Αθανασία Μουστάκα: Η θεατρίνα που γεννήθηκε πάνω στη σκηνή και έγινε η θρυλική γιαγιά της Αλίκης Βουγιουκλάκη

Το όνομά της σε πρώτη φάση δεν λέει πολλά στους νεότερους και τους μη μυημένους. Όταν όμως πεις δύο και μόνο ταινίες στις οποίες έχει παίξει, αμέσως καταλαβαίνουν για ποια μιλάμε. Η Αθανασία Μουστάκα γεννήθηκε κυριολεκτικά πάνω στη σκηνή και μεγαλούργησε πάνω από έξι δεκαετίες στο θέατρο.

Σπουδαίες συνεργασίες, μοναδικοί ρόλοι από όλα τα είδη ρεπερτορίου. Και φυσικά, στα τόσα χρόνια, έχει παίξει ρόλους από όλες τις ηλικίες.

Στο θέατρο η Αθανασία Μουστάκα ήταν αγαπημένη ηθοποιός και είχε αφήσει το στίγμα της στο σανίδι. Και ως γυναίκα είχε ζήσει μια πολύ ξεχωριστή ιστορία. Όμως επειδή το θέατρο ως τέχνη στηρίζεται στη γνώση και στη μνήμη, γι’ αυτούς που δεν την πρόλαβαν (και είναι πολλοί, καθώς έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα το 1968, δηλαδή πριν από 58 χρόνια), έρχεται ο κινηματογράφος να την περάσει στην αιωνιότητα.

Μια ηθοποιός γεννιέται

Γυρνάμε πίσω το χρόνο και συγκεκριμένα το 1898 (αν και μερικοί υποστηρίζουν ότι ήταν 1899) στις 21 Δεκεμβρίου στο Γαλαξίδι. Εκεί ο θίασος των ηθοποιών Διονύσιου Πλέσσα και Ελένης Βανδώρου παίζει την Γκόλφω. Και πάνω στη σκηνή, πιάνουν οι πόνοι την πρωταγωνίστρια και γεννά ένα κοριτσάκι, την Αθανασία. Κυριολεκτικά πάνω στη σκηνή. Δηλαδή η κόρη είχε όλο το θεατρικό DNA στον οργανισμό της.

Παρ’ όλα αυτά θα βγει στο θέατρο μετά τα 10 της χρόνια, και δη στον θίασο του θείου της Νικόλαου Πλέσσα. Δυστυχώς η Αθανασία έμεινε ορφανή από πατέρα σε μικρή ηλικία. Kαι μαζί με τη μητέρα της και την αδελφή της Ξένια, είναι στην οικογένεια του θείου (αδελφού του πατέρα της), που ήταν ονομαστός κωμικός της εποχής. Έτσι ξεκινά η –αναμενόμενη– καριέρα της στο σανίδι, και αρχικά κάνει όνομα στις επιθεωρήσεις.

Μία από αυτές ήταν τα ονομαστά Παναθήναια που ανέβηκαν το 1917. Εκείνη τη χρονιά επίσης παντρεύεται τον συνάδελφό της Κώστα Μουστάκα – εξού και το επίθετο.

Του έρωτα τα δεινά

Τα επόμενα την χρόνια την βρίσκουν να ανεβαίνει σαν ηθοποιός, να αλλάζει ρεπερτόριο και να είναι στο θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη. Και λίγο αργότερα πρωταγωνίστρια στο θίασο που είχαν κάνει ο Αιμίλιος Βεάκης και ο Χριστόφορος Νέζερ. Μιλάμε για την περίοδο 1921-1924. Σε προσωπικό επίπεδο, όλα δείχνουν ότι ο γάμος της με τον Μουστάκα είχε τελειώσει.

Και ξαφνικά η χαμηλών τόνων Αθανασία Μουστάκα, γίνεται πρωτοσέλιδο.

Όλα συνέβησαν τον Δεκέμβριο του 1924, όταν ο θίασος βρισκόταν σε περιοδεία στην Καβάλα. Η Μουστάκα τότε ζούσε έναν μεγάλο έρωτα, με έναν εργαζόμενο στα ταχυδρομεία. Εκείνος δεν μπορούσε να ζήσει μακριά της και ανέβηκε ως την Καβάλα, όπου και την…έκλεψε.

Εκείνη υπέκυψε αρχικά στον ερωτικό απαγωγέα, όμως αναγκάστηκε να επιστρέψει στο θίασο, που λόγω έλλειψης πρωταγωνίστριας αναγκάστηκε να διακόψει τις παραστάσεις. Τότε ο Βεάκης την απείλησε ότι θα διεκδικούσε δικαστικά την ικανοποίηση της ποινικής ρήτρας των 60.000 δραχμών που προβλεπόταν στο συμβόλαιο της. Και έτσι έληξε ο…κλέφτης έρωτας.

Οι μεγάλες συνεργασίες και ο κινηματογράφος

Μετά την παραπάνω περιπέτεια, η Μουστάκα μπήκε στο θίασο της Κυβέλης. Και λίγο αργότερα, το 1931, με τη δημιουργία του εντάσσεται στο Εθνικό Θέατρο. Στην κρατική σκηνή έμεινε μέχρι το 1950, όταν αποχώρησε ο Δημήτρης Ροντήρης. Η Μουστάκα ήταν από τους ηθοποιούς που τον ακολούθησαν για να επανέλθει το 1953 όπου και έμεινε μέχρι το τέλος της καριέρας της, παίζοντας ακόμα και σε αρχαία τραγωδία.

Γυρνώντας πίσω στο χρόνο, και συγκεκριμένα στο 1929, ως φαίνεται οι σχέσεις της με τον Αιμίλιο Βεάκη αποκαταστάθηκαν, αφού έπαιξαν μαζί στην βωβή (και χαμένη) ταινία Το λιμάνι των δακρύων.

Ο μεγάλος ρόλος όμως ήρθε μεταπολεμικά, στον σπουδαίο και κλασικό Μεθύστακα του Γιώργου Τζαβέλα, όπου υποδύθηκε, σπαραχτικά, την πεθερά του πρωταγωνιστή Ορέστη Μακρή.

Και θα ακολουθήσουν και άλλες ταινίες. Μάλιστα δύο φορές υποδύθηκε την γιαγιά της Αλίκης Βουγιουκλάκη. Μία στη Μανταλένα, και φυσικά στη Μοντέρνα σταχτοπούτα που προβάλλεται σχεδόν μία φορά το μήνα στην τηλεόραση.

Το κλείσιμο της αυλαίας

Στον κινηματογράφο η τελευταία της ταινία ήταν η Χαμένη ευτυχία, μια από τις πιο παράξενες ταινίες για την εποχή (1966) σε σκηνοθεσία Παύλου Τάσιου. Στο θέατρο, η αυλαία έπεσε την επόμενη χρονιά, δηλαδή το 1967 – και μάλιστα εκτός έδρας, και συγκεκριμένα στην Κύπρο, στο Δημοτικό Θέατρο Λευκωσίας. Εκεί το Εθνικό Θέατρο μετέφερε την μεγάλη επιτυχία Το μυστικό της Κοντέσας Βαλέραινας του Γρηγόριου Ξενόπουλου, με πρωταγωνίστρια την Κυβέλη, σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολωμού.

Ιστορικά, ήταν και η τελευταία συνεργασία της Κυβέλης με το Εθνικό Θέατρο.

Η Αθανασία Μουστάκα έφυγε σαν σήμερα το 1968 από πνευμονικό οίδημα. Και όπως είχε σημειώσει αρθρογράφος στην εφημερίδα Έθνος την επαύριο του θανάτου της: «Ήταν μια ηθοποιός με χαρακτηριστική άνεση προσαρμογής των υποκριτικών της ικανοτήτων, που διεκρίνετο για το σεμνό της ήθος, την ακατάβλητη εργατικότητα και την παραδειγματική επαγγελματική ευσυνειδησία της».

Σπύρος Δευτεραίος