηκε στον Ρωμανό Κοντογιαννίδη.
Φωτογραφίες: Φίλιππος Φασούλας.
